Democratie? Welke democratie?

Het laat bekendmaken van de naam van de PvdA-kandidaat-premier wekt verbazing bij 'waarnemers' uit de Derde Wereld. Dat dat zomaar mag....

Nzugille is een van de 35 politici en partijvertegenwoordigers uit Bolivia, Ghana, Guatemala, Mozambique en Tanzania die deze week in Nederland de campagnes en verkiezingen volgen. Als voorbereiding kregen zij de Grondwet in hun eigen taal te lezen. De politici zijn hier op uitnodiging van het Instituut voor Meerpartijen Democratie (IMD), dat in 2000 werd opgericht door de Nederlandse politieke partijen. Het IMD, voortgekomen uit de Stichting voor een nieuw Zuid-Afrika, heeft voor dit jaar een budget van 6,4 miljoen euro. Dat wordt voor het merendeel gebruikt voor het ondersteunen van het democratiseringsproces in jonge democratieën.

In Bolivia is een forum opgericht waarin de politieke partijen leren met elkaar te overleggen. In Ghana worden trainingen gegeven voor het financieel management van partijen.

De lessen democratie die Nzugille en zijn collega's in Nederland krijgen, roepen meer vragen op. Een Koninklijk Besluit - dat als Royal Decree nog absoluter klinkt - in een democratie? Ambtenaren van de Tweede Kamer haasten zich uit te leggen dat het dictaat van de vorstin zich beperkt tot het zetten van haar handtekening onder de besluiten van de regering. De buitenlandse 'waarnemers' halen opgelucht adem.

Soms is alleen de campagne al een openbaring. Het CDA komt er op de laatste campagnedag met een koopje vanaf, blijkt uit de observeringen van Doris Cruz, IMD-medewerkster in Guatemala. Na een bezoek aan Vluchtelingenwerk in Rijswijk, studentenvereniging Minerva in Leiden, en het stadhuis en het Leger des Heils in Rotterdam wordt de campagne afgesloten met een net ballonnen dat wordt geleegd boven de hoofden van Jan Peter Balkenende en andere CDA-prominenten.

Cruz: 'Een partij heeft hier veel meer tijd voor inhoudelijke zaken, voor discussie met de achterban. In Guatemala betekent een partij niets, maar gaat het om personen. Daar moeten duizenden petjes en paraplu's worden uitgedeeld om stemmen te winnen. En het grootste deel van de bevolking, veelal indianen, stemt niet. Omdat ze niet zijn ingeschreven, of de procedure te ingewikkeld vinden.'

Wat uiteindelijk veel meer verbaast, is het gedoe rond de PvdA-premierskandidaat Job Cohen. Mauro Bertero Gutiérrez, oud-minister van de Accion Democrática Nacionalista in Bolivia, geeft de PvdA nog het voordeel van de twijfel en noemt de kwestie een electorale strategie. 'De PvdA geeft hiermee de boodschap af dat ze klaar is om te regeren.'

'Het is een truc', oordeelt Nzugille. 'Alsof je een god in een zak koopt. Als kiezer zou ik willen weten wat Cohens agenda is. Ik vind het oneerlijk. Politiek moet een open markt zijn. Als kiezer heb je het recht te weten wat je krijgt.' Ninoi Duwuona, universitair docent in Ghana en als vrijwilliger secretaris-generaal van de Convention Peoples Party, vraagt zich af of dit echt 'zomaar' kan. 'Zijn daar geen regels voor?'

Het bezoek van de buitenlandse delegaties stond aanvankelijk rond de verkiezingen van 15 mei vorig jaar gepland, maar ging niet door na de moord op Pim Fortuyn. Gutiérrez vermoedt dat de val van het kabinet-Balkenende op afspraak is gebeurd. Een akkoordje tussen de traditionele partijen. 'De val van het kabinet is een mooie oplossing om af te komen van een nieuwe partij. Tegelijkertijd zie je een belangrijke verandering in het gedrag van die traditionele partijen: ze maken zich de Fortuyn-onderwerpen eigen. Dat leidt in een uiterst democratisch land tot innovatie. Leiders die om revolutie roepen, hoeven die niet zelf uit te voeren. Dat zag je bij Gorbatsjov. En nu dus ook bij Pim Fortuyn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.