Den Bosch botviert de Participatiewet vooral op vluchtelingen

Wanneer wordt het uitvoeren van de Participatiewet uitbuiting?

Catrien Kuijpers zoekt contact met de woorden: 'Als ik het zelf niet had gezien, dan had ik het niet geloofd.' Een Brabantse met een kookstudio en ze klinkt kwaad. Syrische vluchtelingen die zij als vrijwilliger bijstaat, zegt ze, worden door het 'werk-ontwikkelbedrijf' Weener XL van de gemeente Den Bosch op intimiderende wijze aan nutteloos werk gezet.

Ik zoek Catrien op. Anderen bevestigen later haar relaas - al noemt Weener XL intimideren liever 'een boodschap die men niet graag hoort'. Veel van wat Catrien beschrijft geldt bovendien niet alleen voor vluchtelingen. Sinds de gemeente geacht wordt de Participatiewet uit te voeren, lijkt dit in Den Bosch een vrij gebruikelijke aanpak om mensen uit de bijstand te krijgen.

Raadslid Ans Lokhoff van de plaatselijke SP overhandigde staatssecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid al een zwartboek vol voorbeelden. De teamleider uitkeringsgerechtigden van de FNV, Felix Alejandro Perez, spreekt van 'uitbuiten' en wil de verdienmodellen van de gemeente onderzoeken. En Fred Monsma, die zijn baan als verslaggever bij het Brabants Dagblad verloor, zegt: 'Weener XL wil je helemaal niet aan passend werk helpen. Ze willen alleen dat die uitkering stopt.' Monsma werd na 32 jaar in vaste dienst gedwongen in een werkruimte van Weener XL kindersnoeppizza's voor fabrikant Look-O-Look te maken: 'Om 'werkritme' op te doen.'

Die werkruimte heet Aan de Slag en ligt achter de kantoren van Weener XL. In het zwartboek noemen mensen het er vuil en slecht geventileerd. Catrien Kuijpers zag hoe hoogopgeleide Syriërs en laagopgeleide Eritreeërs er samen doosjes moesten inpakken en de was opvouwen voor een ziekenhuis. Zo oefent niemand Nederlands, wat wordt gecompenseerd met een 'taaltafel' waar werknemers af en toe een lesje kunnen volgen.

Catrien Kuijpers en de Syrische W.

In Den Bosch leunen vluchtelingen op een stevig netwerk van vrijwilligers. Dat begon toen een paar honderd Syrische mannen in 2015 in de Autotron in Rosmalen belandden. Catrien had nog maandenlang een depressieve vluchteling, Omar, in huis: 'Soms moesten we hem oprapen, dan viel hij hier versuft door de antidepressiva van de trap.' Catrien zit nu in een appgroep waar 35 Syrische vrouwen hulp kunnen vragen aan zeven Nederlandse vrouwen. Zo begon het op te vallen dat de Syrische vrouwen nogal eens in paniek of huilend van Weener XL kwamen. Catrien ging toen mee naar afspraken. Ze hoorde de terugkerende dreigementen over korting of stopzetten van een uitkering. 'Toen ik daar wat van zei, antwoordde een werkconsulent van Weener: 'Dit is de politiek. Jullie hebben hier zelf voor gekozen'.'

Ze is er rondgeleid door een werkconsulent van Weener XL. 'Die zei dat ze om te kunnen plassen een pasje moesten vragen. En dat de deur een tijdje op slot was geweest, omdat ze geen vluchtelingen bij de kantoren wilden.' Ook Ans Lokhoff van de SP heeft dat gehoord. Weener XL ontkent het.

Catrien merkte dat vluchteling Omar opknapte als hij kon koken. Daarom heeft ze in haar kookstudio een werkervaringsplaats voor hem geregeld: zij betaalt een laag loon op bijstandsniveau, Weener XL de verzekering. 'Het gaat nu geweldig en Omar zou graag een koksdiploma willen halen, zodat hij zijn overgekomen gezin kan onderhouden met een beter betaalde baan. Maar Weener XL vindt dat niet goed.' Kortetermijn-denken, vindt Catrien: 'Ze halen vluchtelingen even lekker snel uit de bijstand. Maar dan? Hoe kunnen ze hier ooit iets opbouwen met wat Weener te bieden heeft?'

Dan halen we met de auto de Syrische W. op, om te praten in Catriens keuken. W. wil haar naam niet in de krant uit bezorgdheid over Weener XL. Ze is een econoom van 32 uit Dara en spreekt een jaar na aankomst fantastisch Nederlands; ze heeft zich dan ook te pletter gestudeerd. Dit met twee kleine kinderen. De oudste had een moeilijk jaar, hij sloeg andere kinderen en werd geslagen toen hij nog niemand verstond, zegt ze. Op zulke momenten huilt W. even, maar ze probeert het snel te verbergen.

W. vond via een vrijwilliger zelf een stageplek in een verzorgingshuis ('Ik wilde práten, Néderlands leren'). Daar hielp ze met plezier demente bejaarden. Maar ze moest ermee ophouden van Weener XL. Twee maanden heeft W. toen bij Aan de Slag doosjes zitten vouwen. Daarna kon ze kiezen uit drie banen: schoonmaken, schoonmaken, of schoonmaken. Dit via leerwerkbedrijf De Schoonmaakcoöperatie, mede opgericht door Weener XL zelf.

Vluchtelingen maken voor De Schoonmaakcoöperatie onder meer het stadhuis en stations-wc's schoon, volgens de FNV vaak ook met behoud van uitkering. Dit terwijl de Participatiewet bepaalt dat mensen naar passend werk moeten worden begeleid en dat dit niet mag leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt.

Weener XL. Doosjes vouwen aan achterzijde.

Opnieuw dankzij een vrijwilliger heeft W. nu toch op eigen houtje beter werk gevonden, in de keuken van een ziekenhuis. Daar kan ze weer veel met Nederlanders praten.

Ik vraag Weener XL nog hoe hun beleid zich verhoudt tot een aanvaardbare behandeling van oorlogsvluchtelingen. Weener XL komt met een reeks rapporten over, je verwacht het niet, vluchtelingen die vaker in de bijstand zitten dan autochtone Nederlanders. Juist daarom, is het antwoord, kiest Weener XL 'een parallelle en integrale aanpak in plaats van een volgtijdelijke aanpak'.

In gewoon Nederlands: een dubbelharde aanpak.

Reageren? m.oostveen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden