Demonstrerende Catalanen: 'We willen zelf ons geld uitgeven'

Waarom zijn de Catalanen zo geradicaliseerd?

De jaarlijkse demonstratie in Barcelona heeft iets extra's dit jaar: op 1 oktober staat een referendum over onafhankelijkheid gepland. De verwachtingen zijn groot. Alleen wil Madrid van geen wijken weten.

Foto Samuel Aranda

'Het is alsof je ouders nog bepalen wat mag en wat niet', zegt Imanol Galarraga (49). 'Maar dit is ons huis. Dan mogen we toch eigen baas zijn?' Galarraga is de voogdij van Spanje over Catalonië zat.

Precies zoals in andere landen wantrouwig en liefdeloos naar de Europese Unie wordt gekeken, zo kijkt een flink deel van de Catalanen naar Spanje. Al was het maar om het geld. Galarraga: 'We willen zelf beslissen waar we ons geld aan uitgeven. Het is beter als we ons belastinggeld in Catalonië houden. Dan kunnen we een betere gezondheidszorg krijgen en iets doen aan de slechte infrastructuur.'

Zijn vrouw Emma Torres (43), arts, haakt erop in. 'Nu zijn er lange wachtlijsten in de zorg. In een eigen land zouden we meer geld aan de zorg kunnen geven.' Catalonië draagt meer belasting af dan de centrale overheid er geld uitgeeft.

Het paar draagt hetzelfde T-shirt met 'ja' erop in minstens tien talen, een kledingstuk in zulk fluorescerend geel dat 'je je kind er onmogelijk in kwijt kunt raken', aldus de organisatie. Behalve vandaag dan: de straten van de 19de-eeuwse Barcelonese wijk Eixample fluoresceren van alle kanten. Er zijn 350 duizend (volgens de Spaanse regering) tot een miljoen (volgens de lokale politie) demonstranten op de been. Geen record, maar zeker niet weinig, op een totaal van 7,5 miljoen Catalanen.

'Dit jaar is het belangrijker dan ooit dat we hier zijn', zegt Emma Torres. 'We eisen het recht op om te stemmen. We zijn nu dichter bij een referendum dan ooit: we zijn al opgeroepen om te stemmen!' Ze zegt het met een lach. Niet uit vreugde, eerder schamper. De Catalaanse regering heeft een referendum uitgeschreven voor 1 oktober, maar de Spaanse regering zet alles op alles om te voorkomen dat er wordt gestemd. 'Wij hebben de stembiljetten thuis al klaarliggen', zegt Imanol Galarrage monter. 'Gewoon zelf geprint.'

Sinds 2012 is het traditie dat er op de nationale feestdag een grote demonstratie in Barcelona is. Spanje ging toen gebukt onder de economische crisis. De bezuinigingen waren fors. De Catalaanse president wilde een nieuw fiscaal pact sluiten met de Spaanse premier Rajoy, maar keerde onverrichterzake terug uit Madrid. Het was de vonk die het verlangen naar onafhankelijkheid deed ontvlammen. En sindsdien elk jaar opnieuw.

Imanol Galarraga en Emma Torres Foto Samuel Aranda

Menselijke torens

Het is net als met de castells, de menselijke torens die de Catalanen bouwen, waarbij de een op de schouders van de ander klimt: iedere demonstratie bouwt verder op de vorige. Dit jaar is de top bereikt. Het referendum is in zicht.

'We zijn hier omdat we geloven in democratie en de vrijheid van meningsuiting', zegt Maria León (52), die samen met haar moeder en zoon op pad is met een Catalaanse vlag. 'We houden niet van bedreigingen en bankmakerij. De Spaanse regering doet niets anders dan dat. Ik ben een ambtenaar. Tegen ambtenaren zeggen ze dat ze straf krijgen als ze meewerken aan het referendum. Maar hoe kunnen ze ons tegenhouden als we willen stemmen? Agenten op ons afsturen? Dat zou nogal pathetisch en beschamend zijn. Het zou ook een slechte uitstraling hebben in de rest van de wereld. Uiteindelijk vragen we iets heel basaals.'

Precies om 17:14 begint de menigte te scanderen. 'In-inde-independencia!' Onafhankelijkheid. Op de kunstige stoeptegels van Gaudi, die het tapijt vormen van de Passeig de Gracia, zwaaien overal mensen met Catalaanse vlaggen. Het tijdstip is een verwijzing naar 1714, toen Catalonië door Spanje op de knieën werd gedwongen.

De nationale feestdag van Catalonië rakelt ieder jaar een trauma op. De toenmalige Spaanse koning, oorspronkelijk van Franse komaf, nam op 11 september 1714 Barcelona in. De Catalanen hadden hun hoop tot dan toe gevestigd op een Oostenrijkse troonpretendent, die hun meer autonomie beloofde. De Catalaanse geschiedenisboeken vermelden hoe zelfs de vrouwen en kinderen loopgraven groeven, alles om zich maar niet te hoeven overgeven.

Angst voor grimmige dag

Van tevoren was er de angst dat het een grimmige Diada zou worden; door het onverzoenlijke optreden van Spanje zouden de Catalanen misschien hun boosheid laten blijken. 'Diada de Agitación' kopte El Periódico de Cataluña, de tweede krant van Catalonië. Daar blijkt niets van. De sfeer op de Diada is alleszins gemoedelijk: er wordt gekust en gedanst, kinderen zitten te tekenen op straat. Ook nu nog vormen vrouwen en kinderen een voorhoede in de strijd om de onafhankelijkheid.

'Dit is de revolutie van de glimlach', zegt Patricia Galan Rodríguez (36), met man en baby op de Diada. 'De wereld moet weten in wat voor situatie we verkeren. We vragen vreedzaam om een referendum, maar Spanje weigert te luisteren.'

Het gevoel in Barcelona is: Spanje kan niet eeuwig doof blijven voor de vurige wens van Catalonië om te stemmen, niet in democratische tijden, niet in een democratisch Europa.

Patricia Galan, Xavi Verdaguer en hun zoon Aniol Foto Samuel Aranda

Straks de Basken?

Maar uit de woorden van Imanol Galarraga, de man uit het begin van het verhaal, blijkt precies waarom Spanje daar huiverig voor is.'Ik ben een Bask', zegt hij. Galarraga: 'Eerst keek Catalonië altijd naar Baskenland, nu is het andersom. Als Catalonië onafhankelijk wordt, dan zijn wij daarna aan de beurt.'