Nieuws

Derde zelfdoding agent zet Yesilgöz onder druk: Kamer wil korpsleiding intomen

Een Kamermeerderheid verhoogt de druk op minister Yesilgöz van Justitie en Veiligheid om scherper toe te zien op de korpsleiding van de Nationale Politie. Drie zelfdodingen onder agenten van de Landelijke Eenheid brachten een reeks klachten over de slechte arbeidscultuur op gang.

Remco Meijer
Minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz  in de Tweede Kamer.  Beeld Robin Utrecht / ANP
Minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yesilgöz in de Tweede Kamer.Beeld Robin Utrecht / ANP

Directe aanleiding voor een nieuwe golf van kritiek is het vorige week gepubliceerde rapport over de zelfdoding op 8 augustus 2021 van een 53-jarige agent die werkzaam was bij de Dienst Specialistische Operaties (DSO). Daar worden afgeschermde operaties uitgevoerd, zoals werken onder dekmantel en programma’s rond getuigenbescherming. In totaal telt de Landelijke Eenheid (LE) zeven diensten, waaronder ook de Dienst Landelijke Recherche en de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging.

39 afscheidsbrieven

Op 4 april nog schreef korpschef Henk van Essen aan minister Yesilgöz dat het rapport ‘gelet op het privékarakter van deze betreurenswaardige casus’ vertrouwelijk zou blijven. Yesilgöz ging daar aanvankelijk in mee. Maar aan de vooravond van een Kamerdebat op 11 mei, onder politieke en publicitaire druk, besloot zij anders. Met weglating van privacygevoelige informatie werd het rapport, opgesteld door een commissie onder voorzitterschap van Oebele Brouwer (burgemeester van Achtkarspelen, voormalig recherche-officier van justitie) alsnog openbaar. De Kamer schrok zich een hoedje.

De ‘politieman in hart en nieren’, volgens Brouwer, had zeker privéproblemen: een half jaar voor zijn overlijden was het tot een relatiebreuk gekomen met zijn partner, met wie hij een gezin had. Maar kort voor zijn dood was bij hem PTSS (posttraumatisch stresssyndroom) vastgesteld, na jarenlange mentale klachten die wel degelijk werkgerelateerd waren. In een van zijn 39 afscheidsbrieven, gericht aan het toenmalige sectorhoofd DSO, schrijft de agent dat hij op de werkvloer ‘moedwillig is tegengewerkt en dat er sprake is van pesten’, aldus Brouwer. De verwijten over ‘negatieve aandacht van leidinggevenden’ besprak hij ook al langere tijd met mensen uit zijn naaste omgeving.

Mentale welzijn

Voor de Tweede Kamer kwam hier een aantal kritiekpunten bij elkaar. Eerder al signaleerde de Inspectie Justitie en Veiligheid spanningen en conflicten bij diensten van de LE. Dit was de derde werkgerelateerde zelfdoding in twee jaar tijd bij de DSO. Over de eerste, in december 2019, liet de korpsleiding tot begin deze maand alleen een intern onderzoek opstellen.

Naar de tweede, de zelfgekozen dood van een politie-infiltrant op 14 april 2021, deed de toen opgerichte commissie-Brouwer op verzoek van de korpsleiding een onderzoek. Daarvan zijn in november alleen de conclusies en aanbevelingen naar buiten gebracht. Die waren niet mals. Bij de uitvoering van undercoveroperaties is er te weinig aandacht voor ‘het mentale welzijn’ van infiltranten. ‘Als hij groenteman was geweest, had hij nog geleefd’, zei een geïnterviewde tegen Brouwer.

Bij het derde tragische geval bleek bovendien dat door de leiding ten onrechte twijfel werd gezaaid over de echtheid van de afscheidsbrief. Dat werd als zeer grievend ervaren door de nabestaanden. De opnieuw ingeschakelde Brouwer omschrijft dit in het uiteindelijk geopenbaarde rapport als ‘onfatsoenlijk’. Ook was de diensttelefoon van de overleden agent ‘gereset’, waardoor deze geen data meer bevatte die van belang hadden kunnen zijn voor het onderzoek. Aan de ouders van de agent werd geadviseerd contact met de pers te vermijden, wat de indruk versterkte dat angst voor reputatieschade voor de leiding in de afwikkeling van deze zaak ‘een belangrijk motief was’.

Onvoldoende transparantie

De Kamer, van oppositie tot coalitie, zag vorige week een patroon en wil nu doorpakken. De korpsleiding is onvoldoende transparant over wat er binnen de organisatie gebeurt, en de onderzoeken daarnaar zijn niet onafhankelijk genoeg. Dat laatste is overigens een onderwerp dat op veel dossiers in Den Haag speelt. ‘Als de korpschef opdrachtgever is, trekt hij aan de touwtjes’, stelde PVV-Kamerlid Lilian Helder, die het een ‘pijnpunt’ noemde dat Brouwer niet over alle relevante informatie kon beschikken.

Hoewel de korpsleiding inmiddels druk in de weer is met allerlei personele mutaties en versterking van het teamleiderschap, neemt dat de ongerustheid bij diverse Kamerleden niet weg. Hanneke van der Werf (D66) repte van ‘zoveel missers, zo weinig zelfreflectie en zo weinig zelfreinigend vermogen’ dat ze er ‘moedeloos’ van werd. Ingrid Michon-Derkzen (VVD) vond de gang van zaken ‘echt beschamend’. SP-Kamerlid Michiel van Nispen zinspeelde op het ‘onder curatele plaatsen’ van de politietop.

Nieuw onderzoek

Er staan nog meer onderzoeken met mogelijk pijnlijke uitkomsten op de rol. Aan Brouwer is inmiddels door de in het nauw gebrachte korpsleiding gevraagd alsnog de eerste zelfdoding uit 2019 onder de loep te nemen. Ook hier lukte het niet de telefoon van de agent uit te lezen. Na het eerste onderzoek van Brouwer stelde Ferd Grapperhaus, de voorganger van Yesilgöz, een commissie in onder leiding van oud-minister Winnie Sorgdrager. Zij onderzoekt hoe het werken onder dekmantel beter kan worden georganiseerd. Daarnaast brengt oud-burgemeester Bernt Schneiders binnenkort zijn eindadvies uit over de toekomstbestendigheid van de LE.

In het debat over de politie dat donderdag wordt voortgezet, brengt D66 met medeondertekening van VVD, PVV en SP (met 84 zetels een meerderheid) een motie in die de minister dwingt hier bovenop te zitten. Yesilgöz voelde in het vorige debat die bui al hangen. ‘Misschien raar, maar ik kijk al een beetje uit naar het hinderlijk volgen door de Kamer.’

Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden