Denemarken worstelt met leger werklozen

Denemarken maakt zich op voor tienduizenden werklozen die het komende jaar tussen wal en schip dreigen te vallen. Na jarenlang politiek gesteggel is sinds deze maand het recht op een werkloosheidsuitkering gehalveerd van vier naar twee jaar. De veranderingen zijn voer voor een emotioneel debat over het Deense model van een flexibele arbeidsmarkt.

AMSTERDAM - Als het gaat over succesvol arbeidsmarktbeleid wordt er al gauw naar Denemarken gewezen. In het land met ruim vijf miljoen inwoners is de werkloosheid altijd relatief laag - tijdens de crisis steeg het tot 6 procent - en de flexibiliteit groot: jaarlijks begint zo'n eenderde van de werknemers aan een nieuwe baan. Het geheime recept is een mix van een soepel ontslagrecht en riante uitkeringen, scholing en hulp bij het zoeken naar werk.


Maar een van de pijlers van het systeem is werkgevers en financieel analisten al jarenlang een doorn in het oog: de lange duur van de werkloosheidsuitkering. 'Het recht op een uitkering was bij ons in vergelijking met andere landen erg hoog,' zegt Jørgen Bang-Petersen, senior adviseur bij de Deense koepel van werkgeversorganisaties. 'Tijdens de crisis in de jaren tachtig toen er grote groepen werklozen waren, was het zelfs zeven jaar.'


Dat de uitkeringsduur nu van vier naar twee jaar gaat, is volgens Bang-Petersen dan ook meer dan noodzakelijk. 'Mensen moeten gestimuleerd worden om weer te gaan werken, het is niet goed om lang werkloos te zijn. Bovendien stevent Denemarken af op een tekort aan arbeidskrachten.'


Maar de vakbonden zijn faliekant tegen de maatregelen en vinden het een uitholling van het Deense model. Dat is immers gebaseerd op flexibiliteit én zekerheid, benadrukken zij, maar nu komt die zekerheid in gevaar.


De verlaging ging dan ook niet zonder slag of stoot. Het plan dateert nog van de vorige, centrum-rechtse regering. Inmiddels zit er een centrum-linkse regering in het zadel die onder grote druk stond van de vakbonden en de linkse oppositie om de maatregelen die dit jaar zouden ingaan, te verzachten.


Het onderwerp was de hete aardappel van de begrotingsonderhandelingen dit najaar en uiteindelijk rolde er een noodpakket uit dat onder meer bestond uit extra geld voor scholing van de gedupeerde werklozen - naar schatting tussen de 16 en 24 duizend - en extra geld voor werkgevers die een langdurige werkloze aannemen.


Voor de vakbonden is dit noodpakket geen oplossing. Nu er definitief aan de zekerheid wordt gemorreld, eisen zij een betere ontslagbescherming. Terwijl voor de werkgevers de hervormingen juist niet ver genoeg gaan.


'Werken moet lonen,' zegt Bang-Petersen, 'Maar het verschil tussen uitkeringen en werken is ook na deze veranderingen nog niet groot genoeg.' Zo blijkt uit een recent onderzoek dat ondanks de werkloosheid afgelopen kwartaal 10.000 vacatures niet werden vervuld. 'Vooral vacatures voor laaggeschoold werk, waarvoor dus veel werklozen gekwalificeerd zullen zijn, worden niet vervuld.'


De discussie is 'extreem gevoelig', zegt hoogleraar economie Torben Andersen van de Universiteit van Aarhus. Hij wijt dat vooral aan de ongelukkige timing van de verkorte WW-duur. 'Toen de plannen werden gemaakt, was het idee dat de crisis nu al weer over zou zijn. Op de midden- en lange termijn is deze hervorming goed voor de arbeidsmarkt. Maar midden in een crisis met een tekort aan banen valt het slecht.'


Toch brengen de maatregelen volgens hem het veelgeprezen Deense model niet in gevaar. 'De werklozen die nu buiten het systeem dreigen te vallen, zouden er anders twee jaar later buiten zijn gevallen. Het is nooit de bedoeling geweest dat mensen lange tijd uit de roulatie zijn. Het Deense model werkt voor de meerderheid van de werkenden. Maar er zijn altijd mensen die moeilijk werk krijgen. Dat was zo en zal zo blijven.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden