Deportaties deels werk jodenjagers

Van de ongeveer 108 duizend joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog uit Nederland naar de vernietigingskampen zijn afgevoerd, zijn er waarschijnlijk 8500 opgepakt door jodenjagers die op premiebasis werkten....

Dat schrijft de journalist Ad van Liempt, eindredacteur van het tv-programma Andere Tijden, in zijn boek Kopgeld, dat vandaag verschijnt. Voor elke gearresteerde jood kregen zij gemiddeld 7,50 gulden, een bedrag dat overeenkomt met 37,50 euro nu.

De premiejagers waren Nederlanders die deel uitmaakten van de Colonne Henneicke, zo genoemd naar hun directe chef, de Amsterdammer Wim Henneicke. Het was een eenheid van 54 man, die tussen maart en oktober 1943 aanzienlijke geldsommen verdiende. Bij hun jacht werd geweld niet geschuwd. Ze bedreigden informanten en onderduikgevers, en trokken soms door het hele land op zoek naar zelfs zeer jonge joodse kinderen. Na de oorlog kregen 25 van de 54 Henneicke-jodenjagers de doodstraf, maar die werd voor de meesten omgezet in gevangenisstraf.

Naar de jodenjagers is weinig onderzoek gedaan. Dr. J. Presser heeft er op verzoek van toenmalig RIOD-directeur dr. Loe de Jong wel studie van gemaakt, maar zich beperkt tot een samenvattend rapport van de recherche, 'dat hij bovendien niet goed gelezen heeft', zei Van Liempt dinsdag in een toelichting op zijn boek. De Jong kwam tot ruim 3400 joden die door premiejagers van de Colonne Henneicke zouden zijn opgepakt. Maar volgens Van Liempt klopt dat niet.

Op basis van aanvullende gegevens komt hij veel hoger uit. Hij denkt zelfs dat 10 procent van alle uit Nederland gedeporteerde joden door premiejagers is gearresteerd als daarbij ook de activiteiten van politieagenten van het Bureau Joodse Zaken worden betrokken. Zij kregen eveneens een premie voor elke opgepakte jood.

Van Liempt: 'Er is al jaren een discussie gaande over de vraag hoe het komt dat er in vergelijking met andere landen uit Nederland zoveel joden zijn gedeporteerd. Daar zal voortaan ook het verschijnsel van de premiejager bij moeten worden betrokken, want daarin was Nederland uniek.'

Tijdens zijn onderzoek heeft Van Liempt 'met stijgende verbazing' de gegevens over de premiejagers uit strafdossiers en andere rapporten boven water gehaald. 'Ik denk dat het past in onze volksaard om de zwartste hoofdstukken uit onze geschiedenis links te laten liggen. Dat is iets wat ik onverdraaglijk vind. Wij zijn er als gidsland altijd zo goed in om andere landen de les te lezen over humaniteit en mensenrechten. Ik zou zeggen: hier past wel enige bescheidenheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden