Deregulering, overheidsfalen en de harde strijd om een BTW-nummer

Het kabinet besprak afgelopen maandag, in een speciale sessie, het gebrek aan vooruitgang in de strijd tegen de regelzucht. Bij zijn aantreden was het doel de regeldruk met tientallen procenten te verminderen en hiervan is nog maar een beetje uitgevoerd....

Frank Kalshoven

Onderwijsminister Maria van der Hoeven en -staatssecretaris Mark Rutte schreven twee maanden geleden een ontroerend mooi betoog op de Forum-pagina van de Volkskrant: scholen hadden van de bewindslieden de ruimte gekregen; talloze regels waren geschrapt; scholen, schreven ze, gebruik de geboden ruimte! Waarop de sector, in de persoon van Margo Vliegenhart (voorzitter van de raad voor beroeps- en volwasseneneducatie) droog riposteerde: u heeft uitsluitend regels geschrapt die toch al niet meer werden toegepast; tegelijkertijd negeerde u de door de sector toegezonden lijst echte reguleringsproblemen.

Overheidsfalen is het (eveneens) lelijke nichtje van knellende wet- en regelgeving. Deze week veroverde een onderneming, waarvan ik een van de oprichters ben, bijna drie maanden na het moment van aanvragen, een BTW-nummer op de Belastingdienst. Nummer 81 54 24 152 B01 is van ons, eerlijk veroverd door een geslepen tactiek van formulieren invullen, bellen, en - terwijl het stoom uit de oren kringelt - beleefd blijven tegen de vriendelijke medewerkers van de Belastingtelefoon. Zonder BTW-nummer, voor wie zich dat niet realiseert, kan een onderneming geen facturen versturen, terwijl de kosten van de omzet wel gewoon moeten worden voldaan aan leveranciers.

De termijnstructuur van het BTW-nummer is fascinerend. Op de formulieren die een ondernemer moet invullen, staat een termijn genoemd van zes tot acht weken. Die termijn is door een medewerker van de Belastingtelefoon opgerekt naar acht tot tien weken. Navraag bij het ministerie van Financiën leert dat de meeste BTW-nummers binnen een week worden toegekend. In de praktijk (toen ik uiteindelijk niet alleen een begripvolle, maar ook handelingsbevoegde medewerker aan de lijn had) bleek het in twee uur geregeld te kunnen worden. Financiën laat overigens, naar aanleiding van mijn vragen, weten dat de gecommuniceerde BTW-termijn zal worden bekort.

Overregulering en overheidsfalen zijn een flinke maatschappelijke kostenpost waar geen baten tegenover staan. Scholen hebben uitsluitend last van het schrappen van regels die iedereen al vergeten was; de uren die een ondernemer kwijt is aan gezeur met de Belastingdienst zijn domweg verspild.

De Raad van Economische Adviseurs (REA) van de Tweede Kamer heeft in een advies al eens voorspeld dat het dereguleringsbeleid van dit kabinet niet zou werken. Belangrijkste reden: de urgentie wordt niet gevoeld. De REA stelde vast dat het alleen in landen die zich in een diepe crisis bevinden (bijvoorbeeld: Groot-Brittannië onder premier Thatcher in de jaren tachtig van de vorige eeuw) lukt om betekenisvol te schrappen in wet- en regelgeving.

Pogingen in die richting hebben in Nederland de hardnekkige neiging vast te lopen. Een mooi voorbeeld hiervan is het vergelijken (benchmarken in jargon) van gemeenten. De afgelopen jaren worden volop eenduidig vergelijkbare cijfers verzameld, die bijvoorbeeld zijn terug te vinden op www.watdoetjegemeente.nl. Daaruit blijkt dat de lokale lasten van een tiental soorten ondernemingen uiteenlopen van minder dan zesduizend euro in Haarlem tot ruim vijftienduizend euro in Nijmegen en Leiden. Soortgelijke verschillen gelden voor vergunningen, afhandelingstermijnen, wachttijden, noem maar op.

Het doel van deze vergelijkingen is dat de bestuurders in Nijmegen en Leiden zich het apelazerus schrikken en actie ondernemen. Het tegendeel is het geval: de lasten in Leiden en Nijmegen zijn in 2005 sneller gestegen dan in andere gemeenten, inclusief het toch al goedkope Haarlem.

Een instrument om de (lokale) overheid efficiënter te maken, een uitnodiging om kritisch te kijken naar de eigen bedrijfsprocessen, procedures te bekorten, vergunningen te vereenvoudigen, dreigt zo te verworden tot een handige database voor beleidsmedewerkers; mooiere grafiekjes in het afdelingsplan.

Het vooruitzicht, zoals geschetst door de REA, dat Nederland eerst in een diepe crisis moet terechtkomen voordat overregulering en overheidsfalen kunnen worden aangepakt, bevalt me niets. Maar als het probleem de facto beleidsresistent is - niets helpt; uit het kabinetsberaad van maandag heb ik ook geen geniale dingen teruggelezen - ziet het er toch somber uit.

Zo wordt de vreugde over het binnenslepen van het BTW-nummer overschaduwd door de gedachte dat de volgende aanvrager hetzelfde kan overkomen. Sterkte ermee. Laat je niet kisten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden