nieuws compensatie erfpacht

Den Haag compenseert negen (nazaten van) Joden die na WO II erfpacht en belasting moesten betalen over door Duitsers afgepakt vastgoed

De gemeente Den Haag heeft na een moeizame zoektocht negen Joodse eigenaren of hun erfgenamen gecompenseerd voor het in rekening brengen van erfpacht en straatbelasting. Dat werd na de Tweede Wereldoorlog alsnog opgelegd voor vastgoed dat door de Duitsers was geroofd. In totaal keert Den Haag 2,6 miljoen euro uit voor individueel en collectief Joods moreel rechtsherstel.

Bekladde winkel in Den Haag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Beeld Gemeentearchief Den haag

De Haagse burgemeester Pauline Krikke noemt het ‘verschrikkelijk’ dat Den Haag na de oorlog zo ‘harteloos’ is geweest. ‘Joodse inwoners van onze stad kwamen terug uit concentratiekampen en kregen te horen: ‘Uw huis was dan ge­con­fis­queerd door de Duitsers, maar u moet toch de achterstallige erfpacht en straatbelasting betalen. En als uw familieleden zijn omgekomen, dan sturen we ook hun achterstallige rekeningen door.’ Het is verschrikkelijk dat een overheid zo weinig invoelend is en zo weinig reflectie heeft.’

Den Haag telde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog zeventienduizend Joodse inwoners; twaalfduizend van hen zijn vanaf 1942 gedeporteerd en vermoord. De Duitse bezetter roofde in de stad 2.623 percelen van Joodse eigenaren. Na de oorlog kregen zij of hun nabestaanden alsnog de rekening voor erfpachtcanon en straatgelden. Dat was een belasting voor onder meer de aanleg van wegen, straatverlichting en het ophalen van het vuilnis.

Individuele claims

In Amsterdam ging in 2015 als compensatie voor vergelijkbare naheffingen 10 miljoen euro naar Joodse organisaties, maar waren geen individuele claims mogelijk. In Den Haag is geprobeerd zo veel mogelijk rechthebbenden op te sporen. Dat bleek in de praktijk moeilijk. Bij de adviescommissie voor Individueel Joods Rechtsherstel hebben zich zo’n honderd personen gemeld. Ook heeft Den Haag zelf actief gezocht naar Joodse eigenaren of hun nabestaanden. Uiteindelijk zijn er 32 aanvragen ingediend. Daarvan zijn er negen gehonoreerd. In totaal gaat het om 55 duizend euro.

‘Den Haag heeft dit heel gewetensvol gedaan’, reageert Ronny Naftaniel namens de betrokken Joodse organisaties. ‘Het is belangrijk dat ook individuen een kans hebben gekregen om een claim in te dienen, dat kon in Amsterdam helaas niet. Dat het er maar weinig mensen individueel zijn gecompenseerd, viel een beetje te verwachten. In Den Haag waren bijna alle administratieve dossiers vernietigd. Mensen moesten op hun zolderkamer gaan zoeken of ze nog documenten van zeventig jaar oud hadden liggen.’

In totaal heeft Den Haag 2,6 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de regeling Joods Moreel Rechtsherstel. Na de zomer gaan Joodse organisaties in Den Haag, waaronder de Nederlands Israëlitische Gemeente, de Liberaal Joodse Gemeente en de Stichting Joods Erfgoed, nadenken over een bestemming. De individuele rechthebbenden hebben hun uitkering inmiddels ontvangen.

Indisch rechtsherstel

Den Haag werkt daarnaast aan Indisch rechtsherstel. Het betreft een kleinere, individuele regeling voor Indische Hagenaars die in de oorlog in Jappenkampen zaten en nadien alsnog werden aangeslagen voor hun Haagse vastgoed. ‘Die groep is heel koud ontvangen bij terugkeer’, zegt burgemeester Krikke. ‘Ze kwamen berooid terug naar Nederland en er was geen enkel luisterend oor.’

In navolging van Den Haag en Amsterdam inventariseren onder meer Rotterdam en Utrecht hoe zij tot een regeling kunnen komen voor Joods moreel rechtsherstel. Eind juni kondigde de NS een tegemoetkoming van 15 duizend euro per persoon aan voor Joden, Roma en Sinti die per spoor zijn vervoerd naar kamp Westerbork en de Duitse grens.

Compensatie van oorlogsleed

Toen David Simons terugkeerde uit het concentratiekamp, ontving hij een rekening van de gemeente Den Haag. Of hij de erfpacht voor 1943, 1944 en 1945 even wilde betalen. Zeventig jaar later heeft zijn erfgename het geld eindelijk terug, na een zoektocht door de gemeente.

Een van de erfgenamen die compensatie kreeg van de gemeente Den Haag, maakte met dat geld de heropvoering mogelijk van een voorstelling in kamp Westerbork.

De joodse Julie Sprecher-Kattenburg zat tijdens de oorlog ondergedoken in Den Haag. Ze vertelt in dit interview uit 2013 over de oorlog én over de moeilijke jaren daarna: ‘Na de oorlog was het nog erger dan in de oorlog zelf.’

Met de vondst in een Scheveningse kelder van een joodse huwelijksakte uit 1928 begint een zoektocht tot in Baltimore. ‘Detectives’ speuren naar het Joodse verleden van de Harstenhoekweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden