Nieuws

Deskundigen: Ruinerwold-vader kan strafproces vanwege herseninfarct niet begrijpen

Het is zeer twijfelachtig of de vader die zijn kinderen jarenlang in een boerderij in het Drentse Ruinerwold afschermde van de buitenwereld strafrechtelijk vervolgd gaat worden. Deskundigen waren woensdag in de rechtbank in Assen eensgezind: Gerrit Jan van D. (68) kan als gevolg van een herseninfarct amper communiceren. Dat zou hem ‘procesonbekwaam’ kunnen maken.

Aan de Buitenhuizerweg bij Ruinerwold (Drenthe) staat een woonboerderij waar jarenlang een gezin met kinderen in een kelder afgesloten van de buitenwereld heeft gewoond. Beeld Harry Cock
Aan de Buitenhuizerweg bij Ruinerwold (Drenthe) staat een woonboerderij waar jarenlang een gezin met kinderen in een kelder afgesloten van de buitenwereld heeft gewoond.Beeld Harry Cock

In het Nederlandse Wetboek voor strafvordering (artikel 16) bestaat de mogelijkheid om als een verdachte ‘aan een zodanige gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens lijdt’ vervolging te schorsen, en bij geen zicht op herstel te beëindigen. Dat gebeurt zelden.

Cruciaal is de vraag of een verdachte in staat is de strekking van de tegen hem ingestelde vervolging te begrijpen. ‘Mijn indruk is van niet’, zei psychiater Dorith Harari tegen de rechtbank, ‘maar dat is uiteindelijk uw oordeel. Hij snapt wel dat er een rechtszaak is, maar hij kan zich niet verweren en er valt niet te controleren wat hij precies begrijpt. Ik denk dat de hele materie in deze zaak te complex voor hem is.’

Aartsvader

Het ongeloof was groot toen op 14 oktober 2019 werd ontdekt dat Gerrit Jan van D. misschien wel negen jaar lang met zes van zijn kinderen in afzondering had geleefd, zonder dat zelfs de buren er weet van hadden. Van D., die zichzelf als ‘aartsvader’ zag, bleek er ondertussen een levendig digitaal bestaan op na te houden, met een eigen evangelie.

Hij zou zijn kinderen hebben willen weghouden van kwade geesten in de buitenwereld. De jongste vijf kinderen hebben te kennen gegeven dat dit niet tegen hun zin gebeurde. Drie oudere kinderen, waarvan er twee niet meer in de boerderij woonden, zeggen echter door hun vader mishandeld en seksueel misbruikt te zijn. Dat is ook waar justitie Van D. naast vrijheidsberoving van verdenkt.

De jongste kinderen verzorgden hun vader, nadat hij in 2016 getroffen was door een beroerte. Hij kan daardoor nauwelijks communiceren, niet schrijven en niet typen. Volgens klinisch neuropsycholoog Smeding is er vanwege een heel groot infarct in de linkerhersenhelft sprake van verbale afasie. ‘Dat is niet alleen een taalstoornis, maar een algemene cognitieve stoornis: informatie niet goed kunnen onthouden en verwerken, omdat het allemaal afhankelijk is van de taal.’

De rechtbank heeft Van D. twee keer bezocht. ‘Wij kwamen tot de conclusie dat het totaal nog niet makkelijk is de antwoorden te duiden op de vragen die wij aan hem gesteld hebben.’ Psychiater Harari kwam terug op een eerdere opmerking dat Van D. ‘vanwege zijn procespositie’ wellicht veinst dingen niet goed te begrijpen. ‘Hij doet echt zijn best.’

Figuurlijk slot op de deur

Door het oordeel van de deskundigen is het zeer de vraag of dat de rechtbank zich zal buigen over de fundamentele juridische kwestie: hoe vrijwillig was de situatie waarin de zes kinderen leefden? De deur van de boerderij stond open. Maar volgens de officier van justitie leefden de aanvankelijk minderjarige kinderen in Ruinerwold ‘achter een figuurlijk slot op de deur’.

De deskundigen achten het onwaarschijnlijk dat er nog verbetering optreedt in de situatie van de verdachte. Advocaat Robert Snorn bepleitte afgelopen najaar tijdens een eerdere pro forma-zitting al de vervolging van zijn cliënt te schorsen. Zover wilde het Openbaar Ministerie toen nog niet gaan. Het OM krijgt volgende week opnieuw gelegenheid stelling te nemen. Op 4 maart zal de rechtbank oordelen over een mogelijk vervolg van het proces.

Advocaat Corinne Jeekel, die de oudste vier kinderen bijstaat, noemde die naderende uitspraak er een met ‘onmetelijk verstrekkende gevolgen’. ‘Ik wil heel graag dat de slachtoffers ook hun stem kunnen laten horen.’ De rechtbank beraadt zich op dat verzoek.

Meer over de zaak-Ruinerwold

Tijdens de eerste pro-formazitting in het proces-Ruinerwold drong zich vorig jaar de kern van de zaak al indringend op: wat is nog zelfverkozen onder het juk van een strikt religieuze opvoeding, waarin contact met de buitenwereld ‘onrein’ is?

Vanuit de boerderij in Ruinerwold waar Gerrit Jan van D. zich met zijn kinderen jarenlang terugtrok, ontwikkelde hij zijn eigen evangelie. Als John Eagles schreef Van D. er duizenden artikelen over op internet.

Het beeld van het gezin dat jaren onopgemerkt in een boerderij in het Drentse Ruinerwold verbleef, lijkt flink te moeten worden bijgesteld. Tenminste, als we afgaan op de digitale sporen die de oudste zoon achterliet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden