Nieuwsrechtsbijstand

Deskundigen kritisch over dubbelrol Nationale Ombudsman

Deskundigen zijn kritisch over de dubbelrol van Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen. Naast ombudsman is hij ook voorzitter van de Raad van Toezicht van het Juridisch Loket. 

Reinier van Zutphen.Beeld ANP

Nu het Juridisch Loket in opspraak is geraakt vanwege een bestuurscrisis, en medewerkers hun zorgen hebben geuit over de afnemende kwaliteit van de dienstverlening aan mensen met lage inkomens, raken de functies van Van Zutphen volgens de deskundigen te veel aan elkaar.

‘Van Zutphen is door zijn rol als toezichthouder bij het Juridisch Loket aandeelhouder van de problemen bij die organisatie’, zegt Wim Voermans, hoogleraar Staatsrecht aan de Universiteit van Leiden . ‘Als een burger een klacht indient bij de Nationale Ombudsman over de gesubsidieerde rechtsbijstand, moet hij kunnen rekenen op een onafhankelijke en onbevooroordeelde behandeling. Hoewel Van Zutphen formeel beide functies mag hebben, toont deze casus aan hoe dicht zijn rollen bij elkaar kunnen komen en het maakt daarmee zijn positie als Nationale Ombudsman ongemakkelijk.’

Ook Marcel Boogers, hoogleraar Innovatie en Regionaal Bestuur aan de Universiteit Twente, noemt de situatie ‘lastig’. ‘De ombudsman moet zijn handen vrij hebben om onafhankelijk zijn mening te kunnen ventileren. Door deze dubbelrol kan de indruk ontstaan dat dat niet zo is.’

Elf nevenfuncties

Bij zijn aantreden als Nationale Ombudsman in 2015 heeft Van Zutphen een aantal nevenfuncties laten vallen omdat ze niet te verenigen waren met zijn nieuwe baan. Momenteel heeft hij nog elf nevenfuncties, waaronder die bij de Raad van Toezicht van het Juridisch Loket. ‘De wet verbiedt deze combinatie van functies niet’, aldus Van Zutphen. ‘Daar komt bij dat de ombudsman klachten over het Juridisch Loket niet behandelt. Als dat wel zo was geweest had ik de functies inderdaad niet kunnen combineren.’

Het Juridisch Loket − dat jaarlijks gratis 800 duizend juridische adviezen geeft en daarmee belangrijk is voor mensen met een laag inkomen − is formeel gezien een stichting en geen bestuursorgaan. Omdat de Nationale Ombudsman alleen het gedrag van de overheid onderzoekt, zou het Juridisch Loket dus buiten zijn verantwoordelijkheid vallen. Maar in 2014 heeft de Raad van State geoordeeld dat ook een stichting een bestuursorgaan kan zijn als ‘er een sterke financiële en inhoudelijke band bestaat met de overheid’.

Het is bekend dat de overheid het Juridisch Loket financiert. Dat het ministerie van Justitie en Veiligheid ook inhoudelijk een flinke vinger in de pap heeft blijkt uit de plannen van minister van Rechtsbescherming Sander Dekker. Hij wil de gefinancierde rechtsbijstand hervormen en het Juridisch Loket een belangrijke rol geven als poortwachter, zoals een huisarts dat is in de medische wereld. Daarmee is het loket in feite een overheidsorgaan en kan de Nationale Ombudsman niet langer klachten afwijzen. 

‘Onwenselijk’

Volgens Voermans zou Van Zutphen zich hoe dan ook moeten afvragen of hij zijn dubbelrol in stand wil houden. ‘Je kunt je afvragen of het slim is om in die Raad van Toezicht te blijven zitten. En als de plannen van de minister doorgaan, zal hij niet anders kunnen dan afzien van een van zijn functies. Het is misschien beter om dat voor te zijn.’

Voormalig nationaal ombudsman Alex Brenninkmeijer vindt de huidige situatie onwenselijk. ‘Het Juridisch Loket is een belangrijke organisatie. Het zou volgens mij beter zijn als de Nationale Ombudsman klachten daarover wel behandelt.’

Van Zutphen zelf zegt dat mensen nog steeds op een onbevooroordeelde ombudsman kunnen rekenen. Hij blijft bij de stelling dat klachten over het Juridisch Loket niet hoeven te worden behandeld omdat het geen overheidsorgaan is. En andere klachten die raken aan zijn tweede functie? Van Zutphen: ‘Stel dat ik zou denken: hier moet ik me niet mee bemoeien, dan laat ik het over aan mijn substituut-ombudsmannen.’

De onvrede bij het Juridisch Loket kwam vrijdag naar buiten via de Volkskrant. In interne documenten hekelen medewerkers de angstcultuur onder de huidige directeur en spreken zij hun zorgen uit over de toekomst

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden