Demonisering radicale milieubeweging is onterecht

Het gedachtegoed van radicale milieugroepen is niet terug te voeren op het nazisme, maar op sociaal-anarchistische stromingen. Want hun harde acties en demonstraties zijn principieel geweldloos, betoogt Camiel Donicie....

IN zijn artikel over de radicale milieubeweging in Nederland betoogt Ralph Bodelier dat de ideeën en methoden van het radicale gedeelte van de milieubeweging in Nederland hun oorsprong vinden aan de fascistische zijde van het politieke spectrum. Zijn argumentatie is onhelder en tendentieus (Reflex, 10 augustus).

Om het verband tussen fascisme en milieuactivisme te leggen, duikt Bodelier in de 'diervriendelijke' en 'milieuvriendelijke' geschiedenis van het nationaal-socialisme. Selectiviteit staat hierbij voor de auteur centraal. Nazi-Duitsland had wellicht een diervriendelijke kant, maar kenmerkte zich vooral door nieuwe industrialisering (Autobahn, Volkswagen) en een omschakeling naar een oorlogseconomie die verre van ecologisch verantwoord genoemd kan worden.

Daarnaast maakt Bodelier, door nazi's aan te duiden als aartsvaders van hedendaagse radicale ecologische denken, een denkfout. Het gedachtegoed van radicale huidige actiegroepen als GroenFront! en Earth Liberation Front, waar de auteur nauwelijks oog voor heeft, is voornamelijk terug te voeren op sociaal-anarchistische stromingen, die vanuit een antihiërarchische, antikapitalistische en geweldloze (geen geweld tegen levende wezens) visie lijnrecht ingaan tegen fascistische tendensen. Meer vrijheid en gelijkheid zijn in deze visie een voorwaarde voor een beter milieu.

Een andere reden om radicale Nederlandse milieugroepen in de fascistische hoek te plaatsen is volgens Bodelier de antidemocratische, gewelddadige manier van actievoeren. Zijn voorbeelden lopen van bommeldingen tot brandstichtingen. Hij ziet voor het gemak over het hoofd dat met name Groen Front! zich bezighoudt met confronterende acties en demonstraties die principieel geweldloos zijn; vandaar het GroenFront! principe no compromise, no violence. Vanwege hun geweldloze opstelling werden de Groen-Fronters bij eerdere acties tegen de Betuwelijn in deze krant spottend 'poldermodelactivisten' genoemd. De journalisten leken het destijds te betreuren dat er niet meer, zoals in de jaren tachtig, met stenen werd gegooid. De acties van het ELF (Earth Liberation Front) en het ALF (Animal Liberation Front) gaan weliswaar meestal verder dan die van Groen Front!, maar zijn in principe alleen gericht op het toebrengen van materiële schade. Op de website van het Dieren Bevrijdings Front (DBF) staat dan ook te lezen dat het DBF 'staat voor de bevrijding van al het leven op Aarde' en 'zal daarom ook nooit een leven, mens of dier, schaden'. Te allen tijde worden volgens het DBF 'uiterste voorzorgsmaatregelen genomen om de veiligheid van mens en dier te waarborgen'. Eenzelfde stellingname is te vinden op de website van het ELF. Los van het feit of deze methoden geoorloofd zijn, kan vastgesteld worden dat er bij acties uit naam van de bovengenoemde groepen nog nooit slachtoffers zijn gevallen.

Bodelier suggereert aan het eind van zijn betoog dat overleg en pragmatisme de enige vormen van beleidsbeïnvloeding zijn die in een democratie toelaatbaar zijn. Laat een van de verworvenheden van de democratie nu juist het recht op demonstratie zijn. Ook geweldloze vormen van burgerlijke ongehoorzaamheid horen in een democratie thuis. Zeker waar besluitvorming een democratisch tekort laat zien (bijvoorbeeld de Betuwelijn), is burgerlijke ongehoorzaamheid geoorloofd. Acties en demonstraties zijn 'de stok achter de deur' die de milieubeweging nodig heeft, net als de vakbeweging het stakingsrecht heeft om tegenwicht te bieden.

Daarnaast wordt de maatschappij veelal geconfronteerd met nieuwe ontwikkelingen in het bedrijfsleven, die zich los van elke democratische besluitvorming voltrekken, zoals de sluipende invoering van genetische manipulatie. Een directe actie als het rooien van een aardappelveld mag dan als 'ondemocratisch' middel gelden, het is ook een antwoord op een gebrek aan democratie.

Bodelier zegt zich zorgen te maken over de democratie, die bedreigd zou worden door groepen met kritiek die hij 'totaal en gevaarlijk' noemt. In het voetspoor van de VS treden en alle afwijkende geluiden als terroristisch bestempelen (noem het 'demoniseren') vormt een veel grotere bedreiging voor een democratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden