'Desi werkt al aan zijn gratie'

De gratie die de Surinaamse president Desi Bouterse onlangs gaf aan zijn pleegzoon, is een voorschot om zichzelf gratie te verlenen. Dit zeggen Surinaamse juristen, politici en nabestaanden van de 8 december-slachtoffers. Volgens de Grondwet staat Bouterse niets in de weg om zichzelf gratie te geven als hij dit jaar wordt veroordeeld wegens de Decembermoorden.

AMSTERDAM - 'Dit is een voorschot op wat er komen gaat', zegt de vooraanstaande Surinaamse jurist Hugo Essed. 'De gratie aan zijn pleegzoon is een politiek signaal. Dit is het voorbereiden van het klimaat zodat gratie aan zichzelf, bij een veroordeling door de krijgsraad, straks normaal wordt gevonden.'


Ook advocaat Gerard Spong, die de regering-Venetiaan adviseerde over het 8 December-proces, sluit niet uit dat de gratie aan roofmoordenaar Romano M. 'een try out' is. Spong: 'Ik acht het zeker niet onmogelijk.'


Bouterse en 23 oud-militairen en burgers staan sinds vier jaar terecht wegens de moord op 15 politieke tegenstanders in 1982. De omstreden gratie voor zijn pleegzoon, heeft de vrees nu flink aangewakkerd dat Bouterse zichzelf en zijn medeverdachten straks gratie gaat verlenen.


Zeer ernstig delict

Het gratiebesluit brak de regel dat personen die een zeer ernstig delict begingen, geen gratie krijgen. M. had 15 jaar gekregen wegens roofmoord. Ook trok Bouterse zich niets aan van de eis in de Grondwet dat hij eerst een advies moest vragen aan de rechter die M. in 2005 had veroordeeld.


Essed: 'De boodschap van de president is straks: gratie is al eerder verleend voor zo'n zwaar delict, waarmaken jullie je druk om?' Ook oud-parlementslid Arnold Kruisland (NPS), die de gratie voor M. sterk heeft bekritiseerd, is bang. 'Er is nu reden om aan te nemen dat hij dit middel zal gaan gebruiken om vrijuit te gaan', waarschuwt Kruisland. 'Iedereen in het land praat erover.'


De Surinaamse grondwet-deskundige Freddie Kruisland wijst erop dat Bouterse de Grondwet aan zijn zijde heeft. In artikel 109 is de gratie summier in twee zinnen vastgelegd. Wel moet de ex-legerleider afzien van hoger beroep, als hij wordt veroordeeld. Het voordeel is dan dat hij binnen zijn ambtstermijn, die in 2015 afloopt, af is van de 8 December-zaak.


Kruisland: 'Hij kan het doen, dat prerogatief heeft de president. Het is best mogelijk dat de gratie voor M. bedoeld is om de samenleving voor te bereiden. Maar zijn probleem is, als hij niet in hoger beroep gaat, dat hij schuld bekent aan deze vijftien moorden.'


Nabestaande Sunil Oemrawsingh, woordvoerder van de stichting '8 december 1982', wil niet speculeren over wat er komen gaat. Ook hij heeft de afgelopen dagen van velen gehoord, ook van nabestaanden, dat Bouterse mogelijk aanstuurt op gratie. Oemrawsingh: 'Wij kijken met argusogen naar het handelen van deze regering. De ethiek is zoek. Wij eisen van de rechtsstaat dat men zich houdt aan de wet. Gratie voor deze gruwelijkheden is onaanvaardbaar.'


Spong wijst erop, als Bouterse in zijn gratiegeval ook geen advies vraagt, dat het besluit door een rechter vernietigd kan worden omdat het 'flagrant onjuist' is. In Nederland gebeurde dit tien jaar geleden voor het laatst door het Haagse gerechtshof. Ook lopen Bouterse en zijn medeverdachten het risico dat een nieuw parlement de gratie ongedaan maakt.


Spong: 'Dit is gebeurd in Argentinië, Uruguay en Peru en door het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens. Er is dus een massieve historie die erop duidt dat parlementen korte metten maken met gratie en amnestieregelingen. Gratie is een wankel instrument en het biedt Bouterse geen levenslange bescherming. Daarom denk ik dat hij dit alleen als laatste redmiddel zal gebruiken, dus na een hoger beroep.'


NPS'er Kruisland: 'Een nieuwe regering zal zo'n gratie zeker ter discussie stellen. Bouterse zal dus tot zijn dood president moeten blijven om van een gratie te profiteren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden