Democratie of demagogie?

HIJ MAG dan zijn afgezet en van corruptie worden beschuldigd, Joseph Estrada beschouwt zichzelf nog steeds als de wettige president van de Filipijnen....

Enkele uren eerder had de ombudsman, die in de Filipijnen optreedt als hoofdaanklager in corruptiezaken, verkondigd dat Estrada binnen een week moet reageren op de beschuldigingen, anders hangt hem een formele aanklacht en misschien zelfs arrestatie boven het hoofd.

Maar Estrada is, naar eigen zeggen, nog steeds de president der natie. Hij heeft immers geen ontslagbrief ondertekend toen hij op 20 januari zijn paleis verliet, toen daar tienduizenden schreeuwende mensen voor de deur stonden. Hij is slechts 'met verlof'. En Gloria Macapagal-Arroyo, zijn vice-president die de teugels heeft overgenomen, zit met haar nieuwe ministersploeg slechts tijdelijk voor hem waar te nemen.

Ontslagbrief of niet, het Hooggerechtshof heeft Gloria Macapagal-Arroyo wel degelijk als president beëdigd, op de zelfde dag dat Estrada het paleis verliet. 'Het welbevinden van het volk is de hoogste wet', verklaarden de opperrechters devoot. Maar voor het overige valt er weinig wettigs te bekennen aan de manier waarop de verlopen filmheld van het politieke toneel is verdreven. Het is zelfs de vraag of het wel democratisch was - al heet het in de Filipijnse media dat de president is verdreven door People Power, de volksmacht.

Het begrip People Power heeft in de Filipijnen een magische klank sinds demonstrerende volksmassa's er in 1986 in slaagden de dictatoriale president Ferdinand Marcos te verdrijven. De aanvoerders van het volksverzet waren toen de vrome weduwe Corazon Aquino, de kerkvorst kardinaal Jaime Sin en generaal Fidel Ramos. Corazon Aquino, die Marcos opvolgde, en Fidel Ramos, die daarna op zijn beurt president werd, waren ook ditmaal van de partij om de demonsterende menigten aan te vuren - en ook kardinaal Sin liet zich niet onbetuigd.

Het lijdt geen twijfel dat veel Filipino's maar al te graag wilden worden verlost van een president die zijn beleidsbeslissingen placht te nemen tijdens nachtelijke slemppartijen met goklustige vrienden, en die zich illegaal verrijkte om zijn maîtresses en onwettige kinderen een aangenaam leven te geven terwijl het grootste deel van het volk zwaar leed onder de economische crisis.

Maar het is geen vaststaand feit dat Estrada's vijanden in de meerderheid waren. De man die op het witte doek altijd was opgekomen voor de armen, wist vrijwel tot het laatst hun steun te behouden. Zij vergaven hem zijn drankzucht en zijn echtelijke ontrouw en bleven hem als hun redder zien. Pas kort voor zijn val kwam er een kentering in de opiniepeilingen - maar opiniepeilingen zijn in de Filipijnen weinig betrouwbaar, en ze vormen op zichzelf dan ook geen grond voor het ontslag van een wettig gekozen politicus. Zelfs de demonstrerende massa's namen nooit de omvang aan van de volksopstand van 1986 - de zakenlieden uit de kantoortorens van Makati begaven zich eerder op straat dan de bewoners van Manilla's krottenwijken.

Het ziet ernaar uit dat de oude, machtige elite - Cory Aquino komt voort uit een familie van grootgrondbezitters, in wier gezelschap de kardinaal en de generaal zich altijd prettig thuis hebben gevoeld - de mysterieuze krachten van People Power hebben aangewend om zich te ontdoen van een nutteloze, futloze filmheld-op-zijn-retour. Kennelijk stellen zij meer vertrouwen in Gloria Macapagal-Arroyo, zelf immers de dochter van een eerdere Filipijnse president. Zij zal wel weten hoe ze het land moet leiden zonder de belangen van de elite te schaden.

Met onnavolgbare logica verweren de Filipino's zich intussen tegen de kritiek dat deze presidentswisseling niet echt democratisch is verlopen. 'Naar mijn gevoel leggen westerlingen maatstaven aan die hier domweg niet van toepassing zijn', schreef columnist Paul Rodrigo. 'Als jonge democratie moeten we de dingen wel eens anders aanpakken. People Power is geen knuppel in handen van de elite. Het is een mysterieuze, onvoorspelbare uitbarsting van collectieve energie, die zich lijkt voor te doen wanneer we dat het hardst nodig hebben. Dat komt de meeste buitenlanders misschien voor als mystiek, maar een Filipino weet dat het zo is.'

Een mysterieuze, onvoorspelbare uitbarsting van collectieve energie. . . dat is inderdaad heel iets anders dan eens in de vier jaar gaan stemmen. Is het een bliksemschicht, of is het een knuppel?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.