ReconstructieDe toekomst van Denk

Denk wil weer vooruit, zonder de ‘vrouw in kwestie’

Het Denk-trio dat de hoofdrol speelt in de bijzondere perikelen van de afgelopen maanden, van links af: Selcuk Özturk, Farid Azarkan en Tunahan Kuzu. Beeld Bart Maat / ANP
Het Denk-trio dat de hoofdrol speelt in de bijzondere perikelen van de afgelopen maanden, van links af: Selcuk Özturk, Farid Azarkan en Tunahan Kuzu.Beeld Bart Maat / ANP

Komende zaterdag is de ledenvergadering van Denk. Een paar weken geleden leek de partij nog ten onder te gaan, maar plots was daar een wonderbaarlijke verzoening. Wat gebeurde er achter de schermen?

Met de oprichting van Denk in 2015 ontstaat een beweging die kiezers aanspreekt die zich vaak buiten het bereik van bestaande partijen bevinden: Nederlanders met Turkse, Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse wortels. Na een stevig intern conflict in de beginfase – het onverhoedse vertrek van Sylvana Simons – lijkt Denk snel zijn draai te vinden. Drie zetels in de Tweede Kamer, posities in een aantal gemeenten en provincies, een mooi partijkantoor en een ledenstructuur. Elders in Europa wordt nieuwsgierig naar de vorderingen van de migrantenpartij gekeken, die zich met een assertieve oppositiestijl op en soms over de rand van het betamelijke, nadrukkelijk profileert.

Naar buiten toe straalt de partijtop – de oprichters Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk met de later aangehaakte Farik Azarkan – een grote eensgezindheid uit. De laatste maanden komt naar buiten dat het achter die façade al lange tijd gistte. Waar komt die interne strijd vandaan? En vooral: hoe moet het nu verder met Denk? Betekent de drie weken geleden afgekondigde verzoening een duurzame vrede of is het een rookgordijn? Een reconstructie, aan de vooravond van de – digitale – ledenvergadering van komende zaterdag, waar de toekomst van Denk op het spel staat.

De affaire

In de herfst van 2017 meldt zich een vrouw bij Denk. Ze wordt lid en wil zich graag inzetten voor de partij. Ze vindt zich niet per se een kandidaat voor de gemeenteraad, maar wil graag op de achtergrond meedenken en schrijven, voor de nieuwsbrief van de partij, eventueel als ghostwriter voor de partijleiding. Ze spreekt een aantal malen met partijleider Kuzu over de mogelijkheid actief te worden als vrijwilliger. De vrouw, bij Denk sindsdien aangeduid als ‘de vrouw in kwestie’, is een alleenstaande moeder van eind dertig. Tussen haar en Kuzu, die getrouwd is, ontstaat een relatie.

Wat later wordt ze benaderd door Tweede Kamerlid Farid Azarkan. Hun relatie blijft functioneel. Ook hij denkt dat ze van nut kan zijn voor de partij, hij nodigt haar uit voor een training voor kandidaat-gemeenteraadsleden. Ze vertelt dat ook hij haar vroeg zijn ghostwriter te worden. Over haar relatie met Kuzu zwijgt ze tegen hem omdat, zo vertelt ze, ze zich daarvoor schaamde. Werken voor Azarkan ziet ze als een mogelijkheid om aan de situatie met Kuzu te ontsnappen.

Dan nodigt Azarkan haar in januari 2018 uit naar het partijkantoor in Rotterdam te komen – de ontmoetingen met Kuzu waren altijd elders. Vanaf dat moment lopen de lezingen uiteen. Volgens het ‘Feitenrelaas’, in mei opgesteld door een interne commissie van Denk, vertelt de vrouw later aan Azarkan dat ze daar ‘een vervelende ervaring’ heeft gehad met Kuzu. Die zou zich in het Banierhof, het straatje naast het partijbureau, schuldig hebben gemaakt aan ‘grensoverschrijdend’ gedrag. Of dat fysieke of verbale grensoverschrijding betreft, is niet bekend. Kuzu zal steeds volhouden dat het om een relatie met wederzijds goedvinden ging en dat er niets onoorbaars is gebeurd.

Azarkan krijgt veel te horen over dat ‘grensoverschrijdende’ voorval. Zes kantjes op schrift, volgens sommigen. Volgens anderen heeft ze hem die tekst alleen voorgelezen. De vrouw verwijt Azarkan later dat hij met haar klacht niets heeft gedaan. Volgens Azarkan is dat omdat zij erop aandrong de zaak verder stil te houden. Tot een klacht bij de politie komt het niet, de vrouw deinst terug als de rechercheur via de telefoon namen en details wil horen. Ze vertelt dat de rechercheur weigert een afspraak op het bureau met haar te maken.

Volgens het Feitenrelaas bespreekt Azarkan de beschuldiging rond 24 februari 2018 toch met Kuzu. Meer dan een maand later wordt ook Kamerlid en partijvoorzitter Öztürk ingelicht.

Dan gebeurt er iets waarvoor geen goede verklaring komt. Er wordt geen onderzoek naar de affaire gedaan, toch krijgt Kuzu straf van Öztürk en Azarkan. Hij moet zijn fractieleiderschap tijdelijk neerleggen, ‘en reflecteren op zijn handelen’. De buitenwereld krijgt te horen dat hij terugtreedt omdat hij de lokale campagnes gaat ondersteunen.

Waarvoor hij straf verdiende, is niet duidelijk. Een buitenechtelijke relatie met scheve machtsverhoudingen op de werkvloer? Of was er toch vermoeden van meer? De vrouw wordt door bestuur noch fractie gehoord en kan dus geen uitsluitsel geven. In september vindt Kuzu dat er genoeg gereflecteerd is: hij pakt het partijleiderschap weer op, en schittert onder meer in een eindejaarsoptreden vol zelfspot in de Haagse Schouwburg.

De strijd

Meer dan een jaar gaat voorbij. De vrouw pakt zo goed als dat gaat haar leven weer op en vindt in september 2019 werk dat bij haar past. Ze wil de affaire achter zich laten en bemoeit zich niet meer met Denk. Wel heeft ze haar herinneringen aan die episode opgeschreven voor wat misschien ooit een boek over haar leven moet worden en stelt voorjaar 2019 Kamervoorzitter Arib op de hoogte van de beschuldiging.

De verhoudingen tussen de drie Kamerleden worden er intussen niet beter op. Kuzu en Azarkan willen in de Tweede Kamer een gematigder koers varen, Öztürk blijft voor confrontatie kiezen. Volgens hemzelf is dat op verzoek van Kuzu, die als visionair wil schitteren naast ‘bad guy’ Öztürk.

In december maken Kuzu en Azarkan samen een reisje naar Istanbul. Via Twitter laten ze weten dat ze daar ook de toekomst van de partij willen bespreken. Öztürk voelt zich buitenspel gezet en reageert furieus. Het bestuur geeft Azarkan per aangetekende brief een reprimande. Volgens hoogleraar crosscultureel recht Tom Zwart, door het bestuur later gevraagd onderzoek te doen naar cultuur en structuur van de partij, is Öztürk vooral zo boos omdat hier buiten de leden om de toekomst van de partij leek te worden bedisseld.

Dan is het begin 2020 en wordt de vrouw via een tussenpersoon door Öztürk benaderd. Hij heeft van de affaire gehoord, en is bang dat de partij chantabel is omdat Arib op de hoogte is en er beeldmateriaal van het incident zou bestaan. Daar wil hij Kuzu en Azarkan mee confronteren. Dit gebeurt tegen de wens van de vrouw in.

De spanning in de partijtop culmineert in februari in een gesprek van Kuzu met Öztürk, partijprominent Ayhan Tonca en een getuige van het voorval. Daarna ontstaat een wervelwind aan beslissingen die een diepe verdeeldheid in de partijtop blootlegt: Kuzu treedt terug als politiek leider en zegt de politiek te zullen verlaten, waarop Azarkan – waarnemend – fractieleider wordt en meteen het bestuur, inclusief Öztürk, oproept af te treden; drie van de vijf bestuursleden stappen op; de twee resterende bestuursleden royeren Azarkan als lid van Denk; een beroepscommissie maakt dat weer ongedaan; Öztürk maakt officieel bekend dat hij bezig is aan zijn laatste termijn in de Tweede Kamer, wat betrokkenen al lang wisten.

Azarkan en Kuzu lijken gemene zaak te maken; ze hebben, getuige een georkestreerde campagne via sociale media, ook de meeste lokale fractieleiders aan hun kant. Öztürk beroept zich op de steun van de Denkleden die zich niet laten horen. Beide kampen organiseren onderzoeken, waaraan steevast het andere kamp niet bereid is mee te werken. Öztürk vraagt namens het bestuur hoogleraar Zwart de structuur en cultuur van de partij te onderzoeken. Diens voornaamste aanbeveling: maak de stap van charismatisch leiderschap naar een ledendemocratie.

Azarkan op zijn beurt huurt de forensisch accountants van Integis in, om eventueel grensoverschrijdend gedrag van Kuzu te onderzoeken. Hun conclusie: dit is niet vast te stellen. Kuzu vindt desondanks dat het onderzoek aantoont ‘dat de beschuldiging pertinent onwaar is’, en het persbericht van Denk krijgt als kop: ‘Onderzoek pleit Kuzu vrij.’ Oppositie, de jongerenafdeling van Denk, is het daarmee oneens: ‘Er kunnen geen conclusies worden getrokken zonder dat de betrokken dame haar visie heeft gegeven.’ De vrouw zou juridische bijstand zijn aangeboden in ruil voor haar medewerking, maar ze zegt niet in een politiek machtsspel te willen worden betrokken.

De vrouw weigert om dezelfde reden medewerking aan het Feitenrelaas, dat op verzoek van lokale fractieleiders en de Partijraad wordt opgesteld door een interne commissie met daarin enkele raadsleden. Dat geeft een overzicht van de ontwikkelingen die Kuzu ertoe brachten het fractievoorzitterschap over te dragen aan Azarkan. Ook Öztürk werkt aan beide onderzoeken niet mee.

Wel wil de vrouw meewerken aan het onderzoek dat het partijbestuur door bureau Berenschot wil laten verrichten naar de oorzaken van het conflict; de bedoeling is dit op de algemene ledenvergadering te presenteren.

De verzoening

De Denk-top heeft elkaar maandenlang niet gespaard. Azarkan beschuldigde ‘de boef’ Öztürk van ‘vijanddenken’ en zou over Kuzu hebben gezegd dat hij ‘moreel verwerpelijke dingen doet’. Kuzu noemde Öztürk in een – inmiddels verwijderde – tweet ‘rancuneus, ontoerekeningsvatbaar en incompetent’. Öztürk kwalificeerde Azarkan als ‘aanmatigend, intimiderend en manipulatief’.

Des te verbazender het bericht dat op 18 mei verschijnt: verzoendag bij Denk. De verzoening heeft vele vaders, maar Metin Çelik, Denk-Statenlid in Zuid-Holland en in het verleden Kamerlid voor de PvdA, is de hoofdarchitect. Na twee praatsessies van ongeveer zeven uur elk op 15 en 17 mei is er witte rook: het drietal wil met elkaar door.

Bijzonder element: kort na het bekendmaken van die verzoening wordt het onderzoek van Berenschot afgeblazen, formeel omdat er onvoldoende tijd zou resteren om tot een goed resultaat te komen. Met als gevolg dat de vrouw haar kant van het verhaal nog steeds niet bij de officiële organen van Denk kan doen.

Op de vraag of het afbestellen van dat rapport deel uitmaakte van de onderhandelingen, blijft Çelik het antwoord schuldig. Wel zegt hij: ‘Het is nu belangrijk te kijken waar we staan en hoe we verder kunnen.’

Sindsdien is het drietal weer samen te zien in het gebouw van de Tweede Kamer. Kamervoorzitter Arib kan het, als Öztürk zich weer voor het eerst in de plenaire zaal meldt, niet laten wat zout in de wonde te strooien: ‘Dag meneer Öztürk, u bent hier namens Denk neem ik aan?’

De toekomst

Vrede of wapenstilstand, dat is de vraag. ‘Dat weet je niet van tevoren’, zegt bemiddelaar Çelik. ‘Iedereen moet deze episode met een goed gevoel achter zich laten. Of dat nu al zo is, durf ik niet te zeggen.’ De belangrijkste les? ‘Niet met modder gooien, want wat hier gebeurde, was ongekend slecht. En meer vanuit ratio en minder vanuit gevoelens handelen. De leden vragen om meer democratisering, dat telt zwaar.’

Hoogleraar Zwart, die eerder een bemiddelingspoging ondernam, vindt dat het drietal een compliment verdient omdat ze over hun eigen schaduw heen springen. ‘Wel zijn er vanuit negatieve gevoelens kampen ontstaan, dat moet nu in goede banen worden geleid.’

Denk zet vraagstukken op de agenda die voor Nederlanders met een migratieachtergrond zwaar wegen, vindt Zwart. Hij noemt discriminatie op de arbeidsmarkt, veiligheid van moskeeën, de kwestie Palestina–Israël en ritueel slachten. Wat onder moslims leeft, wordt volgens Zwart door anderen niet altijd goed geagendeerd. ‘Daarom is het goed dat er partijen als Denk en Nida zijn. Als ze dit vijf of tien jaar op de kaart zetten, zijn ze daarna misschien overbodig. Ze ging dat met thema’s van D66 ook.’

Hij typeert Kuzu als de visionair, Öztürk als de organisator, Azarkan als degene die door zijn overheidsachtergrond weet hoe de hazen lopen. Dit drietal kan met elkaar door, denkt Zwart. Maar er is snelle verbreding nodig. Niet alleen de persoon van voorzitter en Kamerlid valt samen, ook zijn er raadsleden die tegelijkertijd als medewerker aan de partij zijn verbonden. ‘Als enkele mensen veel functies in zich verenigen, kan de partij bij het minste conflict in lichterlaaie staan. Ga als de wiedeweerga kadercursussen voor jongeren opzetten.’

Dat met het afblazen van het Berenschot-onderzoek de wellicht laatste kans verdwijnt de onbetwistbare waarheid over de affaire vast te stellen? Zwart wil er niet te veel over zeggen, Çelik kan leven met het besluit.

De vrouw met wie het allemaal begon, heeft sinds september 2019 een baan als juridisch medewerker. Zij zegt: ‘Niemand heeft in mijn belang gehandeld. Destijds niet, en nu ook niet.'

Voor deze reconstructie is met een aantal betrokkenen gesproken, in sommige gevallen op voorwaarde van anonimiteit. Sommige informatie is gebaseerd op vertrouwelijke documenten. De ledenvergadering is zaterdag via het openbare kanaal Politiek 24 te volgen.

Lees ook

Denk-voorzitter Selçuk Öztürk: ‘Dit moet waardig worden opgelost’
Kamerlid en Denk-voorzitter Selçuk Öztürk verbreekt zijn zwijgen na de reeks conflicten binnen zijn partij. Hoe verwacht hij de idealen van Denk nog te kunnen uitstralen?

Hoe Denk de partij van ‘de politieke broedermoord’ werd
De partijleider van Denk, Tunahan Kuzu, maakte ineens bekend dat hij ermee stopt. Aanleiding bleek een jaren geleden begraven affaire die plots weer opborrelde. Maar de oorzaken liggen dieper.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden