Denen vs Amerika

Lars von Trier wint een prijs voor Melancholia, maar niet die van beste regisseur. Op Europees filmfeestje (met een prijs voor Adem!) wordt gezocht naar een Europese filmcultuur.

Melancholia van de Deense filmmaker Lars Von Trier is afgelopen zaterdag in Berlijn tijdens de 24ste editie van de European Film Awards uitgeroepen tot de beste Europese film van 2011. Het apocalyptische depressiedrama won tevens technische prijzen voor beste cinematografie (camerawerk) en beste production design (vormgeving).


Von Trier was zoals verwacht niet aanwezig om de prijs zelf op te halen. Het professionele enfant terrible kreeg tijdens het meest recente filmfestival van Cannes de halve filmwereld op de kast door te bekennen - en later weer te ontkennen - dat hij begrip kon opbrengen voor het gedachtengoed van Adolf Hitler. Sindsdien houdt hij zich tijdens publieke optredens voorlopig even gedeisd.


Wel bedacht de filmmaker een wat onorthodox charmeoffensief. Hij gaf zijn vrouw Bente de opdracht om tijdens de uitreiking vriendelijk naar het publiek te zwaaien. 'Ik moet van Lars zeggen dat hij geen boodschap voor jullie heeft', zei ze met een glimlach vanaf het podium in de Tempodrom-concertzaal. Ook tijdens de persconferentie na afloop sudderde Cannes nog wat na. 'Ik ben gewoon zijn vrouw - ik ga geen stomme dingen zeggen.'


Een duidelijke winnaar op basis van het aantal prijzen was er dit jaar niet. De competitie was dan ook een van de sterkste in jaren, zei Wim Wenders, president van de European Film Academy, voor aanvang van de uitreiking. Net als Melancholia nam ook Oscarwinnaar The King's Speech, met de beste acteur (Colin Firth), beste montage en de publieksprijs drie Europese Awards mee naar huis.


Tilda Swinton ontving de prijs voor beste actrice voor haar rol als moeder van een puber die een bloedbad veroorzaakt in We Need to Talk About Kevin. De broers Jean-Pierre en Luc Dardenne wonnen het beste scenario (Le Gamin au Vélo). The Artist leverde de beste componist en de Britse filmmaker Stephen Frears (High Fidelity, The Queen) ontving een Lifetime Achievement Award. Ook de Franse acteerlegende Michel Piccoli kreeg - onverwacht - een prijs voor zijn gehele oeuvre.


De Vlaams-Nederlandse coproductie Adem van Hans Van Nuffel, met een rol van Gijs Scholten van Aschat en muziek van Spinvis, won de Discovery Award, de prijs voor het beste speelfilmdebuut. 'Het is mooi om op deze manier ontdekt te worden', zei Van Nuffel. De jonge Vlaming grapte over het ontbreken van een naam voor de European Film Award. 'De prijs zou eigenlijk Elise moeten heten. Zo heet mijn vriendin toevallig ook.'


De Nederlandse documentaire Stand van de Sterren van Leonard Retel Helmrich, het laatste deel van een drieluik over het leven van een Indonesische familie in een sloppenwijk in Jakarta, legde het af tegen de driedimensionale dansfilm Pina van nota bene Wim Wenders. De Duitse cineast, prominent op de eerste rij, boog even zijn hoofd toen zijn documentaire als winnaar werd genoemd, alsof hij zijn excuses wilde aanbieden. Daarmee bleef het Europese filmfeestje opnieuw verstoken van een volwaardig Nederlandse winnaar; negentien jaar geleden was De Noorderlingen van Alex van Warmerdam goed voor drie prijzen, toen nog Felix geheten.


Toch bleef de discussie over het effect van Von Triers eerdere uitspraken de gemoederen bezig houden. De ruim 2500 Europese filmprofessionals die hun stem mochten uitbrengen riepen de Deen immers niet uit tot beste regisseur; die prijs ging naar zijn landgenoot Susanne Bier voor In a Better World. Het gezinsdrama over een Deense arts die werkt in een Afrikaans vluchtelingenkamp won eerder dit jaar een Oscar en Golden Globe voor beste buitenlandse film.


De prijs voor Bier bevestigde het aanhoudende succes van de Deense film, want eerder gedurende de avond werd de Deense acteur Mads Mikkelsen, die internationaal definitief doorbrak als de schurk in de twee meest recente Bondfilms, bekroond met een award voor European Achievement in World Cinema.


Bier verklaarde het Deense succes met de stelling dat zij en haar landgenoten films maken die zich richten op culturele diversiteit. 'In een tijd waarin alles uit elkaar valt en velen bang zijn voor de toekomst, is het aan ons om die angst om te zetten in iets positiefs.'


Een als nationaal succes gesignaleerde prijsverdeling tijdens een filmevenement dat in 1988 werd opgericht om toch vooral de Europese saamhorigheid te benadrukken, in de hoop een vuist te maken tegen de dominantie van de Amerikaanse cinema, dat was toch opvallend.


Waar Wim Wenders benadrukte dat in tijden van Europese crisis film het ideale medium is om een 'utopisch Europa' te vieren ('een plek voor optimisten'), was het de Spaanse regisseur Farnando Trueba, winnaar voor beste animatiefilm met Chico en Rita, die met een gloedvol betoog de vermeende culturele eenheid van Europa als mythe bestempelde. 'De Europese film bestaat niet', zei hij. 'We praten in Europa onderling te weinig met elkaar. Films uit Europese landen zijn in mijn land nog altijd te weinig te zien. Deze Europese filmprijzen zijn een eerste stap in de goede richting, maar na 24 jaar zien we daar nog steeds weinig van terug.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden