Democratische stappen

Is een Turk een slechtere volksvertegenwoordiger dan de twee mannen van de Ten Katemarkt die samen als Leefbaar Amsterdam vier jaar in de gemeenteraad van de hoofdstad hebben gezeten?...

Misschien bedoelde Wouter Bos het helemaal anders, maar hij vroegzich af of de toestroom van allochtone nieuwelingen in al die Hollandsestadhuizen niet tot problemen zou kunnen leiden.

Dat deed me heel in de verte denken aan een uitspraak van de filosoofG.J.P.J. Bolland (1854-1922) die het ergste voor Nederland vreesde als hetalgemeen kiesrecht zou worden ingevoerd. 'Demokraten', verklaarde hij overde voorstanders van de volkssoevereiniteit, 'zijn ezeldrijvers, die om denezel te mogen regeeren, den ezel vereeren'.

Angst dat minder volk iets te zeggen zou krijgen was onder nettemensen wijdverbreid in de eerste helft van de twintigste eeuw. Ook eenzachtmoedig, gematigd conservatief en verdraagzaam man als Huizinga hieldz'n hart vast. Nog in 1943 - sombere tijden - schreef hij (Geschondenwereld, bladzij 110):

'Volksvertegenwoordigers stamden tot na 1870 voor het overgroote deeluit een zekere élite, of zij nu gebaseerd was op rijkdom, geboorte ofintellect. Zij brachten van huis uit goede manieren mee. Zij waren gewoonzich behoorlijk en zelfs vormelijk te gedragen. De pers werkte minder snelen minder virulent dan thans; zij had over het algemeen nog den oprechtentoeleg, in te lichten. Het is in zekere zin de bijmenging van een elementaristocratie, wat de democratie bestaanbaar maakt, aangezien zij zonder ditgehalte steeds gevaar loopt te stranden op de onbeschaafdheid der massa's.'

Goede manieren, vormelijk gedrag, een element aristocratrie - jehoeft waarachtig geen Geert Wilders te heten om te betwijfelen of je alstelg uit een joods-christelijke en -humanistische cultuur zulke dingen inTurkije vindt. Maar waar dan wel?

De angst bestaat al meer dan anderhalve eeuw. Thorbecke schrok in1848 terug van z'n eigen progressiviteit, en beperkte het stemrecht alsnogtot mensen in goeie doen. Langzaam maar zeker werden zijn opvolgers watrekkelijker, maar armoedzaaiers kwamen er voorlopig niet aan te pas.

Toen gebeurde waarvan Bolland wakker had gelegen. Met de participatievan arbeiders was het hek van de dam. Kiezen of gekozen worden - je hoefdeje nergens meer voor te gedragen. Ook Huizinga's nachtmerrie wasuitgekomen.

Turken, Marokkanen en overige moslims uit een niet-joods-christelijkeof humanistische traditie, zijn de volgende stap in dezelfde ontwikkeling.

Zitten daar dan nu ineens 'racistische trekjes' aan?

Dat zegt Michiel van Hulten, voorzitter van Wouter Bos, en onlangsdemocratisch gekozen.

Voorzover ik dat proces een beetje heb gevolgd, beurde het me nietop. Welke prominente Nederlanders op het gebied van wetenschap, kunst,cultuur of staatsrecht wilden voorzitter worden van 's lands grootsteoppositiepartij? In een actualiteitenprogramma zag ik ze een keervoorgesteld worden. Twee sympathieke dames op leeftijd bleken kandidaat,een Limburgse Prins Carnaval die daarnaast fulltime actie voerde, enMichiel.

Het was meteen duidelijk dat die het zou worden, want de anderenhadden zich buiten hun dorp nog nooit ergens laten zien, terwijl Michielniet alleen de zoon was van een voormalige (PPR!)staatssecretaris, maar ooknog lid geweest van het Europees Parlement. Hij maakte zich bovendienonmiddellijk populair met volksfrontpraatjes, en bovenal met het plan omjournalisten die hem verkeerd citeerden voortaan een boete te latenopleggen.

Maar met wie moet ik volgens hem nou een Turk vergelijken om te zienof het een goede volksvertegenwoordiger is?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden