Derivatenwoordenboek

De Nederlandse woningcorporaties hebben gezamenlijk zo'n 85 miljard euro geleend om huizen te bouwen en buurten op te knappen. Daardoor zijn zij kwetsbaar voor renteveranderingen. Stijgt de rente 0,1 procentpunt, dan kost dat de sector jaarlijks 85 miljoen euro extra aan rentelasten. Door de huurwetgeving kunnen corporaties dat bedrag niet direct doorberekenen aan hun huurders.


Corporaties proberen zich in te dekken tegen rentestijgingen, bijvoorbeeld met (rente)derivaten - oftewel afgeleide financiële producten. Dit zijn een soort verzekeringscontracten, die worden afgesloten bij (zaken)banken. Met derivaten kunnen partijen zich op lange termijn verzekeren tegen rentestijgingen of rentedalingen.


SWAP

Het simpelste derivaat is een 'swap', in bankierslingo ook wel 'plain vanilla' genoemd. Bij een swap ruilen twee partijen hun renterisico, omdat de een nadeel heeft van een hoge en de andere van een lage rente. Een bank garandeert de constructie en rekent daarvoor een opslag.


Voor corporaties zijn pensioenfondsen een logische tegenpartij. Door een swap te doen, zetten corporaties en pensioenfondsen hun variabele rente om in een vaste. Ze spreken bijvoorbeeld af dat ze elkaar over een periode van 10 jaar een rente van 4 procent garanderen. Daalt de rente in die periode, dan betaalt het pensioenfonds de corporatie. Bij een stijging gebeurt het omgekeerde.


Swaps zijn simpel maar ook risicovol. Vaak is onderdeel van een swapcontract dat de bank een 'margin call' kan geven - oftewel om geld kan vragen als borg voor een toekomstig verlies op het derivaat. Zo heeft de bank de zekerheid dat het pensioenfonds kan worden betaald. Als de corporatie dat geld niet beschikbaar heeft, komt die in problemen.


SWAPTION

Ingewikkelder wordt het met een 'swaption', een optie op een swap. Swaptions geven de verzekering dat je in de toekomst tegen een bepaald percentage kunt lenen. Corporaties kopen of verkopen deze producten als een lening in de toekomst aangegaan of verlengd moet worden. Vooral als de rente laag is, zoals in de afgelopen jaren, is het voor corporaties verleidelijk om swaptions af te sluiten. Een historisch lage rentestand wekt psychologisch de verwachting dat de rente in de nabije toekomst zal gaan stijgen.


Een bank rekent voor een swaption een vast percentage, afhankelijk van het bedrag en de looptijd. Als een corporatie zelf swaptions uitgeeft, zoals Vestia op grote schaal heeft gedaan, kan de bank bovendien om bijstortingen vragen.


EXOTICS

Ten slotte zijn er de 'exotics' - nog complexere financiële producten. Techneuten van de banken hebben de rentecontracten uitgebreid met allerhande functies, zoals caps (plafonds) en floors (bodems). Superbelegger Warren Buffet bestempelde deze typen derivaten ooit als 'financiële massavernietigingswapens'. Beruchte exotics zijn


INDEX-DERIVATEN

. Daarin wordt afgesproken dat de corporatie een basisrente betaalt - een cap - die relatief hoog ligt. Maar die rente kan aanmerkelijk lager uitvallen door de waardeontwikkeling van een index, die door wiskundig onderlegde bollenbozen bij de grote zakenbanken is ontwikkeld.


In feite is de rente in dit geval afhankelijk van de uitkomsten van een computerprogramma dat bij een bank draait en dat volgens bepaalde regels handelt. Deze regels zijn afgeleid van historische ontwikkelingen van rentes, aandelenmarkten en andere financiële statistieken.


Sinds de financiële crisis in 2008 presteren index-derivaten zeer slecht. De formules van de financiële whizzkids bleken niet berekend op omvallende banken en failliete eurolanden. Omdat de rente in diezelfde periode stevig is gedaald, hebben corporaties als Vestia hoge margin calls ontvangen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden