Den Haag gaat met louter verliezers het reces in

Een paar dagen geleden arriveerde de Nestor op de redactieburelen - nooit geweten dat oud-parlementariërs hun eigen blad hebben. Daarin een, ongetwijfeld ver voor de kerstcrisis afgenomen, interview met Erik Jurgens. Ondanks zijn lange ervaring in Tweede en Eerste Kamer blijkt hij geen voorspellende gaven te hebben: 'Het wezenlijk ingaan tegen de Tweede Kamer is voor de senaat in ons bestel door staatsrechtelijk gewoonterecht onmogelijk geworden.' Even verder: 'De laatste verwerping van een wezenlijk gewoon wetsvoorstel kan niemand zich herinneren.' Wij weten intussen beter.

Beeld Censuur

Na het officiële einde van de kerstcrisis zijn de drie dissidente PvdA-senatoren voorzichtig op het schild gehesen. Volgens de wekelijkse peiling van Maurice de Hond zou een royale meerderheid van de Nederlanders hen steunen. Allerlei opiniemakers kozen hun zijde, sommigen vonden zelfs dat juist de elf PvdA-senatoren die vóór de zorgwet stemden de echte dissidenten waren. Trouwens: schande om Duivesteijn, Linthorst en Ter Horst dissidenten te noemen. Ze deden immers niets anders dan hun plicht als parlementariër zonder last.

Het drietal glorieerde. Duivesteijn kreeg in verschillende kranten ruimte om uit te leggen dat zijn stellingname alles te maken had met zijn ziekte en echt helemaal niks met zijn eerder geëtaleerde afkeer van Diederik Samsom en diens partijkoers. En Ter Horst mocht in Nieuwsuur en Pauw aantreden - 'namens de D3', zei ze koket - om te vertellen dat het drietal bereid was over elk constructief voorstel te praten. Maar zich op voorhand vastleggen, wilden ze niet, want dat hoort een senator niet te doen.

De hele kerstcrisis is te reduceren tot een verschil van inzicht over de rol van de Eerste Kamer: hebben senatoren de vrijheid naar eigen inzicht te stemmen, of maken ze - zoals Jurgens suggereert - deel uit van het grote coalitiespel tussen regering en partijen?

Het verwarrende is dat beide kampen zich daarbij op de 'politieke' taak van de senaat beroepen. Voor de drie dissidenten is het persoonlijke politiek. Ze maakten hun eigen afweging en besloten op grond daarvan tegen de zorgwet te stemmen. Of rancune en onthechtheid daarbij een rol speelden, doet niet eens ter zake.

De collega's in de Tweede Kamer reageerden vorige week met verbijstering op die tegenstem. Staatsrechtelijk staan de dissidenten in hun recht, zeiden ze - er is immers niet vastgelegd wat de Eerste Kamer moet doen of laten. Maar er is wel zoiets als het gewoonterecht, waar Jurgens aan refereert. Vanuit een vertrouwen in dat gewoonterecht heeft de regering vorig jaar hemel en aarde bewogen zich van de steun van de senatoren van D66, SGP en CU te verzekeren. Die partijpolitieke verantwoordelijkheid lapten de dissidenten aan hun laars. Ze vonden dat hun individuele afweging zwaarder woog.

Ze hadden nog een derde afweging kunnen maken: die van een collectieve politieke verantwoordelijkheid. Een Kamerlid vertegenwoordigt niet alleen zijn kiezers, maar het hele Nederlandse volk - juist de afgelopen weken hoorde ik het heel wat parlementariërs zeggen. Met reden: de relatie tussen kiezers en politiek is wel eens beter geweest. Vijf kabinetten op rij hebben de rit niet uitgezeten, er is sprake van een fikse vertrouwensbreuk. Een wet die na 2,5 jaar onderhandelen op de valreep bijna sneuvelt en in een onderhandelingsmarathon van zestig uur met lelijk plak- en schroefwerk nog net gered wordt - dat doet geen goed aan het imago van de politiek. Rommelaars zijn het, altijd maar uit op het redden van hun eigen hachje.

Die beeldvorming hadden de drie dissidenten kunnen voorkomen. Wekenlang hadden ze de kans luidkeels te waarschuwen dat de minister op een muur afkoerste omdat ze echt tegen zouden stemmen. Zo luid dat ook hun eigen onhandige fractieleiding en de Oost-Indisch dove VVD het zouden horen. Dat is niet gebeurd. Met als gevolg dat Den Haag met louter verliezers het reces ingaat: de regering verzwakt, de PvdA verdeelder dan ooit, minister Schippers aangeschoten, het staatsbestel opgescheept met een UFO die AMvB heet en de senaat in identiteitscrisis. Het was echt niet zo moeilijk dat allemaal vooraf te bedenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden