NieuwsDenktank coronacrisis

Denktank: satellietkantoren en gespreide werktijden om OV coronaproof te houden

Aan het mondkapje in het openbaar vervoer is sinds deze week niet meer te ontsnappen, maar in het hier en daar verfoeide ‘nieuwe normaal’ volstaat het niet. Alleen door thuis te werken, werktijden over de dag uit te smeren en (deels) op afstand les te geven, kan worden voorkomen dat het coronavirus zich als een olievlek verspreidt onder reizigers.

Vanaf 1 juni zijn mondkapjes verplicht in het ov, zo ook hier in Haarlem. Beeld Arie Kievit

Dit vraagt om ragfijn samenspel, zo luidt de kern van het advies dat de Denktank Coronacrisis donderdag publiceert over het verkeer tijdens de coronacrisis. Maatregelen van de overheid, bedrijven, scholen, kinderopvang en de vervoerssector moeten als tandwielen in elkaar grijpen om de samenleving op een verantwoorde manier draaiende te houden.

Het kabinet heeft ‘in alle haast’ een routekaart tot 1 september gemaakt, zegt Mariëtte Hamer, voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER) en initiatiefnemer van de denktank. ‘Maar als je dan zo’n routekaart hebt, is het ook handig dat je weet: waar ben ik naar op weg?’

Half mei vroeg het kabinet om vervoersadvies van de Denktank Coronacrisis waarin werkgevers, vakbonden en invloedrijke kennisinstituten als het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) samen antwoord proberen te geven op de ingewikkeldste coronavragen.

Drie weken later ligt het advies er al – onder coronadruk wordt alles vloeibaar. ‘De medewerkers krijgen nu een paar dagen vrij in plaats van met Pinksteren’, lacht Hamer in haar werkkamer in Den Haag. ‘Het was aanpoten.’

Nieuwe balans nodig

De ‘superdenktank’ was Hamers antwoord op de aanzwellende roep om andersoortige deskundigen, naast de medische in het Outbreak Management Team. Het kabinet omarmde het idee. In zijn eerste advies, over de weg naar economisch herstel, drong de denktank aan op extra investeringen en meer Europese samenwerking. Het nieuwe vervoersadvies bevat concretere aanbevelingen, tot aan het goedkoper maken van comfortabele bureaustoelen voor thuis.

De denktank richtte zich op de periode vanaf 1 september, de zogenoemde ‘herstartfase’. Het coronavirus moet dan min of meer onder controle zijn, maar er is waarschijnlijk nog geen zicht op een vaccin of medicijn. Hamer: ‘We moeten een nieuwe balans zoeken.’

Satellietkantoren

Uit onderzoek van de betrokken planbureaus blijkt dat de grootste winst is te boeken in het blijvend thuiswerken door mensen in niet-cruciale beroepen. Als zij niet vaker dan één dag per week op de werkvloer verschijnen, wordt de avondspits minstens 15 procent rustiger, en de ochtendspits zelfs 25 procent.

Voor schoonmakers en veel andere werknemers in met name laaggeschoolde beroepen is thuiswerken geen optie. Werknemers die makkelijker thuis kunnen blijven, zoals ict’ers en juristen, moeten de ruimte voor hen creëren om veilig te kunnen forenzen.

Om tegemoet te komen aan de menselijke behoefte aan sociaal contact, suggereert de denktank ‘satellietkantoren’ te ontwikkelen in bibliotheken of lege kantoorruimtes. Werkenden kunnen op deze centrale plekken in stad of dorp terecht om aan het eigen huis te ontsnappen en collega’s te zien. De reis ernaartoe kunnen ze coronaproof afleggen per fiets.

’s Avonds naar de dokter

Ook van het spreiden van arbeidstijden wordt veel verwacht. Een deel van de werknemers gaat dan een paar uur eerder of later naar werk, waardoor de trein minder vol zit. Mits goed gedaan kan de drukte in de piekuren verminderen met 20 procent, denken de planbureaus.

Daar komt geen dwang  aan te pas: werkgevers en werknemers moeten erover in gesprek. ‘Uiteindelijk gaat je werkgever over wanneer je op je werk komt’, geeft Hamer toe, ‘maar volgens de wet heb je daar wel zeggenschap over.’

De overheid kan het omgooien van de werkdag makkelijker maken door openingstijden van supermarkten en andere winkels op te rekken. Stimuleer de kinderopvang om langer open te blijven, zegt Hamer, en huisartsen om een avondspreekuur in te stellen. De NS kan reizigersstromen bijsturen met financiële prikkels, door de randen van de spits goedkoper te maken.

Groot experiment

Het aanbieden van online onderwijs is volgens de planbureaus goed voor 10 tot 15 procent minder drukte in de ochtend- en 5 procent in de avondspits. De denktank denkt vooral aan het hoger onderwijs; de meer op de praktijk gerichte lessen voor mbo’ers zijn moeilijker op afstand te geven. Zij zouden, net als de studenten in het hoger onderwijs, wel vaker ’s avonds les kunnen krijgen.

Omdat sociaal contact onontbeerlijk blijft, heeft een mengvorm van online en reguliere lessen sterk de voorkeur, zegt Hamer. Ze ziet veelbelovende onderwijstoepassingen ontstaan door de plotselinge lockdown, die in het post-coronatijdperk hun waarde behouden. ‘We zien het als onze taak om daar nu op te wijzen. Voor je het weet verdampt het allemaal weer.’

De coronacrisis als groot experiment voor ‘vraagstukken waar we toch al mee bezig waren’: haal die positieve boodschap vooral uit het advies, zegt Hamer. ‘Misschien bevallen sommige oplossingen zo goed, dat we ze na corona willen houden.’

Daar gaat de immuniteit

Amper 5 tot 6 procent van de bloeddonoren heeft antistoffen tegen corona, een teken dat men de infectie heeft doorstaan, zo blijkt uit onderzoek van bloedbank Sanquin. Het is de nekslag voor de toch al omstreden ‘groepsimmuniteit’ waar het kabinet kort mee flirtte.

De grote Lockdown-quiz

Met Pinksteren kwam Nederland weer een beetje verder tot leven. Maar het regeldoolhof van de anderhalvemetersamenleving blijft even ondoorgrondelijk. Zou jij een boete krijgen? Doe de test.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden