Nieuws Pegida

Demonstreren mocht van Aboutaleb, maar Pegida ziet op laatste moment af van barbecue bij moskee

De Pegidabarbecues voor moskeeën in Arnhem, Den Haag, Gouda en Utrecht mochten van de burgemeesters niet doorgaan, maar in Rotterdam stond burgemeester Aboutaleb de provocatie van de extreem-rechtse beweging wel toe. 

Een tegendemonstratie bij de Laleli-moskee waar anti-islamgroep Pegida een demonstratie wilde houden. Foto Arie Kievit

Dat resulteerde donderdagavond in een tegendemonstratie. Honderden tegendemonstranten vormden een menselijke ketting bij de moskee waar Pegida-aanhangers varkensvlees wilden roosteren. Het gevolg: de Pegida-bus met zo'n twintig aanhangers van de anti-islamgroep maakte rond 21 uur rechtsomkeert.  

Pegida was van plan in meerdere steden varkensvlees te braden voor een moskee, iets waar de meeste burgemeesters een stokje voor staken. Demonstraties verbieden kan alleen ter bescherming van de gezondheid, op basis van de verkeersveiligheid en vanwege vrees voor wanordelijkheden. In alle steden die de demonstraties verboden deden de burgemeesters een beroep op de openbare orde, in Gouda en Arnhem speelde ook de verkeersveiligheid een rol. 

In Rotterdam oordeelde de driehoek van burgemeester, politie en Openbaar Ministerie dat er van geen van de criteria sprake was. ‘Dus kunnen en willen we de demonstratie niet verbieden’, aldus de woordvoerder van Aboutaleb donderdag. ‘Demonstreren is in Nederland een grondrecht dat maximaal moet worden gefaciliteerd.’ Dat kwam hem op kritiek van de Turkse minister van Europese Zaken Ömer Çelik te staan, die het besluit om de ‘immorele’ barbecue door te laten gaan ‘een grote tragedie’ noemde.

Een menigte heeft zich opgesteld bij de Laleli-moskee waar anti-islamgroep Pegida een demonstratie wilde houden. Foto Arie Kievit

‘De burgemeester heeft vanaf het begin aangegeven dat hij zich goed kan voorstellen dat mensen zich geprovoceerd voelen of de barbecue vervelend en ongepast vinden’, zegt de woordvoerder. ‘Maar dat zijn geen criteria op basis waarvan hij demonstraties kan verbieden. Hij wil dat iedereen zijn mening kan laten horen, hoe vervelend die mening wellicht ook voor anderen kan zijn.’

‘Het is prijzenswaardig dat de burgemeester van Rotterdam zijn rug recht houdt’, zegt universitair docent Berend Roorda van de Rijksuniversiteit Groningen, die promoveerde op demonstratierecht. ‘Hij handelt zeer rechtsstatelijk. Het is controversieel wat Pegida van plan was, maar dat is geen grond om een demonstratie te beperken of verbieden’, legt hij uit. 

Een barbecue houden voor een moskee is namelijk geen wanordelijkheid an sich. Dat omstanders daarop heftig kunnen reageren, kan wel leiden tot wanordelijkheden. ‘Maar hoe gek het ook klinkt: de burgemeester heeft in dat geval de plicht om demonstranten te beschermen tegen die reacties.’

In Utrecht verbood burgemeester Jan van Zanen de barbecue voor een moskee uit angst voor wanordelijkheden. Vanwege de ramadan was het druk bij de moskee, jongeren zagen de actie als provocatie en er waren signalen dat er tegendemonstraties zouden plaatsvinden. Pegida stapte vooralsnog alleen in Utrecht naar de rechter, die de burgemeester in het gelijk stelde. 

‘Ik vraag me ten zeerste af of dat terecht is’, zegt Roorda. ‘Het is vervelend voor de burgemeester, maar hij is verplicht zowel een demonstratie als een tegendemonstratie te faciliteren.’ 

Een burgemeester kan een demonstratie waarbij verstoring van de openbare orde te verwachten valt door heftige reacties van omstanders alleen verbieden als er sprake is van zogeheten bestuurlijke overmacht. ‘Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer zelfs de inzet van meer politie dan bij een risicowedstrijd zoals Ajax – Feyenoord wanordelijkheden niet kan voorkomen.’ Een verregaande eis, maar er zit een logische gedachte achter: zo kunnen activisten niet snel een tegendemonstratie aankondigen in de hoop een demonstratie te verbieden.

Alle burgemeesters boden wel alternatieve plekken aan waar Pegida kon barbecueën. Ook daar laat Roorda zich kritisch over uit. ‘Demonstratievrijheid houdt ook in dat de actievoerders zelf de locatie mogen kiezen. Je kunt niet zomaar zeggen: we vinden het hier vervelend, ga maar ergens anders staan.’ Roorda noemt het ongelukkig dat de overheid zich niet aan de eigen regels houdt. ‘Het lijkt erop dat burgemeesters de barbecues onder meer verbieden omdat ze het vervelend of provocerend vinden voor moslims die ramadan houden, maar dat is geen juridische grond.’