Design in de genen

Designers opleiden deden ze al een tijdje in Eindhoven. En inmiddels hoef je de stad niet meer uit als je daarna ook

Je zal maar Industrieel Ontwerpen hebben gestudeerd aan de Technische Universiteit in Eindhoven. Dan heb je wat uit te leggen. Niet dat er iets mankeert aan deze opleiding. Sterker, de TU Eindhoven staat uitstekend aangeschreven, verzekert Hans Robertus, creatief directeur van de jaarlijkse Dutch Design Week. Maar een ontwerper uit Eindhoven komt van de Design Academy, dát is de gangbare opvatting.


Ga maar na: Piet Hein Eek, Hella Jongerius, Maarten Baas, allen volgden de opleiding die in 2008 door toenmalig minister van Onderwijs Plasterk werd uitgeroepen tot centre of excellence en een bonus kreeg van een miljoen euro. 'Maar', benadrukt Robertus, 'ook de TU is een onmisbare bouwsteen van Eindhovens design-dna.'


Eindhoven is waarschijnlijk de enige stad in Nederland die naar waarheid kan stellen design in zijn dna te hebben. Wie wil weten hoe dit dna zich heeft gevormd, komt vroeg of laat bij Philips uit. 'De gloeilampenfabriek van meneer Frits' is uitgegroeid tot een multinational met hoofdkantoren over de hele wereld - behalve Eindhoven. Daar is de fakkel overgenomen door High Tech Campus, een bedrijventerrein met hoogwaardige technologische bedrijven als IBM en ASML, zegt Robertus. 'Logisch dat Philips' researchafdeling, nog steeds een pijler onder het wereldwijde succes, wél in Eindhoven bleef.'


Ook de Design Academy werd 65 jaar geleden geopend omdat Philips behoefte had aan goed opgeleide ontwerpers. Toch vergaarde de opleiding pas roem toen de naam in 1997 van Akademie voor Industri-ele Vormgeving Eindhoven (AIVE) veranderde in Design Academy Eindhoven (DAE). Cruciaal was de aanstelling van Lidewij Edelkoort als directeur; onder haar groeide de academie uit van een wat stijve maar degelijke opleiding tot kraamkamer voor bespiegelende concepten en kritische experimenten. Studenten leren er geen vak maar een mentaliteit, zegt men.


Dat alle aandacht uitgaat naar deze opleiding is niet verwonderlijk, meent Robertus. 'We leven in een experience and knowledge economy. De rol van de ontwerper is veranderd van het letterlijk vormgeven van producten naar het kritisch nadenken over aan welke producten eigenlijk behoefte is. Een ontwerper moet daarom kunnen samenwerken met wetenschappers, technici en sociologen. De Design Academy was de eerste opleiding ter wereld die hierop inspeelde.'


Met dit innovatieve designtalent profileert Eindhoven zich nu internationaal. De jaarlijkse Graduation Show met afstudeerwerk van de DAE is het hoogtepunt van de Dutch Design Week, die weer het hoogtepunt is op de Nederlandse designkalender. Dit evenement wordt over de hele wereld met interesse gevolgd, als een barometer voor het soort producten dat over vijf jaar wordt gemaakt.


Talent opleiden is één, het behouden is een tweede. Lange tijd trokken de afgestudeerde ontwerpers massaal weg uit Eindhoven. Vooral Rotterdam was in trek. Ontwerpers als Richard Hutten, Jurgen Bey en Hella Jongerius, en later ook Wieki Somers en Bertjan Pot, kozen voor betaalbare werkruimte in het Rotterdamse havengebied. Behalve Joost van Bleiswijk, die na zijn afstuderen in 2001 besloot een leegstaande loods te kraken met wat jaargenoten. Van Bleiswijk: 'Dat was me wat. Een officiële gemeentedelegatie kwam langs om te kijken wat we eigenlijk deden, daar in die oude loods.' Blijkbaar iets goeds, want de jaren erna kon de ontwerper profiteren van Philips - alwéér - dat na de verhuizing van de productie naar lagelonenlanden veel lege panden had achtergelaten.


Inmiddels beschikt Van Bleiswijk met partner Kiki van Eijk over een complete fabriekshal op het voormalige Philips- terrein Strijp-R. Met een forse investering van tijd en geld transformeerde het ontwerpduo de vervallen 1.200 vierkante meter tot een professionele werkplaats met kantoorruimte en eigen showroom. 'In Amsterdam zouden we voor dit bedrag nog geen tiende van de ruimte hebben.' Daarbij, Van Bleiswijk moet toch vaker in Londen of Milaan zijn dan in Amsterdam. 'Dat gaat uitstekend via Eindhoven Airport.' Ondertussen wel zo fijn dat hij weinig wordt afgeleid. 'Er is hier geen fuck te doen. Dus zit er niks anders op dan serieus aan het werk te gaan.'


Ook elders in Eindhoven klonteren jonge ontwerpers samen in oude kantoorgebouwen en fabrieksloodsen. Aan de oostelijke stadsrand ligt Sectie-C, een industrieterrein dat de afgelopen drie jaar is omgebouwd tot een creatief dorpje met winkels, pop-up restaurants en ateliers van ruim honderd ontwerpers, kunstenaars en creatieve bedrijfjes. In een van de loodsen zit Collaboration O, een collectief van veertien ontwerpers, onder wie animatiefilmer Niels Hoebers (DAE-lichting 2010). 'We delen niet alleen ruimte, maar ook gereedschap en zelfs ideeën. Een productontwerper heeft een handige camerarails voor mij gemaakt. Ik maak op mijn beurt weer een promotiefilm voor een meubelontwerper. Zo help je elkaar op weg.'


Al tijdens hun studie kunnen studenten voor nog geen 100 euro per maand atelierruimte huren. Maar het is niet alleen de ruim voorradige werkruimte die jonge ontwerpers aan Eindhoven bindt. Van Bleiswijk: 'In Eindhoven en omgeving is een hoogwaardige maakindustrie. Vijf minuten rijden naar een gespecialiseerde metaalleverancier. Nog eens tien minuten om dat staal te laten lasersnijden. Naar een spuiterij hooguit nog een kwartier.'


Tien jaar geleden moest Van Bleiswijk praten als Brugman om deze bedrijven zover te krijgen aan zijn prototype mee te werken. 'Tot ze zagen dat het een opstap naar innovatie is. Nu pronken ze ermee.'


Extra: Ontwerp je eigen stad

Designtalent wordt in Eindhoven overal in de stad ingezet. Zo werkte de gemeente met de TU Eindhoven aan het project Designing Out Crime om de veiligheid in de stad te vergroten en werd met oud-studenten van de DAE het ouderenproject Zilver is Goud gestart. Ook werd een ontwerpwedstrijd uitgeschreven voor de openbare ruimte in de probleemwijk Woensel-West.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden