Dertig jaar verbeten vechten om een stuk van de zandbak

Naam: Ali Mahmud Embarak..

Sacha Kester

'Ambassadeur?' Ali Mahmud Embarak schudt verschrikt het hoofd. 'Nee,nee, Nederland heeft onze republiek niet erkend, dus ik mag geenambassadeur genoemd worden. Ik ben vertegenwoordiger.'

Vertegenwoordiger van een land dat niet bestaat - dat kan nooit de baanzijn waar Embarak als klein jongetje al van droomde.

Inderdaad, geeft hij toe. Soms is het frustrerend als je de goede zaakonder de aandacht probeert te brengen en mensen ontwijkend reageren of eensmoesje verzinnen om onder een afspraak uit te komen. Maar elk stapje isbelangrijk en Embarak gelooft dat 'zijn' Westelijke Sahara op een mooie dagonafhankelijk zal zijn. En daar doet hij het allemaal voor.

De Westelijke Sahara, een voormalige Spaanse kolonie, is een grotezandbak ten zuiden van Marokko waar al dertig jaar om wordt gevochten ofover wordt onderhandeld. Toen Spanje zich in 1975 terugtrok, bezetteMarokko prompt het noordelijke en Mauritanië het zuidelijke deel van hetgebied. 'En dus moest het Polisario, de onafhankelijkheidsbeweging dieeerst tegen de Spanjaarden streed, verder blijven vechten', verteltEmbarak.

Om het verhaal te verduidelijken, pakt hij er een kaart bij en schuiftmet zijn duim over de wirwar van lijnen en stippellijnen over het westelijkdeel van Noord-Afrika. 'Dit is de Westelijke Sahara, daarboven ligt Marokkoen daaronder Mauritanië. Hier, langs de kust, zijn onze rijke visgronden.Daar ligt olie. En daar fosfaat. En dat is de reden waarom onze buren zogeïnteresseerd zijn in ons land.'

Mauritanië gaf de strijd echter snel op en trok zich in 1979 weerterug, waarop Marokko zich het hele gebiedt toeëigende. De oorlog bleefvoortduren totdat de Verenigde Naties in 1996 eindelijk eenstaakt-het-vuren wisten af te dwingen en de onderhandelingen begonnen.

Maar ondertussen leefden honderdduizenden Saharanen onder erbarmelijkeomstandigheden in de kampen, aan de andere kant van de grens. 'Algerijebood ons onderdak', zegt Embarak, terwijl hij zijn vinger naar de anderekant van de stippellijn schuift. 'Vrouwen en kinderen kwamen hier in kampenterecht en zijn, nog steeds, volledig afhankelijk van internationale hulp.Want hier was geen water, geen voedsel, geen stad, geen dorp. Er was niets,helemaal niets.'

Met de onderhandelingen schoot het ook al niet op. Beide partijenstemden ermee in een referendum te houden over de toekomst van het gebied,maar daarna begon het gesteggel over wie er dan mocht stemmen. De Saharanennatuurlijk, zei het Polisario. En ook de honderdduizenden Marokkanen dieal dertig jaar in het gebied wonen, zei Rabat.

James Baker, de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken,heeft als speciale VN-gezant zijn tanden op het probleem stukgebeten enmoest uiteindelijk opgeven. 'Zijn voorstel was om de Sahara vijf jaar langbeperkte autonomie te geven en pas daarna een referendum te houden', zegtEmbarak. 'Wij zijn daar mee akkoord gegaan, maar Marokko wil nietmeewerken. Weer niet. Ze slaan elke mogelijkheid op vrede direct stuk.'

Embarak schuift de kaart terzijde en verplaatst zich naar hetgasfornuis, van waarachter hij zijn eigen levensverhaal vertelt. De manhaalt herinneringen op aan zijn studententijd in Spanje. Dat hij nogambassadeur is geweest in Libië en Mozambique (die de republiek wel hebbenerkend) en vertegenwoordiger in Oostenrijk.

En zijn familie? Zijn vrouw en kinderen wonen in Spanje, maar zijnouders heeft hij nooit meer gezien. 'Die zijn in het bezette deel van deSahara gebleven, terwijl ik voor het Polisario in het bevrijde deelwoonde.' De kaart komt er weer bij en verhip, er is nog een stippellijntjewaar Embarak niet eerder bij stil heeft gestaan. 'Dit is een muur van 2500kilometer die de strijders van het Polisario buiten de deur moet houden ende bevolking fysiek uit elkaar houdt', zegt hij. 'Het is cynisch. Deze muuris gebouwd in de tijd dat de Berlijnse Muur werd afgebroken. Maar geen haandie ernaar kraaide.'

En dus is Embarak niet op de begrafenis van zijn ouders geweest. Enheeft hij de kinderen van zijn broers en zus nooit gezien. Toen zijnvriend, de activist Ali Salem Tamek, in juli uit Spanje terugkeerde naarde Sahara, werd hij opgepakt en sindsdien zit hij in de Marokkaansegevangenis.'

Maar toch blijft hij optimistisch. 'De VN hebben de Nederlander Petervan Walsum als opvolger van Baker aangesteld, dus de onderhandelingen gaanverder. Wij hebben net de laatste vierhonderd Marokkaanse gevangenenvrijgelaten, waarop twee Amerikaanse Congresleden Marokko hebben opgeroepenook onze gevangenen te laten gaan. Dat hebben we nodig: dat de rest van dewereld eindelijk druk op Marokko uitoefent ook deze muur neer te halen.'

Sacha Kester

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden