Design van wol en gras in oud fort

De negen eigentijdse vormgevers in Fort Asperen gaan voor duurzaamheid en roepen op kritischer naar de spullen om ons heen te kijken....

ACQUOY Een schaap loopt over de aarden verdedigingswal van het 19de-eeuwse Fort Asperen in de Betuwe. Dat het dier onderdeel is van een designexpositie in dit monumentale bouwwerk, zal maar weinig fietsers en wandelaars opvallen. Zelfs het gras dat het schaap graast, heeft een plek in DNKTNK, zoals de expositie met negen eigentijdse productvormgevers heet in deze vesting van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

In het fort toont ontwerpster Christien Meindertsma het ontstaansproces van haar wollen poef. Dat begint met een diepgravend onderzoek naar wol. Welke schapenrassen zijn er, wat voor soort vacht hebben ze en wat voor soort wol levert dat uiteindelijk op. Voor DNKTNK heeft Meindertsma dit onderzoek uitgebreid naar gras. Immers, zonder gras geen schaap en dus ook geen wol. Hoeveel gras moet een schaap eten om de wol voor één poef te kunnen leveren? Welke soorten gras zijn er? ‘Ik kwam erachter dat er niet één soort gras is, maar juist heel veel verschillende soorten. En dat schapen deze diversiteit in stand houden. Gras en schapen hebben elkaar nodig’, licht Meindertsma toe.

Zou het niet leuk zijn om de poef te verpakken in papier van gras – dat was de prikkelende uitkomst van dit nieuwe onderzoek. ‘Ik heb allerlei proeven gedaan om uit te vinden hoe je dat doet. De manier blijkt het gras in te koken met soda’, legt Meindertsma uit.

Graspapier
In drie zalen toont ze achtereenvolgens gedroogd gras en ruwe wol, de dikke draden waarvan de poef wordt gebreid en als laatste het eindproduct. Nu nog zonder verpakking. ‘Maar’, zo belooft de ontwerpster, ‘nog voor het einde van de expositie moet het eerste graspapier klaar zijn.’

Net als Meindertsma hebben ook de overige acht exposanten op DNKTNK een werkwijze waarbij niet vorm of functie maar een onderzoekende mentaliteit bepalend is voor het eindproduct. De ontwerpers zijn geselecteerd door ontwerpplatform Tuttobene. ‘We willen hier een denktank creëren die mensen aanspoort om kritischer te kijken naar de spullen waarmee we ons omringen’, licht Viktor Le Noble van Tuttobene toe. ‘Als je weet hoe een product tot stand is gekomen, wordt het in veel gevallen nog waardevoller.’

Het is een actueel thema dat DNKTNK aansnijdt. Traditionele materialen en productiemethoden staan onder druk door grondstofschaarste en milieuverontreiniging. Een experimentele en kritische ontwerpmethode kan helpen oplossingen te vinden voor dit dilemma. Het zijn vooral Nederlandse ontwerpers die uitblinken in deze onderzoekende manier van ontwerpen. De expositie is daarmee een gepaste aftrap voor de eerste aflevering van een serie design biënnales die KunstFort Asperen presenteert. In de tussenliggende jaar wordt de locatie gebruikt voor kunstmanifestaties met gastcuratoren.

Tafelkleed
Het product dat voortkomt uit dergelijk onderzoek hoeft zich niet eens te onderscheiden van bestaande producten. Lotte van Laatum ontwierp een prachtige gedekte tafel. De decoraties op het tafelkleed liet ze borduren door vrouwen in de Utrechtse krachtwijk Kanaleneiland. Met dit werk bouwden de vrouwen een sociaal netwerk op. Daarnaast krijgen traditionele Turkse en Marokkaanse handwerktechnieken een actuele waarde en worden zo behoed voor de vergetelheid. Wat een weliswaar prachtig maar toch gewoon tafelkleed lijkt, blijkt een duurzaam product met een sociale functie.

Een onderzoek van Damian O’Sullivan naar voedseldistributie resulteerde in de Boatanic. O’Sullivan wil een Amsterdamse rondvaartboot ombouwen tot een varende kas. In deze kas worden biologische producten verkocht. Met deze biologische varende SRV-winkel kan voedsel op een duurzamere manier worden gedistribueerd in binnenstedelijke gebieden. Daarbij trekt de Boatanic biologisch voedsel uit de sfeer van geitenwollensokken en maakt het tot een hip product. Het ontwerp van O’Sullivan is evenveel een marketingtool als een concreet product.

Bij het duo Meroz & Vervoort levert het onderzoek zelfs helemaal geen nieuw product op. In een ruimte plaats dit duo drie witte L-vormige objecten, die kunnen fungeren als een onconventionele zitbank of als schuine muur om tegenaan te leunen. In de laatste zaal heeft het ontwerpduo een serie fictieve L-vormige Ikea-dozen geplaatst. De anonieme objecten worden door de kunsthistorische context verheven tot een artistiek verantwoord zitmeubel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden