Reportage

Democratische vernieuwing: CDA-leden beslissen mee over partijprogramma

'Ik ben onkerkelijk, atheïst kun je zeggen', zegt Arjen Janssen (35), als hij aan de beurt is bij het voorstelrondje. 'Ik kom uit een ongelovig milieu, van huis uit heb ik niks van de kerk meegekregen.' Toch is Janssen - haar in een staartje, startend software-ondernemer - lid van het CDA, sinds een jaar. Hij denkt dat atheïsten een verwaarloosde doelgroep zijn voor het CDA en dat daar veel te winnen valt.

In de Kromhouthal. CDA-leden uit het hele land, duizend stuks, discussiëren met elkaar over de belangrijkste vraagstukken van ons land. De modernste technieken worden gebruikt om de democratische processen zo eerlijk mogelijk te laten verlopen. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het is deze zaterdag anders dan anders bij het CDA, dat duizend leden naar de Kromhouthal in Amsterdam-noord heeft gehaald om te brainstormen over het partijprogramma. CDA'ers uit Amsterdam zijn op de vingers van één hand te tellen, de meesten komen van buiten, ze worden met een CDA-pont vanaf het Centraal Station naar deze postindustriële locatie aan het IJ gebracht.

CDA1000, dat is de naam van deze democratische vernieuwing. Een variant op de G1000, waar inwoners van een gemeente een dag kunnen beraadslagen over wat ze willen veranderen. Zo'n G1000 trekt doorgaans enkele honderden deelnemers, in de Kromhouthal lijkt de duizend gehaald te worden. Het is ander volk dan wat naar partijcongressen komt. Minder kaderleden, afdelingsbestuurders en raadsleden. Veel jonge partijgangers - aan de tafels waar ik aanschuif zitten twintigers en dertigers.

Vijf thema's

Vijf thema's waren tevoren door 'visiegroepen' uitgewerkt: sterke samenleving, eerlijke economie, zorg voor elkaar, familie & gezin, waarden & traditie. Groepjes van acht, ter plekke samengesteld, gaan daar 'een keukentafelgesprek' over voeren. Ze formuleren een probleem en bedenken daar een oplossing voor.

'Het gaat om wat u belangrijk vindt, durf elkaar te overtuigen', zegt partijvoorzitter Ruth Peetoom vooraf. Er hangt opwinding in de lucht. Het CDA blijkt flink op weg in de 21ste eeuw. Er zijn koptelefoons om de moderator te horen, er is een CDA1000-app om een stelling te formuleren, te helpen bij de woordwolk en straks te stemmen op de stellingen. En alles doet het.

Waarden & traditie, dat is het onderwerp van de ochtendtafel die ik meemaak. Voor Arjen Janssen is de opdracht eenvoudig: koester de christelijke waarden, maar maak ze los van religie. Hugo Westerlaken (18) uit Schoonhoven wil eerst weleens weten wat dat precies is, die joods-christelijke en humanistische cultuur waarover zoveel wordt gesproken. Michael Nefkens uit Amsterdam zoekt een gemeenschappelijk traject, zoals de kathedraalbouwers uit de 12de eeuw. Het rentmeesterschap wordt genoemd, dat goed zou aansluiten bij de circulaire economie.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Vluchtelingen

Al snel kantelt het debat - zoals wel vaker gebeurt dezer dagen - naar de integratie van vluchtelingen. Prompt wordt het praktisch. 'Vluchtelingen moeten meteen aan het werk kunnen', vindt Arnout Duijvesteijn (28) uit het Westland. Hij ziet liever Syrische dan Poolse tomatenplukkers in de kassen. 'Polen moeten hun eigen land opbouwen.' Een ander voorstel van hem: 'Vluchtelingen moeten geen uikering krijgen, maar lenen. Dat geeft hun trots als het lukt terug te betalen.'

Zo vliegt rijp en groen in het rond. Uiteindelijk komt tafel W12 tot een niet heel handzame stelling over vluchtelingen en kansarmen die de kans moeten krijgen mee te doen, zonder dat verkeerde verwachtingen worden gewekt. De uitkomst had scherper gekund, over de gedachtenwisseling is iedereen tevreden. Ook Arjen Janssen, die zegt dat zijn vrienden hem soms vreemd aankijken dat hij bij het CDA is gegaan. Hij noemt het 'een stabiele, degelijke middenpartij'. 'Ook goed dat ze niet zo bezig zijn met hoe flitsend de lijsttrekker eruitziet', vindt hij. 'Ik was een fan van Balkenende.' Buma moet hij nog beter in beeld krijgen.

's Middags schuif ik aan bij een ander CDA-ankerpunt: Familie & gezin. Tijd, flexibiliteit, aandacht, dertigersdilemma - dat zijn de begrippen die aan tafel F21 vallen. Moet je je eigen leven ophouden omdat je een gezin hebt? 'Anders dan mijn ouders hebben we nu twee salarissen nodig om de hypotheek te betalen', stelt Roelof de Wild (33) uit Nieuwegein vast. Hendrik Kramer (27), een jonge ondernemer uit Urk, vindt dat we 32 uur moeten gaan werken, met behoud van salaris. De tafel vindt elkaar in de formulering dat er meer tijd voor gezin en zorg moet komen, door meer flexibel verlof.

CDA-kopstuk Mona Keijzer spreekt met leden. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Grotere betrokkenheid

Alle stellingen, het moeten er zo'n 250 zijn, worden op prikborden gehangen. Het digitale stemmen kan beginnen. De uitslag volgt maandag, in een CDA-magazine dat digitaal wordt verspreid. Daarmee is de exercitie nog lang niet af. Aan Wopke Hoekstra, auteur van het CDA-verkiezingsprogramma, de taak de uitkomsten in zijn - beknopte - verhaal te verwerken. De conceptversie wordt rond 12 oktober gepresenteerd. Pas in januari wordt de definitieve inhoud op een congres vastgesteld. In 2012 werden tevoren wel 1.400 amendementen ingediend. Die hoopt het CDA met deze procedure af te vangen.

Voor herhaling vatbaar? De deelnemers zijn alvast enthousiast. De Wild wil in Nieuwegein iets dergelijks op lokaal niveau beginnen. 'Het programma zal best al zo'n beetje vastliggen', zegt Nicolien Badura (39) uit Geldrop. 'Maar je betrokkenheid wordt op deze manier veel groter.'

Lijsttrekker Sybrand Buma wacht op zijn spreekbeurt. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Rutte, gedraag je als minister-president'

'Wil je de minister-president zijn, gedraag je dan ook zo.' CDA-lijsttrekker Sybrand Bumsa nam in Amsterdam de woordkeus van Mark Rutte op de korrel. Die had overlast gevende jongeren in Zaandam 'tuig van de richel' genoemd; in Zomergasten zei hij over Turkse demonstranten: lazer zelf op, pleur op. Buma vindt dat een premier onwaardig. 'Dat zijn niet onze woorden.'
Buma beloofde goed naar de resultaten van de CDA1000 te zullen luisteren. 'We gaan in Den Haag doen wat jullie willen, meer dan ooit. De politiek moet anders.'

'We hebben hier vier jaar over kunnen nadenken', zei Buma over deze aanvliegroute naar de verkiezingen. 'Tijdsdruk was er niet. Die periode in de oppositie is voor ons heel belangrijk. We konden min of meer bij nul beginnen. Dan kun je het ideologisch aanpakken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden