Analyse controversieel schoolboek

Deskundigen: homoseksualiteit deugt niet volgens islamitische lesmethode voor seksuele voorlichting

Didactisch en theologisch onacceptabel en onhoudbaar, zo beoordelen deskundigen het lesmateriaal dat islamitische scholen hebben aangeschaft voor seksuele voorlichting. ‘De strekking van de tekst is dat het niet deugt om homoseksueel te zijn.’

Een van de Islamitische boekjes voor adolescenten. Beeld ISBO

‘Eigenlijk komt het boek niet verder dan dat kinderen geen geweld mogen gebruiken tegen homo’s’, zegt arabist Jan Jaap de Ruiter, verbonden aan de Universiteit Tilburg. De Ruiter beoordeelt het lesmateriaal als ‘pover en minimalistisch’. ‘Je mag het oneens zijn met homoseksualiteit, maar je mag ze niet in elkaar slaan. Daarin schuilt ook een bepaalde vorm van superioriteit.’

Met een verhaal over het volk van Loet, dat Allah ‘bestrafte en verafschuwde’ verklaart het boek het begrip homoseksualiteit. ‘Buitengewoon gewelddadig’, zegt hoogleraar levensbeschouwelijke vorming Cok Bakker (Universiteit Utrecht).

‘De auteur probeert haar best te doen om aan westerse criteria te voldoen en bijvoorbeeld homo-bashing te veroordelen, maar hoe leerlingen de tekst van deze methode interpreteren, hangt vooral af van de kwaliteit van de leraar. De strekking van de tekst is in ieder geval duidelijk dat het niet deugt om homoseksueel te zijn.’ Bakker denkt dat de passages niet alleen slecht zijn voor kinderen met homoseksuele gevoelens, maar ook voor heteroseksuele kinderen.

‘Problematisch is dat het boek niet ingaat op respect voor andere mensen en opvattingen’, vindt Hans van Crombrugge, hoofdlector pedagogiek in Brussel. ‘Didactisch is het ook merkwaardig dat men niet vertrekt vanuit de leefwereld van de leerlingen.’

Een van de Islamitische boekjes voor adolescenten. Beeld ISBO

Conservatieve karakter

Dat de ISBO het boek uitgeeft en de scholen de controversiële lesmethode gebruiken, illustreert volgens De Ruiter ‘het conservatieve karakter’ van het islamitisch onderwijs. Ze hadden seksuele voorlichting ook vanuit een meer liberale kant van de islam kunnen belichten, benadrukt hij. ‘Er zijn wel degelijk moslimgeleerden die de Koran en traditie interpreteren als homovriendelijk. Die exegeses bestaan. Het getuigt van moed om vanuit een liberaler islamitisch perspectief naar seksuele diversiteit te kijken, maar het moet echt vanuit de moslimgemeenschap zelf komen.’

Hij refereert aan een in november te verschijnen boek van socioloog en imam Ludovic Mohamed-Zahed, die tevens homoseksueel is. ‘Daarin fileert hij alle argumenten van islamitische geleerden tegen seksuele diversiteit. Volgens Zahed kunnen de islam en homoseksualiteit prima samengaan en dat weet hij overtuigend theologisch te onderbouwen’, aldus De Ruiter. ‘Dat hadden de Nederlandse islamitische scholen ook kunnen gebruiken in hun lesmateriaal.’

Dat het lesmateriaal niet op ‘liberale’ leest geschoeid is, komt door de ‘salafistische lobby die sterk en kapitaalkrachtig’ is, constateert de arabist. Saoedi-Arabië financiert de fundamentalistische stroming binnen de islam over de hele wereld, aldus De Ruiter. ‘Mede daardoor voeren sociaal-conservatieve geluiden de boventoon in het westerse debat.’ 

Het kabinet nam zich in het regeerakkoord voor ongewenste buitenlandse financiering van maatschappelijke organisaties te willen verbieden. Begin volgend jaar hoopt de coalitie een wet aan de Kamer te presenteren die geldstromen uit ‘onvrije landen’ de pas moet afsnijden.

Islamitische lesmethode voor adolescenten. Beeld ISBO

Artikel 23

Na de commotie over de diversiteitslessen op de islamitische basisscholen, zinspelen de VVD en PvdA op het ‘moderniseren’ van artikel 23 uit de Grondwet. Daarin is de vrijheid van onderwijs op basis van religie of levensovertuiging gewaarborgd. De PvdA werkt aan een voorstel om die vrijheid ondergeschikt te maken aan het gelijkheidsbeginsel van sekse, homo’s en hetero’s. 

Om dat te realiseren, zullen de sociaal-democraten geduldig moeten zijn: een grondwetswijziging vereist tweederde meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer. Verantwoordelijk minister Slob van Onderwijs ziet in ieder geval geen heil in het initiatief.

Arabist De Ruiter ziet liever dat artikel 23 helemaal uit de Grondwet wordt geschrapt. ‘Het mag op de vuilnisbelt van de geschiedenis. Geloven mag je achter de voordeur, maar niet op school. Dat is mijn standpunt als burger’, zegt hij. ‘In het verleden heeft religie zich bewezen als destructieve kracht. Zeker als het een samenleving beheerst, zoals we nu zien in Saoedi-Arabië en vroeger in de katholieke Middeleeuwen. We moeten toe naar openbaar onderwijs waarbij iedereen op dezelfde manier wordt gevormd. Dan hebben we dit gezeur niet meer.’

Bakker denkt niet dat het ontmantelen van artikel 23 veel oplost. ‘Onderwijs is nooit neutraal. Leraren nemen normatieve standpunten in. Vaak, maar zeker niet altijd, linken deze standpunten aan religieuze tradities’, zegt de hoogleraar. ‘Dat ga je niet veranderen door artikel 23 af te schaffen.’ 

‘Het is een denkfout om aan te nemen dat je zonder het artikel een neutralere school krijgt. De vrijheid van onderwijs moeten we koesteren en uitbouwen, bijvoorbeeld door scholen uit te dagen om helder te maken welke invloed zij willen hebben op de maatschappelijke vorming van hun leerlingen.’    

De andere kant van het verhaal

Onderzoeker islamitisch onderwijs: ‘Ik denk nog steeds dat deze scholen bijdragen aan integratie’
De recente commotie over een lesboek voor islamitische basisscholen verbaast Marietje Beemsterboer (34) van de Universiteit Leiden. Volgens de promovenda is het islamitische basisonderwijs juist goed voor de integratie van moslimkinderen en stimuleren religieuze onderwijzers homoacceptatie.

De schrijfster van het omstreden islamitische schoolboek over puberteit, Asma Claassen, groeide op in een katholiek gezin, bekeerde zich tot de islam en schrijft nu het ene na het andere boek voor de islamitische jeugd. Haar lesboek voor pubers ligt onder vuur vanwege negatieve passages over onder andere homo- en transseksualiteit. Wie is deze vrouw?

Islamitische lesmethode voor adolescenten. Beeld ISBO
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden