Den Uyl in hedendaags sprookje

Rolschaatsen op de snelweg. Witte strepen, veel dikker dan bezien vanuit het autoraampje, trekken traag voorbij. Grijze uitgestrektheid, nauwelijks te bevatten, onecht, oneindig spannend....

Zo was het toch? Geen Klokhuis, jeugdjournaal, RTL4 voor de kinderen van Den Uyl. Ome Joop had de prime-time. Je zag hem vaak, misschien wel net zo vaak als Johan Cruijff. Regisseur/schrijver Don Duyns was een van die kinderen. 'Geboren in 1967', zoals hij een van zijn personages laat zeggen, opgegroeid 'in een nieuwbouwwijk waar de zon altijd scheen', moeder zilveren oogschaduw droeg en vader paisleyshirts, en waar opa, als hij de kans kreeg, de tv uitzette als Den Uyl verscheen; 'maar ík hield wel van Den Uyl, al begreep ik geen bal van wat-ie zei of wat-ie wou'.

Ruim drie decennia later maakte Duyns een muziektheaterstuk over die oerhollandse doordouwer: Den Uyl, of: de vaandeldragers.

Een productie waarin Dries van Agt zou figureren, Hans Wiegel, Liesbeth en uiteraard Den Uyl zelf - sáái, zo luidde de reactie anderhalf jaar geleden op het plan. Moest Growing up in Public daarmee nou dat jonge publiek binnenhalen? Inmiddels is de belangstelling boven verwachting groot en hebben Duyns en zijn club ('leve het nieuwe Kunstenplan') het voor hun doen breed: met live-muziek van het Den Uyl-combo dat de opeenvolging van de korte scènes voorziet van nummers met fijne titels als: Wijde Pijpen, Taai ben ik en Lady Liesbeth. Opgeruimd komt componist Jan Pieter Koch de repetitieruimte binnen: hij stond gisteren in een tv-programma met Wijde Pijpen. 'Unplugged!'

Het is behoorlijk koud op maandagnamiddag in het lokaaltje in het Utrechtse Huis aan de Werf, een van de werkplaatsen van Growing up. Van beneden klinkt een kakofonie aan soundchecks en decorgetimmer. Den Uyl (Dick van den Toorn) heeft zich met zijn tekst teruggetrokken.

De regisseur neemt een scène door met Debbie Korper (Liesbeth den Uyl/Hans Wiegel) en Stijn Westenend (Van Agt). Vanaf de zijkant kijkt Juda Goslinga grinnikend toe.

DRIES:

'Och Hans, wij katholieken zijn zo gelukkig met jullie liberalen. Jullie laten ons tenminste in onze waarde. Geen gemiespel achter onze rug. Jullie geven ons een gevoel van, ja, vrijheid, zogezegd.'

WIEGEL:

'Ja, dat is het liberale, hè. Maar je hoeft niet op me te kwijlen.'

VAN AGT:

'Wacht, ik maak het schoon voor je. Laat het me aflikken.'

WIEGEL:

'Je hebt teveel op Dries.'

VAN AGT:

'Ik insisteer Hans. Ik heb verdorie je blazer verknald. En een Hans zonder blazer is ... als een zomer zonder lente.'

WIEGEL:

'Of als een wijf zonder tieten!'

VAN AGT:

'Of een . . . Joop zonder kabinet!'

Wie denkt met Den Uyl een doortimmerde, waarheidsgetrouwe documentaire te gaan zien, zit mis. Duyns: 'Het is niet chronologisch, het is niet historisch, sommige gesprekken kúnnen helemaal niet hebben plaatsgehad. Het is meer: een droom. Het heeft iets sprookjesachtigs. Ik kon er veel persoonlijks in kwijt, meer dan in mijn vorige stukken. Omdat er veel gebaseerd is op flarden, op herinneringen uit die tijd, die ook mij heeft gevormd.'

Een schets van een periode, af en toe gemarkeerd door jaartallen en voorzien van enig commentaar door Juda Goslinga (de jongeman). Een periode van politieke spanning en bevlogenheid, van vet aangezette tegenstellingen - en daardoor uitermate geschikt voor theatrale bewerking.

Een periode die het spiegelbeeld is van deze: polarisatie versus poldermodel, de dingen opkloppen in plaats van gladstrijken.

Zo dacht Duyns ook aan zijn hoofdpersonen, soms, aan de uitvergrote figuren zoals Opland en Peter van Straaten ze neer konden zetten, karikaturaal. Den Uyl als een politieke Columbo, verfrommelde regenjas, sigaartje, vuistje. Maar tegelijkertijd begroef de groep zich behoorlijk in de bronnen, zodat, als je even om de tafel gaat zitten, anekotes en wetenswaardigheden elkaar in rap tempo opvolgen.

Liesbeth was heus zo'n kreng nog niet. En Wiegels rol niet al te groot. 'Ik ben echt van hem gaan houden', zegt Stijn Westenend over zijn personage Dries van Agt. 'Hij is hij als een frisse wind in het stuk, als een duveltje uit een doosje: hij komt op en er gebeurt weer iets.'

Maar Joop, ja, Joop. Een genie. Een gewone man. Iemand die Mitterrand wijn schonk uit een kartonnen pak. Die niet kon ophouden met vergaderen. Die maar doordramde. 'Niet dat alles vroeger beter was', zegt Duyns. Dat is niet zijn boodschap. Maar iets overbrengen van het gevoel van toen, ja.

December 1987, schrijft hij, voelde je het aankomen: Den Uyl gaat dood. (..) En toen het dan gebeurd was, was het net of je weer kon ademhalen, aan iets nieuws beginnen. Den Uyl is dood. Een mythe in de maak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden