Den Haag droomt over zijn toekomst

Vanaf januari gaat Den Haag collectief in discussie. Het Circus van de Toekomst gaat draaien. Hoe moet de stad er gaan uitzien in 2025?...

Verplaats u even naar het jaar 2025. In de nu nog wat suffe stad Den Haag zetelt dan het VN-hoofdkwartier, de World-Expo opent er dat jaar zijn deuren en de internationale jet-set reist af en aan.

Of had u Den Haag liever anders gezien in 2025? Wat dacht u van een stad die haar ligging aan zee uitbuit, zodat de moderne, naar spanning en sensatie zoekende mens er 24 uur per dag terecht kan om vermaakt te worden. Bijvoorbeeld in grote gokpaleizen op Scheveningen of op een permanente kermis op het Malieveld. Om de pret door het gure Hollandse niet te laten bederven is de boulevard overdekt. Komt de zon door, dan kan het dak open.

Maar misschien is dit soort volksvermaak niks voor u. Dan voelt u waarschijnlijk meer voor een Den Haag waar de sky-line wordt gedomineerd door de imposante hoofdkantoren van de vele Aziatische multinationals die zich in de hofstad hebben gevestigd. Glanzende zakenauto's en snelle sportwagens bepalen het straatbeeld. En in het maatschappelijk leven wordt de trend gezet door de tweeverdieners die zich een paar jaar te pletter werken om vervolgens op vroege leeftijd met pensioen te gaan in het buitenland.

Dit toch ook maar niet? Dan bent u van het type doe-maar-gewoon. Voor u moet Den Haag in 2025 zijn wat het nu ook al is: een keurige provinciestad.

De eeuwwisseling nadert en ook de stad Den Haag gaat eenentwintigen. Het hele jaar 1997 zal in Den Haag het 'Circus van de Toekomst' draaien. Met als grote vraag: in wat voor stad willen de Hagenaars in 2025 wonen? Het gemeentebestuur hoopt duizenden burgers, jong en oud, te kunnen uitdagen daarover mee te denken. Het is niet meer van deze tijd de burger een hapklaar plan voor te leggen waar hij alleen nog maar een punt of komma aan kan veranderen. En de gebruikelijke inspraakprocedures trekken altijd dezelfden aan.

Om de Haagse burger bij het meedenken een handje te helpen zijn onder leiding van de vroegere rijksbouwmeester, nu stedebouwer in Den Haag, Kees Rijnboutt, vier toekomstbeelden uitgewerkt. Met allemaal een eigen titel: Metropolitane Woonstad, Bruisende Toeristenstad, City of The Hague en De Keurige Stad.

Het zijn overtrokken beelden. Bewust. Om discussie en creativiteit uit te lokken, taboes te doorbreken en keuzes scherp tegen over elkaar te zetten. Maar bovenal om het Haagse minderwaardigheidsgevoel af te schudden. Hoezo belachelijk, het VN-hoofdkantoor in Den Haag? En waarom zou Scheveningen niet miljoenen bezoekers per jaar meer kunnen trekken?

Rijnboutt kan slecht tegen dat Haagse gekanker. 'Deze stad heeft een nieuw stadhuis. De tuien wapperen hier niet. De grasmat lekt niet. Maar welke Hagenaar is nou eens trots op dat stadhuis?'

Nog voordat het 'Circus van de Toekomst' van start is gegaan, werd het door sommigen alweer vanuit diezelfde negatieve houding bekeken. Tot verdriet van Rijnboutt. 'Je hoort nu al mensen zeggen: 'Er worden zoveel plannen gemaakt, het zal wel weer'. Altijd dat kleineren. Altijd meteen kritiek. Dat doet zeer. Ontwerpen, ook zo'n plan voor de Nieuwe Kaart van Den Haag in het jaar 2025, doe je met emotie. Met liefde. Je bent toch eigenlijk op zoek naar het paradijs. Maar dat is on-Haags.'

De directeur van de dienst Stedelijke Ontwikkeling, Bert Klerk, die al maanden met Rijnboutt werkt aan de Nieuwe Kaart, is zelf Hagenaar en kent zijn stadsgenoten. 'Den Haag roept altijd: help, zielig, kunnen we nog wat geld krijgen? We willen met dit project bereiken dat de Hagenaar trots wordt op zijn stad.'

Het VPRO-duo Van Kooten en De Bie introduceerde onlangs de term eenentwintigen. Rijnboutt kan er wel om lachen, maar ontkent dat het alleen maar trendy is om na te denken over de volgende eeuw. 'Er voltrekken zich op dit moment enorme veranderingsprocessen. Wie had twintig jaar geleden gedacht dat Brabant en Gelderland economisch gezien de grootste groeiers zijn? De Randstad begint op Noordoost-Groningen te lijken. Daarom moet ook Den Haag zich bezinnen op de volgende eeuw.'

In een ringband die alle raadsleden inmiddels hebben ontvangen, valt te lezen dat het werken met toekomstscenario's niet nieuw is. Shell gebruikt ze om zich voor te bereiden op een mogelijk olieloos tijdperk. En in Zuid-Afrika werd met dit soort scenario's geprobeerd zich een voorstelling te maken van het land als de apartheid zou zijn afgeschaft en Nelson Mandela was vrijgelaten.

'Met toekomstscenario's dwing je mensen na te denken over wat ze het liefste zouden willen met Den Haag', schetst Rijnboutt het voordeel van deze manier van werken. 'De ideeën waarmee de mensen komen, breng je vervolgens in kaart. Dan pas komt de vraag aan de orde hoe je vanuit het nu aan dat einddoel gaat werken en wat daarvoor allemaal moet gebeuren.'

Over de consequenties van alle plannenmakerij moet goed worden nagedacht, vinden Rijnboutt en Klerk. Door de Hagenaar eerst over de toekomt te laten dromen, hopen de twee dat hij niet meer zo snel zal roepen: 'Dat kan niet'. Maar ook dat hij zich terdege zal realiseren dat 'de stad zich moet doodvechten', wil Den Haag iets bereiken.

'Als Den Haag mikt op de Metropolitane Stad dan moet iedereen zich goed realiseren dat de kwaliteit van het wonen het werk stuurt', geeft Rijnboutt de gevolgen aan van de keuze voor een stad met veel internationale instellingen. 'Den Haag zal dan meer villa's moeten bouwen, bijvoorbeeld in de duinen of op de plaats van het huidige Duindorp.'

Rijnboutt noemt twee plekken die tot veel discussie kunnen leiden. Want wie 'bouwen in de duinen' roept, krijgt onherroepelijk de milieubeweging tegen zich. En voor enkele villa's in Duindorp zullen de bestaande huizen tegen de grond moeten. En wie wonen daar nu? Vooral laagbetaalden die, in de ogen van sommigen, vaak voor overlast zorgen. Den Haag kiest u maar, wilt u dat?

Maar met alleen de bouw van mooie woningen ben je nog geen Metropolitane Stad, waarschuwt Rijnboutt. 'Als je mensen vanuit Genève of Brussel naar Den Haag wilt lokken, zal er elke avond wat te doen moeten zijn in de dr. Anton Philipszaal of het Danstheater. Dan kunnen op dinsdagavond de lichtjes niet meer om acht uur worden gedoofd, zoals nu. Dan heeft Den Haag 26 keer een Des Indes nodig.'

In de Metropolitane Stad zoals die door Rijnboutt en de zijnen wordt voorgeschilderd, is de bevolking van Den Haag teruggelopen tot zo'n 250 duizend. Moet Den Haag, met nu meer dan 400 duizend inwoners, dat wel willen? Rijnboutt: 'Nederland krijgt er tot 2025 nog zo'n 2,5 miljoen mensen bij. Ik vind dat deze stad zou moeten ambiëren een stuk van die bevolkingsgroei te huisvesten. Dat is toch ook de motor achter bijvoorbeeld de groei van Gouda?'

Maar Klerk kent de Hagenaar: 'Wij leggen ons er bij voorbaat bij neer dat we krimpen.' 'Maar Den Haag wil wél een vitale stad zijn', reageert Rijnboutt, 'En een kenmerk van vitaliteit is volgens mij dat je groeit. Je kunt niet zeggen: wij zijn zo vitaal dat we krimpen.'

Een krimpende stad wijst Rijnboutt af, maar 'het mooie wonen dat werk aantrekt' spreekt hem wel aan in de Metropolitane Stad. Ook in de Bruisende Toeristenstad ziet Rijnboutt elementen die Den Haag kan benutten. 'Madurodam weet in één jaar een miljoen bezoekers te trekken. Ze komen er van heinde en verre naar toe. Je kunt natuurlijk afvragen: wie doet dat nou? Maar blijkbaar wil de mens naar een stofje in een vestzak als dat stofje ook maar een beetje naar goud ruikt. En dan trekt Scheveningen niet veel veel meer dan de huidige tien miljoen bezoekers? Dat is toch onvoorstelbaar. Met Scheveningen heeft Den Haag een goudmijn in handen.'

Den Haag moet vooral Scheveningen-Haven veel meer uitbuiten, vindt Rijnboutt. 'De visafslag moet gerenoveerd. Alle krotten moeten daar weg. De lege plekken bebouwd. Een beetje cultuur, een beetje wonen, een beetje bohémien, een beetje patserigheid. Dat kan met Scheveningen-Haven.'

Het 'linkste' model in de ogen van Rijnboutt is De Keurige Stad. 'Ik vind dat een troosteloos scenario.' Maar het is natuurlijk geen toeval dat dit scenario er tussen zit. 'Daar hebben we voor gekozen, omdat het synoniem is voor wat Den Haag nu is. Het risico is groot dat Den Haag dat ook blijft.'

'Want het is het gemakkelijkste scenario', valt Klerk hem bij. 'Je doet gewoon van alles een beetje. Een beetje werkgelegenheid voor laagopgeleiden, een beetje internationale instituten, een beetje toerisme. Op termijn leidt dat dan tot de grootste algemene deler van nikszeggendheid.'

De gemeenteraad heeft al een hele dag kunnen dromen over de toekomst. 'Scheveningen wordt Las Vegas', viel te beluisteren in de werkgroep Bruisende Toeristenstad. 'Een Las Vegas trekt criminaliteit aan', waarschuwde iemand. 'Dan willen wij er niet wonen', riep een groot deel van de groep toen. Een tekenaar schetste het opgeroepen toekomstbeeld. Aan het eind van die dag hingen in Pulchri al vele 'Nieuwe Kaarten' van Den Haag.

Vanaf januari mogen alle Haagse burgers meedoen. Debatten, videoclips, een waarzegster, schrijfwedstrijd, theaterspektakel en internet: allerlei middelen worden ingezet om de creativiteit van de Haagse burger aan te boren. In december 1997 verschijnt een boekje waarin de Stem van de Stad staat verwoord. Het is daarna aan de Haagse gemeenteraad of ze willen luisteren. En naar welke stem de voorkeur uitgaat. Dat is weer gewoon alledaagse politiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden