Derde generatie Koolhaas

Rem D. Koolhaas' eerste schoen, de Möbius, ontstond uit liefdesverdriet. Hij verkoopt nu 220 duizend paar schoenen per jaar. Gaat het met zijn eerste meubelstuk, een versie van de klassieke S-stoel, dezelfde kant op?

Rem Koolhaas is net terug uit Londen waar aan Floral Street, vlakbij Covent Garden, een dag eerder het openingsfeestje was van de tiende eigen winkel van schoenenmerk United Nude. De eerste winkel opende hij acht jaar geleden. Dit jaar verkoopt hij naar schatting 220 duizend paar schoenen. Naast de tiende winkel is er een eerste meubelstuk, een sterk vereenvoudigde versie van de klassieke S-stoel van Verner Panton. Twee exemplaren, een rode en een zwarte, staan in het ruime kantoor annex showroom boven de winkel in Amsterdam. In de kasten de collectie lente/zomer 2012. Schoenen als bouwwerkjes die de indruk wekken dat de ontwerper het vooral leuk vindt om te puzzelen, om na te denken en binnen de grenzen van een schoen zo opvallend mogelijke oplossingen te verzinnen.


Rem Koolhaas. Een naam die de aandacht trekt, maar die ook verwarring wekt. Een achterneef is hij, van de wereldberoemde architect met dezelfde naam. Hij weet niet of hij er voor- of nadeel van heeft gehad, maar uitleg geven moet hij altijd. 'Als ik, toen ik jong was, had geweten dat hij zó beroemd zou worden, zou ik mijn naam hebben veranderd.' Maar hij voelt zich Rem, is opgegroeid als Rem. De D van Dirk (Dirk voelt hij zich beslist niet) moet nu de grootste verwarring voorkomen.


Inspiratie van een stoel

Rem D. Koolhaas, dus. Hij is 37 en werd opgeleid aan de Technische Universiteit van Delft. Als architect, net als zijn vader Teun Koolhaas, en diens oom Rem. Nu zou Rem D. misschien industriële vormgeving gaan doen, maar hij heeft er geen spijt van. Hij heeft in Delft een heel goede opleiding gehad, vooral door de interessante medestudenten. Als architect heeft hij nauwelijks gewerkt - hij heeft wel huizen ontworpen, maar gebouwd zijn ze nooit. Hij noemt twee projecten van OMA, het bedrijf van die andere Rem Koolhaas, waarbij hij betrokken is geweest: de winkel van Prada in New York en de inmiddels alweer gesloten dependance van het Guggenheim in Las Vegas.


Maar de architectuur: hij wilde er al uit voor hij goed en wel was begonnen. Hij wist van zijn vader, die stedebouwkundig architect was, wat het betekende. De concurrentie is groot, je verdient er niet veel geld mee. En zelfs al ben je een succesvol architect: waar je als ontwerper de klant kunt laten zien wat jij hebt gemaakt, komt in de architectuur de klant bij jou, en vraagt je iets te maken. 'In de architectuur moet je continu voor de klant een dansje doen.' En het zijn van die lange processen. Een gebouw maken, zegt hij, kost evenveel tijd als een merk bouwen. En dan bouwt hij liever een merk.


Misschien is hij dat nog wel het meest, een merkenbouwer. Niet per se een ontwerper of zelfs een schoenontwerper. Die schoenen, dat is toevallig zo gekomen. 'Het is gemakkelijker voor een architect om kleinere objecten te maken, dan voor een sieradenmaker om een gebouw te ontwerpen.' Zijn eerste schoen, de Möbius, ontwierp hij in 1999. Uit liefdesverdriet. Hij wilde iets heel persoonlijks maken voor het meisje dat het had uitgemaakt. Het moest een architectonisch object zijn, maar op het kleinste schaalniveau, dat van het menselijk lichaam. Een schoen werd het, een elegante slipper die er uitziet alsof hij uit een reep kunststof of leer is gevouwen.


De Möbius is vernoemd naar de ruimtelijke figuur die de wiskundige met dezelfde naam in 1858 ontdekte, een soort cirkel die zelf is te maken door een reep papier een halve slag te draaien en de uiteinden aan elkaar te plakken. De inspiratie voor de schoen komt van een stoel: de Barcelona van Ludwig Mies van der Rohe uit 1929. Koolhaas laat een pagina zien in een boek van United Nude waarin de poten van de Barcelona-stoel geleidelijk overgaan in de vorm van de Möbius-schoen. Op net zo'n manier als tekenaar Joost Veerkamp indertijd in zijn Grimeren voor beginners koningin Beatrix via een aantal tussenstappen liet veranderen in Marilyn Monroe.


Koolhaas bedacht de schoen in 1999, toen hij nog studeerde. Hij vouwde er tientallen uit karton, liet zijn prototype aan allerlei mensen zien en kreeg overal te horen hoe geslaagd zijn idee was. Schoenontwerper Jan Jansen, die hij kent via diens zoon (een medestudent), raadde hem aan het ontwerp te laten uitvoeren. Het meisje kreeg hij er niet mee terug. Zij wilde geen schoen, zij wilde kinderen. De schoen kwam er wel: de Möbius lag in 2003 in de winkels, nadat hij in Galahad Clark (zevende generatie van de Clark-schoenenfamilie) een partner had gevonden om het merk United Nude mee te ontwikkelen.


Nu woont hij met zijn vrouw in Guangzhou, China, waar de schoenen van United Nude worden geproduceerd. Inmiddels is United Nude deels aan een Taiwanese partner verkocht, die het benodigde kapitaal kon leveren om de groei te financieren. Er zijn, naast de eigen winkels, zo'n tweehonderd verkooppunten. Natuurlijk, daar zien zijn schoenen er ook mooi uit, vindt Koolhaas. Maar echt tot hun recht komen ze pas in de eigen winkels, die hij zelf ontwerpt. Hij is een merkenbouwer immers: de winkels maken integraal onderdeel uit van het merk. 'Hier, in de winkel, krijg je er een dimensie bij.'


Hij laat op zijn laptop foto's van de winkel in Londen zien en de winkelruimte onder het kantoor aan de Spuistraat in Amsterdam. Alle winkels van United Nude hebben zwarte plafonds, zwarte muren, donkere vloeren. Daardoor gaat de aandacht automatisch naar de prefab-kasten uit China met hun helverlichte achterwand, die regelmatig van kleur verandert. De schoenen staan er letterlijk in het volle licht, elke schoen in een apart vakje, als kunstwerkjes in een museum, een indruk die niet wordt verstoord door de SALE-posters op de ramen. Of door prijskaartjes, want die zijn er niet: de prijzen zijn onder de schoenzolen geplakt.


Zoals hij een schoenenmerk begon omdat hij een schoen had bedacht, zo is er nu een stoel. 'Wij doen iets omdat we het leuk vinden.' En wat Rem D. Koolhaas leuk vindt, is concepten ontwikkelen, series bedenken. Na de Möbius liet hij zich nogmaals door een stoel inspireren en ontwierp hij de Eamz, een schoen waarvan de hak is te herleiden tot de bureaustoel Aluminium Chair uit 1958 van de Amerikaanse ontwerpers Charles en Ray Eames. De strakke lijnen van het Stealth-gevechtsvliegtuig leidden tot een serie Stealth-schoen, Stealth-tas en Stealth-pet.


Nu heeft hij de ontwerpmethode Lo Res bedacht, waarmee hij eerst een schoen heeft gemaakt, toen een auto, nu een stoel. 'Het is een simpele methode. Je neemt een afbeelding van een object, iets bestaands of iets dat je zelf ontwerpt, en dan verlaag je de resolutie net zo lang tot je de mooiste pixelgrootte hebt, maar het voorwerp nog steeds bruikbaar is.' De methode resulteert in punten (pixels) in een driedimensionaal vlak, die daarna weer met elkaar verbonden worden. Hoe meer punten er zijn, hoe gladder een voorwerp, hoe minder, hoe hoekiger het wordt.


Als een diamant

Koolhaas maakte er een schoen mee met een kunststof buitenkant, die facetten heeft als een diamant. En de stoel van Verner Panton, die best lekker zit, maar, geeft hij onmiddellijk toe, een pixel heeft die prikt in je rug. Dat moet worden opgelost als de stoel echt in productie zou worden genomen. Nu is het nog meer een object, zoals de Lamborghini Countach, de sportauto uit de jaren zeventig waarvan hij met de Lo Res-methode een sculptuur op ware grootte heeft gemaakt die vanaf september op de designbiennale in het Zuid-Koreaanse Gwangju zal worden getoond.


De nieuwe versie van Verner Pantons stoel is al wel te koop, voor ongeveer 1.400 euro, maar Koolhaas vindt dat te duur. De prijs is hoog omdat de stoel, van carbon, met de hand is gemaakt en afgewerkt. Om er grotere aantallen van te produceren, zou hij een distributeur moeten hebben en er zouden (dure) mallen moeten worden gemaakt waarin de stoel kan worden spuitgegoten uit kunststof. De oorspronkelijke stoel van Panton was in 1960 de eerste volledig uit kunststof vervaardigde stoel uit een stuk.


Of die ene stoel gezelschap krijgt, is nog niet zeker. Zoals hij een schoenenmerk begon omdat hij een schoen wilde maken, zo ontwierp hij een stoel, een pet, een tas, een auto als een sculptuur. De schoenen beginnen al klassiek te worden als de stoelen waarop zijn eerste ontwerpen zijn gebaseerd; ook de Möbius staat in designboeken en musea. Het is een blijvertje. Waar in de mode snelle veranderingen de norm zijn, blijven in Koolhaas' collecties zijn basisontwerpen steeds terugkeren. 'De Möbius verdwijnt nooit, die wordt alleen maar aangepast.'


Schoenen van stoelen, stoelen van pixels

De schoenen van Rem D. Koolhaas worden verkocht in tweehonderd verkooppunten en tien United-Nude-winkels. Niet alle vrouwen vallen voor dezelfde schoen. In het filiaal in Amsterdam wordt de Fold 1 het best verkocht, zegt Koolhaas. Dat is een vrouwelijke, maar vooral ook een comfortabele schoen, door de elastieken buitenkant en doordat hij aan de brede kant is. In New York en Shanghai doen iets extravagantere schoenen als de Eamz2en de Möbius 3 het het best.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden