DE WENDING

'Desnoods gaan we naar de paus in Rome'

Ontslag dreigt voor Rhianna Gralike, penningmeester van de Norbertusparochie in Oost-Flevoland. Want voor transgenders is in de katholieke kerk geen plaats. Een serie over mensen bij wie het leven op de kop staat. Aflevering 1: transgender Rhianna Gralike

Rhianna Gralike.Beeld Peter van Hal

Rhianna Gralike laat haar paspoort zien. Het oude reisdocument toont de foto van een man met stevige wenkbrauwen, kortgeknipt grijs haar en een stropdas. In het naamveld: Richard Bernardus Maria Gralike.

Jarenlang reisde Gralike als directeur en supply chain manager met dit paspoort de hele wereld over. Ze werkte voor bedrijven als Iveco, KLM, Ahold en Logitech en de Indiase multinational Four Soft. Strak in het pak, want de buitenwereld wist niet anders dan dat Richard Gralike een man was.

Nu zit aan tafel een vrouw met lang krullend blond haar en rode nagellak. Haar stem is wat hees, af en toe kucht ze. Ze wijst naar het litteken op haar keel: een overblijfsel van de stemoperatie die ze in januari onderging, de laatste van een reeks medische behandelingen. Ze is nu van top tot teen vrouw, maar 'omgebouwd' is ze niet, zegt ze resoluut: ze spreekt liever van correcties. 'Ombouwen klinkt zo onsympathiek. Ik ben toch geen bouwpakket van de Gamma.'

Geen plaats

In juli 2014 was Gralike de eerste die na invoering van een nieuwe transgenderwet haar geslacht in haar paspoort liet wijzigen. Maar het verleden achtervolgt haar, nu kardinaal Wim Eijk haar positie als penningmeester van de Norbertus-parochie in Oost-Flevoland ter discussie stelt. Korte samenvatting: voor transgenders is in de katholieke kerk geen plaats.

Dinsdag zaten beide partijen voor het eerst in Utrecht om de tafel. Het liep voor Gralike uit op een teleurstelling. 'Bij aankomst bleek het plotseling om een officiële hoorzitting te gaan. Het was een kil gesprek, de empathie die je van een kerkelijk leider verwacht, ontbrak.'

Bisdom vindt het te vroeg om te reageren

Het aartsbisdom Utrecht wil geen toelichting op de kwestie. ‘Inhoudelijk kan ik u daar op z’n vroegst iets over zeggen als kardinaal Eijk zijn besluit heeft genomen’, aldus Hans Zuijdwijk, secretaris-generaal in Utrecht, in een schriftelijke reactie. ‘Pastoor Boogers en/of kardinaal Eijk hebben ook geen particularistische opvatting van wat de Kerk in dezen leert.’ Vicaris Cornelissen wil niet reageren op de aantijgingen jegens zijn persoon. Zuijdwijk: ‘Hoe de kardinaal aan zijn informatie komt, doet hier niet ter zake.’

Hoe heeft het zover kunnen komen?

'Laat ik voorop stellen: ik ben nooit geheimzinnig geweest over mijn verleden. In 2010 zocht het bestuur van de Norbertusparochie iemand voor de website en het parochieblad. Toen ik interesse toonde, is pastor Jan Vernooij bij me langsgekomen. We hebben de hele middag in de tuin zitten praten. Hij vond het geen probleem dat ik transgender ben.'

Sinds januari is Gralike penningmeester van de parochie. Haar medebestuursleden zijn blij met haar werk, dat op vrijwillige basis gebeurt en zo'n tien uur per week in beslag neemt. Maar de week na Pasen krijgt Gralike telefoon van pastoor Boogers, de meerdere van Vernooij. De kardinaal is het niet eens met je benoeming, zegt Boogers. Hij wil dat je ontslag neemt.

Binnenkort in deze serie

De wethouder die staatssecretaris werd, de expeditiearts die twee rampen overleefde en de directeur die van haar voetstuk viel.

Hoe wist de kardinaal van uw verleden?

'Vlak na mijn benoeming kwam de vicaris van Deventer op bezoek, de heer Cornelissen. Mijn stem was net geopereerd, dus hij moet hebben gedacht: hè, wat klinkt dat raar. Die ging natuurlijk googelen. Ik ben politiek actief, dus er is over mij behoorlijk wat informatie te vinden. De vicaris vond het blijkbaar niet nodig om mij te bellen en verhaal te halen. Hij wilde het beste misdienaartje zijn van de kerk en ging meteen klikken bij de kardinaal.'

Als ze van de schok bekomen is, wordt Gralike strijdlustig. 'Ik heb alles gedaan om de geloofsgemeenschap vooruit te helpen. Ik laat me er niet zomaar uit zetten.' De rest van het parochiebestuur staat van meet af aan achter haar. Steun volgt uit allerlei hoeken: het COC en Transgender Netwerk Nederland, parochies door het hele land en de partij 50PLUS, waarvan Gralike in Flevoland voorzitter is. Tweede Kamerlid Henk Krol schrijft zelfs een brief aan de paus.

Haar eigen pastoor Boogers, die Gralike aanvankelijk steunde, stuurt eind juni een brief naar het bisdom waarin hij aandringt op haar ontslag. Gralike kan 'niet worden gekwalificeerd als een katholiek met een levensstaat die met de leer van de kerk en het kerkelijk recht correspondeert', schrijft de pastoor. Hij verzekert de kardinaal ervan dat haar aanstelling een vergissing is en verzoekt hem om Gralike eervol te ontslaan. 'Niemand heeft mij ooit verteld over deze regels', aldus Gralike.

Bent u boos op de pastoor?

'Nee, ik heb medelijden met hem. Ik vind het jammer dat hij zichzelf heeft verraden door die brief te schrijven. Dat voelt als een mes in mijn rug. De pastoor is door de kardinaal gebruikt als kop van Jut. Zo van: jij hebt een onheilig mens naar voren gedragen, nu ruim je 'm ook maar weer op.'

Gralike is niet de enige die verontwaardigd is over het optreden van Boogers. Ook twee landelijke christelijke organisaties, het Werkverband van Katholieke Homo-Pastores en de landelijke koepelorganisatie van christelijke lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders, LKP, vinden dat Boogers zijn pastorale taak heeft verzaakt.

Overweegt u juridische stappen als het tot een ontslag komt?

'Eén ding is voor mij helder: kardinaal of niet, ik laat me niet wegcijferen. Desnoods gaan we naar de paus in Rome. De kardinaal kan mijn rechter niet zijn, hij is betrokken bij de zaak. Ik hoop niet dat het zover komt, maar sta niet vreemd te kijken als ik zowel de kardinaal als mijn eigen pastoor voor de rechter daag. Dit is discriminatie op basis van geslacht en geloof: artikel 1 van de Grondwet.'

Voor Gralike betekent het conflict met de kerk dat ze opnieuw moet vechten voor erkenning. En dat terwijl ze net, na jarenlange onrust, vrede en geluk heeft gevonden. Het huwelijk met haar levenspartner Mariëtte heeft de storm van haar transitie overleefd, haar omgeving reageert goed en zakelijk gaat het haar als zzp'er voor de wind.

Weinig ruimte voor anders-zijn

Op dat geluk heeft ze lang moeten wachten. Gralike groeide op in Lievelde, een kerkdorp in de Achterhoek met ruim duizend inwoners. Daar was in de vroege jaren zestig weinig ruimte voor anders-zijn. 'Mijn vader was medeoprichter van de voetbalvereniging, dus het stond vast dat ik ging voetballen. Ik hoorde niet bij de jongens, ik mocht niet met de meiden meedoen. Dus ik werd gepest.' Dat hij eigenlijk een meisje was, voelde Richard altijd al aan. 'Toen ik een jaar of zes was, deed ik soms stiekem het badpak van mijn moeder aan, zo een met van die plastic cups voor de borsten.'

Begin jaren tachtig ontdekt Gralike wat er met haar aan de hand is. Het Britse transseksuele model Catherine 'Tula' Cossey wordt haar grote voorbeeld. In 1992 klopt ze voor het eerst aan bij het VU Medisch Centrum in Amsterdam, dan zonder succes. 'Geslachtsveranderende behandelingen stonden nog in de kinderschoenen. Ik voelde me meer een medische testkip dan dat ik als mens behandeld werd. Dat is geen verwijt naar de VU, zo ging het gewoon in die tijd.'

Gralike vlucht in haar werk. In haar eentje op een hotelkamer aan de andere kant van de wereld kan ze ongezien de wereld van transgenders verkennen en zich optutten met nagellak en lippenstift. 'Ik heb in die eenzame uren alles gelezen wat er te vinden was. Mijn gezin betaalde de prijs: voor mijn drie zoons was ik de man die op zondag het vlees sneed.'

Wist uw vrouw al die tijd van niets?

'Natuurlijk had zij op een gegeven moment door dat er iets speelde. We zijn al zo lang maatjes. Ik leerde Mariëtte kennen toen ik 17 was, zij was 14. We zijn nu 35 jaar getrouwd. Toen ze zwanger raakte van onze oudste zoon, werd ik jaloers: waarom kon zij wel een kind dragen en ik niet? Tja, leg dat maar eens uit.

'In 2007 heb ik definitief besloten om verder te leven als vrouw en een medisch traject in te gaan. Toen ik mijn maatje alles vertelde, zijn de nodige asbakken door de garage gevlogen. Je gaat samen een rouwproces door. Ik was bang om te ontdekken hoe de buitenwereld reageerde op mij als vrouw. Daar komt bij dat je door je fysieke transitie, de hormoonbehandelingen, ook lichamelijk in de war bent.

'Voor Mariëtte was het ook moeilijk. Kun je me uitleggen hoe het voor mij zou zijn om seks te hebben met een echte man, vroeg ze. Tja, wat moest ik daarop antwoorden? Mijn zoons vroegen me of ze wel uit liefde geboren waren. Dat steekt heel diep, maar ik kan oprecht zeggen dat daar nooit twijfel over was.

'We hebben het er ook over gehad: stel dat Mariëtte iemand tegenkomt van wie ze vlinders in haar buik krijgt? Seks met mij als vrouw ziet ze niet zitten, ze is niet lesbisch. Ik heb gezegd: dan moet je gewoon gaan. Ik heb gekozen voor mijn leven, maar het kan niet zo zijn dat ik ook over haar lot beslis. Je leeft maar één keer.

'Tot nu toe zijn we er samen uitgekomen. Toen we onlangs met de familie uit eten gingen, kwam mijn kleinzoon vrolijk op me af lopen: hoi opa! Je zag alle mensen kijken, waar is opa dan? Een paar jaar geleden schaamde ik me op zo'n moment, maar nu kan ik er wel om lachen.'

Is de acceptatie van transgendermensen makkelijker geworden door de media-aandacht voor Caitlyn (voorheen Bruce) Jenner?

'Het is wel beter geworden. Catherine Cossey heeft eens gezegd dat het haar grootste fout is geweest om schuw te zijn naar de media. Dus wie mijn verhaal wil horen, wees welkom. Dit gaat niet meer alleen om mij, het is de strijd van alle transgenders in Nederland.

'We hebben Kelly van der Veer gehad, die in het Big Brother-huis bekendmaakte dat ze transgender is. Later ging ze de porno in. Daar oordeel ik niet over, maar veel mensen horen alleen die extreme verhalen en krijgen daardoor een scheef beeld van de transgenderwereld. Het is maar een klein percentage dat de seksindustrie in gaat en we lopen lang niet allemaal te wiebelen op hoge hakken.'

Is uw geloof of uw houding naar de kerk veranderd door het gedoe?

'Nee, dat staat er los van. Ik ben een goed katholiek. We steunen een gezin in India, momenteel bieden we onderdak aan een aardige jongen die wel een steuntje in de rug kan gebruiken. Ons huis is groot genoeg, hij viert nu bij ons de ramadan.

'Ik bevecht mijn geloof of de kerk niet. Ik bevecht wél het instituut, waar helaas een stelletje slechte herders zit. Onze Lieve Heer kan het ook niet helpen dat hij slecht personeel heeft.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden