Deskundigen: Van U. lijdt aan 'chronische paranoïde psychose'

De twee getuigedeskundigen die Bart van U. hebben onderzocht achten hem sterk verminderd toereningsvatbaar. Zo constateren ze dat Van U. onder andere lijdt aan een 'chronische paranoïde psychose'. Van U. staat terecht voor de moord op oud-minister Els Borst en de moord op zijn zus. Hij heeft beide moorden eerder bekend, dinsdag legt hij over de moorden een verklaring af.

Rechtbanktekening van Van U. en zijn advocaat, mr. Noëlle Pieterse. Beeld anp

De twee deskundigen van het Pieter Baan Centrum adviseren tbs met dwangverpleging. Indien zijn stoornis niet wordt behandeld, is er een groot risico op herhaling, zeggen ze.

De getuigendeskundigen hebben hem in totaal twee keer zeven weken geobserveerd.

Voordat de rechter vandaag vragen kon stellen richtte Van U. zich tot de familie en nabestaanden van zijn slachtoffers gecondoleerd. Hij richtte zich tot de nabestaanden: 'Ik weet wat het is om een dierbare te verliezen.'

De jongste zus van Van U. las na de verklaring van Van U. zelf de slachtofferverklaring voor. Ze beschreef geëmotioneerd hoe ze de lijkzak zagen waar hun zus in lag, achter een rood-wit lint. Van U. barstte toen schokkend in tranen uit.

Pesterijen

Eerder op de middag verklaarde Van U. dat hij zijn zus Loïs thuis hoorde komen in het huis waar zij beiden woonden. 'We spraken elkaar aan, ze had me eierkoeken gegeven, eerder, en ik vroeg waarom. Ze schrok van mij en toen werd ik zo woest, toen heb ik haar neergestoken. Ik weet niet meer hoe dat is gegaan. Wild. Ik heb haar in de hals geraakt, dat heb ik gezien. Ook haar handen.'

Tijdens het steken vroeg Van U. zijn zus waarom zij hem pestte, want 'ze weet dat ik geen eierkoeken lust'. Zijn zus riep 'Here, here, help!', herinnert Van U. zich. 'Ik zag dat ze stervende was. Toen heb ik haar nog een steek gegeven om het sneller te laten verlopen, aan de andere kant van de hals', verklaart Van U. Zijn zus lag tegen de voordeur aan waardoor ze die blokkeerde. Van U. kreeg haar niet naar boven gesleept, dus bond hij haar met een kledingstuk aan de trapleuning. Daarna trok hij zelf andere kleren aan, waste zijn handen ('Maar dat lukte niet, overal bloed') en vertrok.

Op vraag van de officier waarom hij zijn zus doodde terwijl hij gelooft in gebod 'Gij zult niet doden', zei Van U.: 'Gij zult niet doden, ook jezelf niet. Ik was bang dat ik zelfmoord zou plegen. De psychiatrie is machtig.' De officier: 'Wat hoopte u te bereiken door uw zus te doden?' 'Als ik in de psychiatrie zou zitten en ik zou euthanasie willen, en zij pikt dat op, dan zou ze dat in werking zetten.'

Verklaring moord op Els Borst

Van U. legde vanochtend ook zijn verklaring af over de moord op Els Borst, die hij in februari bekende. Hij zei 42 graden koorts te hebben gehad op het moment dat hij besloot haar te vermoorden en claimde, zoals hij in februari al aangaf, een 'opdracht van God' te hebben gekregen om haar om het leven te brengen. 'Jezus Christus was er op dat moment niet, maar de duivel vond het prachtig', dixit Van U.

Van U. zei zich te herinneren dat hij Borst heeft gestoken. Hij gaf aan met 'het dilemma' te zitten: hij kreeg naar eigen zeggen een opdracht van God om Borst te doden, maar moorden mag niet van zijn geloof.

Herdenking Els Borst in de Domkerk te Utrecht, februari 2014. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

'Het is een soort van opluchting, maar ook een zorg: is dit dan wat je had moeten doen?' vroeg Van U. zich hardop af. En even later: 'Ik heb aan de opdracht voldaan, maar nu vind ik het niet goed dat het gebeurd is. Dat besefte ik me toen ik terugfietste.' De rechter vervolgens: 'Vindt u dat u straf verdient, als u in opdracht van God iemand doodmaakt?' Van U. na lang nadenken: 'Ik vind het niet normaal. Het is triest. Maar ik moest het doen, en jullie moeten maar doen wat jullie moeten doen.'

'Ik ben niet iemand die zomaar mensen doodt. Ik heb het niet eerder gedaan', aldus Van U. Zijn verklaringen klonken onsamenhangend en warrig. 'Het liefst ren je hard weg. Maar dat kan niet, omdat het van God niet mag. God heeft me daar gehouden tot de laatste zucht eruit ging.'

Een dag na de moord op Els Borst stak Van U. vuurwerk af bij het politiebureau in Amersfoort. Hij wilde vastzitten, verklaarde hij tegen de rechter, daarom probeerde hij aandacht te trekken bij het politiebureau. 'Waarom zei u dat dan niet?', vroeg de rechter. Van U., weer enigszins warrig: 'Omdat ik vrij wil zijn, tegelijkertijd.'

Oud-D66-minister Els Borst. Beeld ANP

Minister van Justitie Ard van der Steur (VVD) bood eerder dit jaar zijn excuses aan voor de gemaakte fouten in de zaak rond Van U. Het ging al eerder niet goed met hem, maar die signalen werden genegeerd. In 2012 werd hij veroordeeld, maar niet gevangen genomen. Daar kwam bij dat justitie verzuimde dna af te nemen bij Van U., waardoor hij na de moord op Borst in februari vorig jaar niet meteen gearresteerd kon worden. Een klein jaar later vermoordde hij zijn zus. Wat ging er fout? Een reconstructie. (+)

Schizofrenie

De advocaat van Van U. stelt dat zijn cliënt niet terug moet naar de gevangenis, maar behandeld moet worden. Volgens zijn advocaat Noëlle Pieterse is Van U. ontoerekeningsvatbaar. Eerder werd hij in het Pieter Baan Centrum opgenomen ter observatie. Hij zou lijden aan schizofrenie en waandenkbeelden.

Moord op zijn zus

Eerder bekende Van U. al de moord op zijn zus in 2015, een klein jaar nadat Els Borst was vermoord. Deze moord bekende hij in februari 2016. Een jaar daarvoor werd de oud-politica met 41 messteken om het leven gebracht. Het OM liet eerder weten dat het een behoorlijk aantal aanwijzingen heeft die wijzen op de betrokkenheid van Bart van U. Zo is een haar op haar jas hoogstwaarschijnlijk afkomstig van Van U., net als een dna-spoor op haar pantykous.

Ook zijn bij hem bestanden gevonden met het adres en de naam van Borst. De oud-minister zelf heeft voor haar dood verteld dat er op 29 januari 2014 een verwarde man aan haar deur was geweest, die vroeg naar de adressen van de oud-premiers Kok en Balkenende.

Tijdens een eerder verhoor gaf Van U. toe dat hij op de fiets naar het huis van Borst in Bilthoven was gekomen en Borst daar heeft omgebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden