Den Haag: er zullen meer overlopers naar IS volgen

Met verbijstering heeft politiek Den Haag donderdag gereageerd op het overlopen van een Nederlandse luchtmachtmilitair naar terreurgroep Islamitische Staat (IS). Maar ervaringen in andere westerse landen leren dat dit niet de laatste keer zal zijn. Meer overlopers zullen volgen. 'Dit kun je onmogelijk voorkomen.'

Nederlandse trainers in het noorden van Irak leiden acht pelotons Koerdische Peshmerga-strijders op. De cursisten volgen de infanteriecursus en leren hoe ze terreurorganisatie IS op de grond kunnen bevechten. Beeld anp

'Verschrikkelijk' en 'wrang' noemden respectievelijk premier Mark Rutte en Defensieminister Jeanine Hennis de desertie van de 26-jarige sergeant naar IS die donderdag bekend werd gemaakt. Maar toch: het was te verwachten. Tientallen westerse militairen deserteerden de afgelopen maanden om mee te vechten met IS in Syrië of Irak.

De 26-jarige Nederlandse sergeant van de luchtmacht, die vermoedelijk afkomstig is van vliegbasis Gilze-Rijen, is voorgegaan door de ex-landmachtmilitair Salih Yilmaz (27). Hij werd vorige week nog op de terrorismelijst gezet.

Ex-militairen

België heeft drie geradicaliseerde ex-militairen, van wie er twee in Syrië vechten. En vanuit Frankrijk zijn het afgelopen jaar zeker tien ex-soldaten gedeserteerd naar IS. Sommigen van hen zijn commando's of explosieven-experts. Ook vanuit Engeland zouden tientallen (ex)militairen naar het front in Syrië of Irak zijn vertrokken. In de VS zijn al dertig personen gearresteerd, onder wie militairen, die zich wilden aansluiten bij de terreurbeweging.

Door alle overlopers wordt de kans steeds groter dat binnenkort een terreuraanslag of oorlogsmisdaad wordt gepleegd door een persoon die een militaire opleiding heeft gevolgd bij een westerse krijgsmacht. 'Dat is onvermijdelijk', beaamt directeur Rob de Wijk van het Haag Centrum voor Strategische Studies.

Identiteit 26-jarige sergeant nog niet bekend

De identiteit van de 26-jarig Nederlandse luchtmachtmilitair die is overgelopen naar IS wordt niet bekendgemaakt dor Defensie. Volgens kenners omdat de krijgsmacht wil voorkomen dat hij wordt ingezet als propagandapop door IS. Bovendien wil Defensie IS niet wijzer maken hoe ze erachter zijn gekomen wie hij is. Het is niet bekend of de man een uniform en wapen bij zich had toen hij verdween en ook niet waar hij is verdwenen. Een optie is de luchtmachtbasis in Jordanië waar Nederlandse F16’s staan. Er zijn speculaties dat hij planner zou zijn geweest bij de luchtmacht. Defensie heeft de man geschorst en zijn toegang tot alle systemen en locaties ingetrokken.

Opleidingsinstituut

Maar of de krijgsmacht een echt opleidingsinstituut voor terroristen is, zoals PVV-leider Geert Wilders vindt? 'Zo'n uitspraak staat haaks op waar Defensie zich dagelijks mee bezig houdt en de enorme risico's die onze mensen daarbij lopen', zegt minister Hennis.

Defensie neemt al jaren forse maatregelen om een terreuraanslag vanuit eigen kring te voorkomen. Ze zin er dus beducht op dat het kan gebeuren. Vooral als Nederlands militairen zijn uitgezonden naar landen Afghanistan, Mali en Irak. Een zogenoemde 'insider attack' gebeurt namelijk meestal door een lokale islamitische bondgenoot.

Nep-geweertjes

Zo hebben Afghaanse politieagenten en militairen honderden westerse collega's mee de dood in gesleept terwijl ze samen in ommuurde kazernes verbleven. Een maatregel om dit risico te verkleinen was dat Nederlanders hun lokale leerlingen uitsluitend trainden met houten nep-geweertjes. Nederlandse commando's die momenteel lesgeven aan Iraakse militairen rondom Bagdad tellen het aantal kogels dat ze aan rekruten geven en staan ernaast als die worden afgevuurd.

Screening is ook een methode om potentiële overlopers of aanslagplegers eruit te pikken. De Militaire Inlichten en Veiligheidsdienst (MIVD) screent iedere militair die zich aanmeldt bij het leger. Iemands contacten worden nagetrokken, maar ook die van familie, vrienden en de directe omgeving. Zo nodig wordt zelfs emailverkeer gescreend.

Niet waterdicht

Terwijl de militair in het leger dient doet de MIVD ook onderzoek naar radicalisering. Daarbij wordt gelet op 'herkenbaar en feitelijk gedrag' van militairen, zoals lidmaatschap of steun aan radicale organisaties of mensen, leugenachtig gedrag en stiekemdoenerij. Ook het reizen naar verdachte locaties wordt bijgehouden.

De MIVD erkent dat het systeem niet waterdicht is: radicalisering is niet altijd zichtbaar. Zo was de 26-jarige Nederlandse sergeant die nu is overgelopen niet in beeld van de inlichtingendienst, vertelt een bron in Den Haag. 'Het lijkt erop dat de hij er doorheen is geglipt.' Defensie-expert De Wijk verbaast het niks. 'Dit soort deserties kun je onmogelijk voorkomen. Als je een leger hebt dat een afspiegeling is van de maatschappij, zit er altijd wel eentje tussen die radicaliseert.'

Loyaliteitsprobleem

Het loyaliteitsprobleem is al decennia bekend bij Defensie. In de jaren negentig speelde de discussie al wat er zou gebeuren als Nederlandse moslim-militairen die op de Balkan meededen aan een VN-vredesmacht actie zouden moeten ondernemen tegen geloofsgenoten. De Wijk: 'Ik vroeg wat ze zouden doen, waarop een flink aantal zei: daar gaan we niet aan meewerken.'

Tot ongenoegen van een partij als de PVV wordt bij Defensie vanwege 'privacyregels' momenteel niet bijgehouden hoeveel Nederlandse soldaten een islamitische achtergrond hebben. Daardoor zou volgens de partij ook niet bekend zijn hoeveel van hen worstelen met gewetensbezwaren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden