Derde Weg is heilloos voor gelijke burgers

Volgens PvdA-leider Wouter Bos is het gelijkheidsideaal achterhaald. Mondige burgers vinden zelf hun weg. Josine Junger-Tas hoopt dat de PvdA de gelijkheid wel hoog in het vaandel houdt....

Nadat ik al enkele keren in de pers gelezen had dat Wouter Bos de beginselen van de PvdA aan een grondige herziening wil onderwerpen, hoorde ik een interview met hem op de VPRO-radio. Daarin sprak hij zijn verbazing uit over het uitblijven van enige kritische reacties (van partijleden) op wat hij hierover openbaar had gemaakt, in het bijzonder met betrekking tot het gelijkheidsideaal. Welnu, ik neem die handschoen op, met name over zijn voorstel dit ideaal af te schaffen. Volgens Wouter Bos is het klassieke gelijkheidsideaal verouderd: de nieuwe burger is mondig en geëmancipeerd en zal zelf zijn weg wel vinden. Natuurlijk zal dat, volgens hem, leiden tot grotere ongelijkheid, maar dat moeten we dan maar voor lief nemen. In zijn toespraak tot leden op 14 juni in Arnhem noemde de partijleider als voorbeeld het afschaffen van de Onderwijsinspectie, terwijl hij in zijn interview met de VPRO een lans brak voor privé klinieken.

Als de PvdA de weg zou opgaan van een soort New Labour of een soort D66, dan denk ik dat de partij een heilloze weg inslaat.

Ik heb begrepen dat de nieuwe ideeën van Bos vooral geïnspireerd werden door de zogenaamde Derde Weg Sociaal-democratie zoals die onder meer door Tony Blair (en Bill Clinton) met zijn Labourpartij in Engeland worden gepropageerd. Nu kom ik nogal eens in dat land: ik heb in Cambridge colleges gegeven, ik heb er een aantal collega's en vrienden en de volgende zaken zijn mij in dat land zeer opgevallen. In de eerste plaats behoren de verschillen tussen (heel) rijk en arm tot de grootste in Europa, waarbij het peil van de uitkeringen voor de armsten tot de laagste in Europa behoren. Daarbij komt dat ondanks de vele jaren dat Labour nu aan de macht is het verschil tussen sociale klassen nog steeds springlevend en heel groot is. Verder valt op dat de salarissen van overheids-en onderwijs personeel (erg) laag zijn, maar de prijzen op grond van veel indirecte belastingen hoog, zodat zelfs de middenklasse niet erg welvarend is. Maar bovenal zijn de publieke voorzieningen gedaald tot een niveau dat soms aan een derdewereldland doet denken. Dat geldt bijvoorbeeld voor het onderwijs dat een ernstige crisis doormaakt. Het peil van het openbaar onderwijs is onrustbarend laag en ouders die het kunnen betalen sturen hun kinderen naar privé-scholen. Wat zouden de gevolgen voor het openbaar onderwijs in ons land zijn als we de Onderwijsinspectie, die duidelijke criteria voor onderwijskwaliteit hanteert, afschaffen? Het geldt eveneens voor de zorg in Engeland, die in de algemene ziekenhuizen belabberd is, maar dat is natuurlijk niet het geval in de dure privé-klinieken, die Wouter Bos kennelijk ook voor Nederland zo'n goed idee lijken. Dan is daar het openbaar vervoer, met name de geprivatiseerde spoorwegen, een ware kwelling voor wie daar regelmatig mee van doen heeft. Daarbij steekt onze NS nog zeer gunstig af. In geen ander West-Europees land hebben zich bovendien, bij mijn weten, zoveel dodelijke spoorwegongelukken voorgedaan als in Engeland.

Maar ik zou nog een ander voorbeeld willen noemen waartoe het afschaffen van het gelijkheidsbeginsel kan leiden, met betrekking tot mijn eigen vak. In 1972 promoveerde Dato Steenhuis op een proefschrift over Rijden onder Invloed, waar uit bleek dat je als dronken rijder verschillend gestraft werd, afhankelijk van de plaats waar je terechtstond. Dit wekte bevreemding en velen vonden dit niet acceptabel. Er is dan ook steeds meer druk gekomen vanuit de samenleving en binnen de rechtelijke macht om tot meer uniformiteit in strafoplegging te komen in betrekkelijk simpele en duidelijke delicten. Want zijn wij niet allen gelijk voor de wet?

Als wij het gelijkheidsideaal laten vallen dan zullen wij een samenleving krijgen waarin de inkomensverschillen en de salarissen voor bestuurders van bedrijven en semi-publieke voorzieningen nog veel sterker zullen toenemen dan nu al het geval is, waarin er twee soorten zorg zullen zijn, één voor de goed verdienenden - je kunt immers alles kopen - , en één voor de lager betaalden van minder kwaliteit. Het openbaar onderwijs zal in steeds moeilijker omstandigheden komen, een ontwikkeling die men nu al ziet optreden, omdat het bijzonder onderwijs met allerlei zogenaamde vrijwillige bijdragen van ouders de leerlingen meer te bieden heeft. Bovendien zal het sponsoren van scholen toenemen, wat eveneens de ongelijkheid tussen scholen zal doen groeien.

Laten we vooral niet vergeten dat Nederland al eeuwen lang een relatief egalitaire samenleving is geweest (al in de 17e eeuw hadden de onafhankelijke steden een uitgebreid verzorgingsstelsel) en dat de grote uitdaging in Europa en Nederland nu juist is om in een globaliserende wereld toch die fundamentele gelijkheid van burgers en de zorg en verantwoordelijkheid voor onze medeburgers in stand te houden. Ik zou vurig hopen dat de PvdA hiervan een voorvechter zou zijn!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden