Design zonder vorm

Het Italiaanse ontwerpduo Formafantasma verovert langzaam de wereld, te beginnen in Eindhoven.

Op tafel staat een tiental aardewerk bakjes met steentjes netjes gerangschikt op kleur en structuur. In sommige bakken zitten ronde roodbruine puimsteentjes, in andere zitten keiharde zwarte rotsblokjes met grillige vormen. 'Dit zijn verschillende soorten vulkanisch gesteente van de Etna op Sicilië', legt Simone Farrasin (31) uit. Met zijn levenspartner Andrea Trimarchi (28) vormt hij het ontwerpduo Formafantasma. Wat ze gaan maken van de gestolde lava weten ze pas als de research naar dit materiaal is afgerond. 'Dit is een vaasje dat we hebben gemaakt door de hete lava rechtstreeks in een mal te laten stromen', zegt Farrasin, terwijl hij een zwart bloempotje omhoog houdt. 'Maar misschien dat we het steen kunnen vermalen om er een soort gips van te maken.'


Deze onderzoekende ontwerpstijl is kenmerkend voor Formafantasma. In hun werkplaats in een voormalig GGD-kantoor in Eindhoven staan cirkelzagen en schuurmachines, kookplaten met pannen vol stroperige substanties, naaimachines, een bakoven en kratten vol gereedschap. Op een boekenplank staan kommen van deeg en aan de muur hangen gevlochten broden. Het zijn prototypes van de installatie Autarchy uit 2010. Ook dit project vond zijn oorsprong op Sicilië, waar Trimarchi is geboren. 'In sommige dorpjes leeft de agrarische bevolking nog bijna autarkisch. We hebben een servies ontworpen dat is gemaakt van deeg en waarvan de vorm is geïnspireerd op het traditionele aardewerk van Sicilië. Het is een hommage aan een duurzame manier van leven.'


Formafantasma ontwerpt geen massaproducten, maar kunstzinnige installaties waarin historisch onderzoek wordt verbeeld met verhalende symboliek. Deze week presenteert het Italiaanse duo op de Dutch Design Week in Eindhoven Botanica, een nieuw onderzoeksproject naar plastic. 'Nog niet eens zo lang geleden was plastic het materiaal van de toekomst. Nu is het juist een verouderd materiaal, dat eigenlijk niet meer kan worden gebruikt', zegt Trimarchi. 'Maar wat als aardolie geen belangrijke brandstof was? Wat voor kunststof zouden we dan gebruiken? Misschien zou plastic wel heel exclusief zijn.'


Botanica bestaat uit zeven vazen en schalen gemaakt van natuurlijke materialen met dezelfde eigenschappen als plastic, zoals boomhars, een zachte ambersteen en shellac, een hard materiaal dat bestaat uit restanten van insecten. 'Als een vaas net niet helemaal de juiste vorm had, hoefden we alleen het materiaal te verhitten om het in elke gewenste vorm te persen. Dit plastic is dus eigenlijk een ambachtelijk materiaal.'


Formafantasma past naadloos in de conceptuele traditie van Dutch design; in 2009 studeerden ze af aan de masterafdeling van de Design Academy in Eindhoven, waar ze nu nog wonen en werken. Tegelijkertijd heeft hun werk door de zorgvuldige styling een theatrale uitstraling. De kannen en kruiken van deeg uit het project Autarchy worden gepresenteerd als een stilleven op een 17de-eeuwse schilderij, inclusief hompen brood en designbezems. De vazen van Botanica hebben uitbundige decoraties; aan elke vaas hangt bijvoorbeeld een handgeschreven label van zelfgestikt leer. 'Ik snap waar je heen wilt: katholiek én Italiaans is barok', lacht Farrasin. 'Maar het creëren van schoonheid is niet ons primaire doel. De vorm van onze ontwerpen wordt bepaald door het verhaal dat we vertellen. We heten niet voor niets Formafantasma, wat zoiets als vormloos betekent in het Italiaans.' Trimarchi: 'Maar ook zonder deze verhalende context moet een ontwerp visueel aantrekkelijk zijn.'


Hoewel Autarchy en Botanica in eerste instantie ogen als nostalgische producten, kaart Formafantasma actuele thema's aan als kleinschalige productie, de schaarste van natuurlijke grondstoffen en milieuproblematiek. De aardewerk vazen van Moulding Tradition zijn zelfs uitgesproken politiek. Farrasin: 'De productie van aardewerk is tijdens de Moorse overheersing op Sicilië geïntroduceerd en vandaar over de rest van Europa verspreid. Als eerbetoon werden er eeuwenlang potten vervaardigd met afbeeldingen van Afrikanen. Wij hebben een serie eigentijdse potten gemaakt met daarop de portretten van vluchtelingen die per boot op Sicilië aankomen. Deze Afrikanen worden gezien als een bedreiging. Maar is dat terecht?' Hoewel Sicilië weer het vertrekpunt is, stipt Moulding Tradition een internationaal dilemma aan, benadrukt Trimarchi. 'Ook Nederland heeft een lange traditie van immigratie, maar is nu gevangen door populisme.'


Ondank het bescheiden oeuvre - het duo voltooide slechts zes volwaardige projecten - timmeren ze internationaal aan de weg. De verhalende sierobjecten van Formafantasma worden verkocht op exclusieve locaties als Art Basel/Design Miami. De invloedrijke designcritica Libby Sellers opende haar nieuwe galerie in Londen met een solo-expositie. Toch is het hun droom om juist samen te werken met producenten van alledaagse gebruiksvoorwerpen. 'Met Botanica dragen we kennis en ideeën aan, maar we bieden uiteindelijk geen concrete oplossingen. Zou het niet geweldig zijn als we voor een merk als Alessi een serie vazen kunnen ontwerpen van dit duurzame plastic?'


Botanica van Formafantasma is tijdens de Dutch Design Week te zien op de groepsexpositie Mass in het Pomphuis op Strijp-T in Eindhoven. makingmass.com. Formafantasma is spreker op Designboost, een gratis symposium over Dutch Design in het Evoluon in Eindhoven, 28 oktober (10-16u).

------------------------------------------------------------------------------


'Plastic' vaas

In hun zoektocht naar een duurzaam alternatief voor plastic maakten Andrea Trimarchi en Simone Farrasin Botanica: zeven vazen en schalen gemaakt van natuurlijke materialen met dezelfde eigenschappen als plastic, zoals boomhars, een zachte ambersteen en shellac, een hard materiaal dat bestaat uit restanten van insecten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden