Analyse Vrouwen in de politiek

‘Denk je echt dat ik dit kan?’ – Dit is hoe politieke partijen vrouwen werven

In 1919, twee jaar na de mannen, kregen ook vrouwen actief kiesrecht. Maar van de 150 Tweede Kamerleden is nog altijd minder dan eenderde vrouw. Hoe scouten partijen hun vrouwelijk politiek talent?

Roos Vermeij (PvdA) Beeld Martijn Beekman

PvdA

Sinds de verkiezingen van januari 2003 maakt de Partij van de Arbeid kandidatenlijsten waarop man en vrouw rigide om en om staan. In 1998 was onder druk van de Rooie Vrouwen al begonnen met lijsten die voor 50 procent uit vrouwen bestonden.

De PvdA is de enige partij met zulke ‘ritslijsten’. ‘Het is een charmante variant op quota’, zegt oud-Kamerlid Roos Vermeij, voorzitter van de kandidatencommissie die de Europese lijst samenstelde. ‘Er is altijd wel iemand die zegt: laten we het systeem maar loslaten, het geeft te veel stress. Maar hoe lastig ook, we blijven het gewoon doen. De uitkomst is voor de dynamiek in een fractie van cruciaal belang.’

De ervaringen van de verschillende commissies (oud-senator Han Noten deed bijvoorbeeld de lijst voor de Eerste Kamer) worden gerapporteerd aan het partijbestuur, waar politieke talenten permanent in de gaten worden gehouden. Alleen tot een vrouw als landelijk lijsttrekker heeft dat nog niet geleid. ‘Maar dat is een kwestie van tijd’, denkt PvdA-voorzitter Nelleke Vedelaar.

Mannen zeggen makkelijk ja op een vertegenwoordigende functie, vrouwen moeten worden overgehaald. ‘Dat is echt een verschil in attitude’, zegt Vermeij, nu bestuurder van pensioenfonds PME (metaal en technologische industrie). ‘Een houding die ik ook in het bedrijfsleven zie. Het is een hardnekkig probleem, maar het is het waard er veel energie in te steken.’

Is het niet eerder om moedeloos van te worden? ‘Nee’, zegt Vermeij, ‘ik zie een nieuwe golf van activisme. Jonge mannen willen niet meer werken in teams met alleen maar andere mannen. Zoeken naar vrouwen en diversiteit wordt als vanzelfsprekend gezien. Ik ben heel optimistisch.’

Paul Luijten (VVD) Beeld Mark Prins Fotografie

VVD

‘Vraag een man voor een politieke functie en hij antwoordt: wanneer kan ik beginnen? Met een vrouw drink je drie keer koffie en dan nog loop je het risico dat ze de vierde keer zegt: ik zie ervan af.’

Bondiger kan Paul Luijten, voorzitter van de Permanente Scoutingscommissie van de VVD, zijn ervaringen niet verwoorden. Dat gezegd hebbend, wijst de hoofdstedelijke liberaal en oud-senator op de uitkomsten van de inspanningen van zijn partij. Zes vrouwen bij de eerste tien op de lijst voor de Eerste Kamer, onder wie twee echte outsiders (advocaat Mirjam de Blécourt en bedrijfskundige Micky Adriaansens). Van de zes raadsleden in Amsterdam zijn er vijf vrouw. En zo kan hij nog wel even doorgaan.

‘Als commissie voeren we 300 gesprekken per jaar’, vertelt Luijten. ‘We zijn nu al weer bezig met de Kamerlijst voor 2021. Welke disciplines vallen weg, hoe is de leeftijdsopbouw, hoe is de spreiding door het land? Het systeem van de PvdA vind ik gekunsteld, bij ons is het gewoon een kwestie van doen.’

Mannen melden zich aan, vrouwen moet je actief benaderen. ‘Zou het iets voor jou zijn?’ Soms zegt een vrouw meteen: ‘Ik laat me niet elke week afbranden aan de interruptiemicrofoon.’ Na een klankbord-gesprek, met partijcoryfeeën als Edith Schippers, krijgen anderen het idee dat ze het zouden kunnen.

Natuurlijk heeft iedereen het erover dat de VVD te weinig vrouwelijke ministers leverde. Maar 35 tot 40 procent van de raads- en statenleden is vrouw. ‘Opleiden en de tijd nemen, dat vooral is heel belangrijk’, aldus Luijten.

Nelleke Weltevrede (CDA) Beeld Hollandse Hoogte / HilzVerhoeff

CDA

Nelleke Weltevrede was raadslid in Rotterdam. Totdat er twee kinderen kwamen en de hypotheek moest worden betaald. ‘Dat gaat niet van een raadsvergoeding.’ Nu is ze campagneleider op het partijbureau in Den Haag en beaamt ze onmiddellijk: ‘Het blijft hard werken om vrouwen te vinden. Het vereist een andere benadering. Een keer vragen is nooit genoeg.’

Ze geeft het voorbeeld van de afdeling Zuid-Holland waar, let wel, een jonge vent, voorzitter Relus Breeuwsma, er flink aan heeft getrokken. ‘Het leidde tot een heel gemengde lijst, met Adri Bom-Lemstra als vrouwelijke fractieleider in de staten.’

Het streven is lijsten die fifty-fifty zijn, maar eigenlijk begint het probleem al bij het lidmaatschap van de partij: meer mannen zijn lid dan vrouwen. Dan is bij volkspartij CDA ook nog andere diversiteit van belang, zoals bijvoorbeeld: stad versus platteland, ambtenaar of ondernemer, nieuw tegenover ervaren. ‘Een lijst is steeds een puzzel en soms kom je voor een plek simpelweg uit bij een geschikte man.’ Want als ze er niet zijn, vrouwen, dan zijn ze er niet.

‘We doen er echt veel aan’, zegt Weltevrede. ‘Er is CDA-V, met 2300 leden, voor betere politieke participatie van vrouwen. We zijn regionaal heel actief en de vrijdag na de Europese verkiezingen, waar Esther de Lange onze lijsttrekker is, komen 50 topvrouwen voor een carrièredag naar het partijbureau. Dat is echt een investering in geschikte kandidaten. Aan draagvlak binnen de partij voor dit onderwerp ligt het niet.’

Robert Strijk

D66

‘We hebben net met 25 mensen van allerlei afdelingen het weekend bij elkaar gezeten’, zegt Robert Strijk, voorzitter van de Landelijke Talentencommissie van D66. ‘Dat doen we drie keer per jaar, op een congreslocatie centraal in het land. Diversiteit laten wij niet aan het toeval over, het is echt een speerpunt en een continu proces.’

Strijk is waarnemend burgemeester van Zwijndrecht, was wethouder in Leiden en daarvoor directeur van het landelijk bureau van D66. ‘Van al onze volksvertegenwoordigers is 60 procent man en 40 procent vrouw. Dus we doen het zo slecht nog niet, maar we moeten er nog meer op inzetten.’

Diversiteit kun je op allerlei manieren borgen, zegt Strijk. ‘Daarom doen wij het niet zo rigide als de PvdA. Dat is net iets te strak. Maar in een top 16 zorgen we wel voor 8 mannen en 8 vrouwen.’

D66 baarde opzien door voor vier ministersposten drie vrouwen te leveren. De lijsttrekkers voor Eerste Kamer (Annelien Bredenoord) en Europees parlement (Sophie in ’t Veld) zijn vrouw, en ook de laatste drie partijvoorzitters waren vrouw. Strijk: ‘Als je een vrouw voor zo’n functie vraagt, is haar antwoord: weet je dat wel zeker?’ Lachend: ‘Het is een soort bescheidenheid die mannen wat meer zouden mogen hebben.’

Met Els Borst leverde D66 als enige van de vier middenpartijen ooit (in 1998) een landelijk lijsttrekker. Een jaar na haar overlijden is in de zomer van 2015 het Els Borst Netwerk opgericht, om vrouwen politiek te inspireren. Van haar is de uitspraak: ‘De politiek is te belangrijk om alleen aan mannen over te laten.’

Interview Tweede Kamervoorzitter

Honderd jaar geleden kregen vrouwen actief kiesrecht, waarmee het algemeen kiesrecht een feit is. Bij de viering vrijdag, ook live op tv, zijn koning Willem-Alexander en koningin Máxima aanwezig. We spraken Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib over vrouwen in de politiek. ‘De kiezer moet zich kunnen herkennen in de volksvertegenwoordiger.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden