Derivatenbrein Vestia moet nu praten

Marcel de Vries zweeg tot nu over zijn rol in de derivatenconstructies die Vestia te gronde richtten. Vandaag, voor de enquêtecommissie woningcorporaties, is hij verplicht antwoorden te geven.

De stemming was in 2009 bij woningcorporatie Vestia nog opperbest. 'Solide en solidair door de crisis', luidde de titel van het verantwoordingsverslag over het jaar. Op pagina 17 glimlachte Marcel de Vries de lezer vertrouwenwekkend toe. Hij is de treasurer, kasbeheerder, van Vestia. 'Treasury is een van de belangrijke pijlers onder een goede financiële positie', vermeldt het tekstballonnetje.


Vijf jaar later zijn het allemaal ironische teksten. Vestia bleek allesbehalve solide. In 2012 moest de grootste woningcorporatie van Nederland voor een bedrag van 2,1 miljard euro gered worden.


De derivaten waarmee De Vries de goede financiële positie opbouwde, bleken een bom onder het bedrijf. Toen de rente daalde, rammelden dertien zakenbanken aan de poort om miljarden aan onderpand op hun derivaten te eisen. Met kunst- en vliegwerk probeerde hij de zaak te redden. Maar het Excelbestandje waarin hij alle vierhonderd complexe financiële producten had opgenomen, ontspoorde. Hij raakte de grip kwijt. De Vries bleek de Nick Leeson van de Lage Landen.


En het bleek niet alleen onkunde, maar waarschijnlijk ook nog eens bedrog. De Vries wordt ervan verdacht bijna 10 miljoen euro aan provisies in eigen zak te hebben gestoken. Met het geld zou hij onder meer de hypotheek op zijn villa in Hazerswoude hebben afgelost en een indrukwekkende wijnvoorraad hebben aangelegd. Justitie heeft op al die bezittingen beslag gelegd.


Zelfs het zinnetje 'Ik ga graag het gesprek met u aan', heeft inmiddels een wrange lading gekregen. De Vries hult zich al ruim twee jaar in stilzwijgen. Maar vandaag zal hij wel moeten spreken. Onder ede. De parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties heeft hem opgeroepen en hij is verplicht antwoord te geven op hun vragen. Het belooft het spannendste verhoor van de hele enquête te worden.


Ruim vijftien jaar lang was Marcel de Vries (Rotterdam, 1966) een van de belangrijkste mensen binnen Vestia. Hij beheerde het motorblok van de succescorporatie. Dankzij de derivatencontracten die hij in afsloot, kon Vestia eenderde goedkoper lenen dan alle andere corporaties. Zo kon directeur Erik Staal meer huizen laten bouwen en kleinere corporaties inlijven.


Marcel was een geliefde collega. Een wat gezette man, steevast gekleed in spijkerbroek en ruitjesoverhemd. Als hij naar de koffieautomaat liep, vroeg hij zijn collega's altijd of hij nog wat voor hen kon meenemen. Ietwat schuchter, binnensmonds pratend met een Rotterdams accent.


Vanuit een krap kamertje op het Rotterdamse hoofdkantoor van Vestia sloot De Vries telefonisch miljoenencontracten met grote nationale en internationale zakenbanken. Via zijn Bloombergterminal hield hij constant een vinger aan de pols van de financiële markten. Geregeld vloog hij ook naar de Londense City om de traders daar te ontmoeten.


Hij hield van derivaten, zegt iedereen die hem in die tijd bezig zag. Achteraf kun je misschien zeggen dat hij eraan verslaafd was. Zijn grote doel was, liet hij zich weleens ontvallen, om Vestia nul procent rente te laten betalen. Als er een nieuw product kwam, wilde hij het altijd als eerste zien. Tegen een bankier met wie hij zaken deed, zei hij: Je hoeft niet bij me langs te komen met producten die je al aan andere mensen hebt verkocht.


Erik Staal en ook financieel-directeur Kees Wevers hadden een huizenhoog vertrouwen in hun kasbeheerder. De contracten die De Vries sloot tekende Staal blind, vertelde hij vorige week aan de parlementaire enquêtecommissie. 'Op de plek waar Marcel een sticker had gezet.'


De Vries had zoveel vrijheid dat hij in 2001 zelf het statuut aanpaste waarin zijn bevoegdheden waren vastgelegd. Hij nam erin op dat 'niet iedereen binnen de organisatie de werking en risico's van de derivaten hoefde te overzien'. Directeur Wevers kende die passage niet, zei hij vrijdag voor de commissie. Hij vroeg Marcel destijds gewoon wat die had aangepast en had dat klakkeloos geloofd; het document zelf las hij niet.

Royale provisies

Hoezeer De Vries het vertrouwen van zijn bazen misbruikte, werd Staal pas in april 2012 duidelijk. Toen de fiscale recherche FIOD zijn villa in Krimpen aan de Lek binnenviel. De rechercheurs vroegen of Staal ene Arjan Greeven kende, de tussenpersoon via wie Vestia derivaten kocht. Maar Vestia werkte nooit met tussenpersonen, zei Staal tegen de FIOD. Toen tot hem doordrong dat De Vries via Greeven stiekem zichzelf had verrijkt 'was ik meer dan boos', zei Staal donderdag.


Het was Arjan Greeven zelf die de fraude aan het licht bracht. Samen met zijn advocaat kwam hij in het voorjaar van 2012 het hoofdkantoor van Vestia binnenwandelen. Hij vertelde dat hij jarenlang een deel van zijn royale provisies had doorbetaald aan De Vries. Bedragen die uiteindelijk weer versleuteld werden in de kosten die Vestia voor een derivaat moest betalen. Hij had wroeging, vertelde hij de interim-bestuurders. Het derivatendebacle was volgens hem te wijten aan het complot van hemzelf en De Vries.


Op 12 april 2012 werd De Vries opgepakt. Sindsdien heeft het grote publiek niets meer van hem vernomen. Een rechtszaak laat waarschijnlijk nog jaren op zich wachten. Het strafrechtelijk onderzoek, waarbij veel onwillige buitenlandse bankiers gehoord moeten worden, neemt zijn tijd en De Vries laat volgens ingewijden weinig na om het te rekken.


Het verhoor vandaag is dus voorlopig de enige kans op meer helderheid over de zaak. Voorafgaand aan de ondervraging van De Vries zal eerst Greeven getuigen. Hij heeft niets te verliezen. Van zijn villa, de miljoenen en de dure auto is niets meer over. In Duitsland scharrelt hij zijn kostje bij elkaar. Op een donker moment zat hij met de loop van zijn jachtgeweer in de mond, zei tegen De Telegraaf. Maar hij kiest ervoor zijn straf uit te zitten en verder te leven. Hij wil in het reine komen en de waarheid vertellen.


Na die openhartige inkijk staat het verhoor van De Vries op scherp. Zal hij vechten of zal hij vluchten? Gaat hij van zich afbijten en in lange antwoorden om de hete brij heen draaien? Of kan hij zich niets meer herinneren? Vanaf 13.00 uur zullen we het zien.

MARCEL DE V. IS NU MARCEL DE VRIES

Nadat in april 2012 bekend wordt dat Marcel de Vries wordt verdacht van fraude, is hij in de Volkskrant steevast aangeduid als De V. Maar nu hij met naam en toenaam en voor het oog van de camera voor de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties moet verschijnen, stopt de krant daarmee. Hetzelfde geldt voor Arjan Greeven.


Het verhoor van een strafrechtelijk verdachte door een enquêtecommissie is ook om andere redenen een bijzondere situatie.


Die deed zich twee weken geleden ook al voor bij Hubert Möllenkamp - baas van woningcorporatie Rochdale, beter bekend als de Maseratiman.


Getuigen zijn verplicht antwoord te geven op alle vragen die de commissie stelt, ook als zij daarbij misdrijven bekennen. Dit in tegenstelling tot een verhoor voor de rechter, waar zij een zwijgrecht hebben. Wat iemand voor een parlementaire enquête zegt, mag dan ook niet als bewijs worden gebruikt in een rechtszaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden