Dertien handicaps in de dorpssuper

In het cafn de supermarkt staan niet de beperkingen van het gehandicapte personeel centraal, maar de kwaliteit van de diensten....

'Heb jij ook in coma gelegen?', vraagt Gijs (21) aan Marc (21). Marc, overduidelijk met het syndroom van Down gehandicapt, gaat onverstoorbaar door met het opsommen van zijn klussen.

Het gesprek tussen de twee medewerkers van het Nijmeegse lunchcafliXem komt niet veel verder. Na het woord auto begint Marc alle kleuren auto's van zijn familie op te noemen. Gijs zucht verontschuldigend. Hij werkt hier vanwege een auto-ongeluk op zijn achttiende, vertelt hij. Sindsdien laten beelden geen herinneringen na. Tafelnummers onthoudt hij, geen gezichten van klanten. Zelfs zijn moeder herkent hij slechts aan haar stem.

Toch werken de verstandelijk gehandicapte jongemannen in het cafwaar niet hun beperkingen maar de kwaliteit van het broodje centraal staat. Geen gast die zich aan de bediening stoort, behalve wanneer de bestelde ciabatta iets te lang op zich laat wachten wat zelden gebeurt.

De verstandelijk gehandicapten in het lunchcafn de rolstoelers in de cadeauwinkel in Nijmegen zijn het bewijs dat mensen met uiteenlopende handicaps een bedrijf draaiende kunnen houden. BliXem is een commercieel succes. Dat komt deels door de perfecte ligging. Aan de statige laan richting universiteit was geen horecagelegenheid te bekennen. Sinds een oude bakkerij zeven jaar geleden werd omgetoverd tot dit lichte cafoopt het storm. Vaders of moeders met kinderen, ouderen, kantoorlui, notarissen, advocaten, iedereen tref je eraan.

Een andere pijler onder het succes is de goede kwaliteit. De menukaart wisselt regelmatig en de winkel heeft een ruim assortiment van hebbedingetjes. Dat het cafirect zelfstandig moest draaien, is een gouden vondst, zegt bedrijfsleider Jeannine Sok. Dat werd bij de opzet bepaald door de Plurijn Werkenrode Groep, een fusie van zorginstellingen. Eerdere initiatieven in het land gingen vaak ten onder aan de bemoeienis van de instellingen, waaruit ze voortkwamen, denkt ze. 'Het gaat hier niet meer om winkeltje spelen.' De tien ondernemende begeleiders zijn horecamensen, geen ex-verpleegkundigen. De kwaliteit en de klant zijn het belangrijkste, de medewerker leert zich daaraan ondergeschikt te maken.

In het Friese dorp Olderberkoop houden dertien verstandelijk gehandicapten buurtsuper Attent gaande. De stem van caissi Femke schalt door de winkel. Ze heeft even hulp nodig als een klant een sigarettenmerk vraagt dat ze niet kent, maar meestal kan ze het alleen af. De winkel dreigde verdwijnen, wat de juiste voorwaarde schiep voor een werkproject van de vooruitstrevende zorginstelling Talant; veel goodwill en geen concurrentie in de wijde omtrek.De winkel heeft een behoorlijke opknapbeurt gehad, vertelt Jan van der Meer, hoofd dagbesteding. De ruime paden geven de buurtsuper nu de allure van een grotere supermarkt, felle spots laten de groente blinken. Service is onze meerwaarde, vindt Van der Meer, als de klant op zoek is naar een pot jam kan hij direct geholpen worden.

Tien jaar geleden bood de Friese zorginstelling hun clien nog activiteiten. In het ene lokaal konden ze houtbewerken in het andere deden ze iets met textiel, vertelt Van der Meer, maar de activiteiten stonden vast. De omslag kwam toen er vraaggericht gewerkt ging worden. Niet meer: wat kun je, maar wat wil je. Wat bleek? Clien wilden graag werken in winkels.

Talant beheert nu naast traditionele werkvoorzieningen twee supermarkten, een bakkerij, een cadeauwinkel, en een ijsboerderij. Daar kunnen gehandicapten onder begeleiding werken. Eman is reeds doorgestroomd naar een reguliere baan bij een supermarkt in zijn woonplaats. Fulltime werken en fietsend naar zijn werk, was zijn doel geweest. Nou dat is gelukt, grijnst Van der Meer. De supermarkt blijft echter een middel. Is er niemand die achter de kassa wil leren werken, dan moeten we een jongere uit het dorp aannemen.

Met de prijzenslag tussen supermarkten kan de buurtsuper zich niet bezighouden. Daar is geen marge voor, meldt Van der Meer, al draait de winkel quitte, er is veel geesteerd en er is meer begeleiding nodig: drie op dertien, in plaats van de standaard op acht. De loonkosten moeten uit de omzet komen. Ondanks de hogere prijzen zijn er toch steeds meer inwoners die voor de grote boodschappen het boomrijke kerkdorp niet meer verlaten, meldt Van der Meer.

Marc en Gijs werken halve ochtenden in de bediening bij BliXem. Dat is net als bij het personeel in Oldeberkoop hun dagbesteding. Andere medewerkers worden in twee jaar klaargestoomd voor de arbeidsmarkt. Zij zitten in een leer/werktraject en moeten vanuit BliXem het tweede jaar elders stage lopen. Hopelijk wordt daarna een baan voor hen gevonden. Dat is maatwerk, aldus Jeannine Sok. Zij is samen met een jobcoach van UWV verantwoordelijk voor het slagen daarvan. Door BliXem kunnen deze medewerkers twee jaar lang laten zien of zij de discipline van een baan aankunnen.

Het cafn de winkel zijn niet alleen volwaardige bedrijven maar ook unieke proeftuinen. 'Hoe zou Albert Heijn er anders toe kunnen worden overgehaald een verstandelijk gehandicapte aan te nemen? Je moet voorbeelden kunnen laten zien', zegt Van der Meer. Van BliXem stroomden al tien mensen door naar gewone Nijmeegse horecagelegenheden, ook werkt er iemand bij de Gamma. Jan van der Meer hoopt dat 10 procent van zijn winkelpersoneel doorstroomt, bijvoorbeeld naar andere supermarkten van Distrifood, het concern achter Attent dat vooral in kleine dorpen supermarkten bezit.

Werkgevers krijgen geen goedkope arbeidskrachten, vindt Sok. Wat de gehandicapte waard is, moeten zij betalen. En dat is exact berekend. Als de zogenoemde loonwaarde 35 procent is, dan is dat het salaris dat moet worden betaald, de rest wordt aangevuld door het UWV.

De beide bedrijven zijn desondanks overtuigd van hun bedrijfsmatige karakter. Een bewijs daarvoor kreeg Van der Meer met het winnen van de Baanbrekerprijs, een prijs voor ondernemingen met een sociaal beleid. 'We hebben als bedrijf gewonnen, niet als zorginstituut.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden