Democratie lijdt niet onder regionalisering politiek en decentralisatie handelsbetrekkingen; Deelstaten India profiteren van economische liberaliseringen

De Indiase deelstaten bloeien op. Door de economische liberalisering grijpen zij hun kans. Deelstaat-premiers reizen de wereld af, op zoek naar investeerders....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

MUMBAI/CHENNAI

Het heeft de ronkende hijgerigheid van een Veronica-promotiefilmpje. Boven een dynamisch muziekje prijst een sonore mannenstem Mumbai aan, 'the great world city'. Mumbai is de nieuwe naam van Bombay, hoofdstad van de Indiase deelstaat Maharashtra. 'Be were the action is - come to the megastate nów', dendert de stem.

Op de tafels in het moderne kantoor waar het filmpje wordt vertoond, liggen fraaie brochures van glimmend papier waarin de megastaat haar beste eigenschappen belicht: een paradijs voor handel en industrie, uiterst vriendelijk voor buitenlandse investeerders.

Het hoofd van deelstaatpremier Manohar Joshi, in driedelig krijtstreep, lacht de lezer toe op het titelblad: 'Wij zijn India's meest geïndustrialiseerde deelstaat. Onze missie is Maharashtra 's werelds aantrekkelijkste bestemming voor investeringen te laten worden.'

Dezelfde Manohar Joshi zaaide ruim twee jaar geleden onrust in India's zakenwereld door te gaan regeren met zijn ultrarechts-nationalistische partij Shiv Shena, samen met de hindoepartij BJP.

De nieuwe deelstaat-regering wekte de indruk argwanend te staan tegenover buitenlandse bedrijven. Een gigantische krachtcentrale, te bouwen door het Amerikaanse bedrijf Enron, werd geschrapt.

Het liberaliseringsbeleid dat de Indiase premier Narasimha Rao in 1991 was begonnen werd, zo leek het even, van onderop tegengewerkt door onwillige deelstaatregeringen als die van Joshi.

Maar de soep werd niet zo heet gegeten als ze werd opgediend. Al spoedig was Manohar Joshi's regering weer vruchtbaar in gesprek met Enron. En van nationalistische oprispingen heeft de Shena/BJP-regering geen last meer, althans wat betreft haar economisch beleid. Maharashtra, voordien toch al het financieel zwaartepunt van de Indiase economie, loopt voorop in India's pogingen volwaardig deelgenoot te worden van de wereldeconomie.

Zo krijgt India er weer een tweedeling bij. Enerzijds de deelstaten waar door het gebrek aan economische dynamiek de oude stijl van besturen blijft bestaan, met een trage, onwillige, verouderde bureaucratie. Anderzijds rijkere deelstaten met een liberale, moderne aanpak van economische ontwikkeling. Zij volgen niet alleen de globaliseringskoers van de Indiase regering, maar doen er nog een schepje bovenop.

Naast Maharashtra horen Karnataka, Gujarat, Tamil Nadu en New Delhi in dit rijtje thuis, en zelfs het sinds 1977 door communisten geregeerde West-Bengalen wordt door menigeen opgesomd.

Net als zijn collega's van de andere industriële deelstaten ondernam de communistische minister-president Jyoti Basu verschillende reizen naar West-Europa en Noord-Amerika, op zoek naar potentiële investeerders. 'De procedures voor buitenlandse investeerders zijn nu op centraal niveau sterk vereenvoudigd', zegt Hans van Zanten, eerste secretaris economische zaken op de Nederlandse ambassade in New Delhi. 'Maar daarna moet je nog naar de deelstaten. Er zijn een aantal goede, maar andere blijven achter. Als je bijvoorbeeld zaken wil doen in Bihar, heb je een hoop extra problemen.'

Niettemin zijn de beleidsinstrumenten van de deelstaten nogal beperkt, zegt P. C. Cyriac, hoofd van het departement van industrie in de deelstaat Tamil Nadu. Eigenlijk zijn de deelstaten eenn soort provincies. De belangrijkste belastingen voor bedrijven bijvoorbeeld worden centraal geheven.

Toch beschikt Cyriac over middelen om investeerders te lokken. Hij kan de btw verlagen. Hij kan allerlei subsidies geven. Hij kan goedkoop land en elektra beschikbaar stellen. Hij kan zorgen voor water en wegen. 'Onze belangrijkste concurrenten zijn niet andere landen', zegt de ambtenaar, 'maar andere deelstaten in India.'

Tamil Nadu, met 7 procent van India's bevolking, is inmiddels goed voor 15 procent van 's lands export. Het laatste succesnummer is de autoindustrie rond Tamil Nadu's hoofdstad Chennai (voorheen Madras). Chennai ontwikkelt zich volgens Cyriac tot het 'Detroit van het Oosten'.

Voor Jan Zwart, vertegenwoordiger in India van baggerbedrijf Van Oord ACZ, is het werken de laatste paar jaar aanzienlijk vereenvoudigd. Waar voorheen alles via de bureaucratie in New Delhi liep, zijn de lijnen nu kort geworden.

Zwart heeft direct contact met deelstaatbesturen, en soms kan hij zelfs dat niveau overslaan. De aanleg van een nieuwe haven in Chennai doet Van Oord met de lokale havenautoriteit.

De groeiende rol van de deelstaten in de Indiase economie gaat samen met de regionalisering van de politiek. Beide processen versterken elkaar.

De politiek werd decennia lang gedomineerd door de Congrespartij, een landelijke beweging met leiders uit de hoge kasten die ook aan de onderkant van de samenleving stemmen trokken. Maar nu de Congrespartij in verval verkeert, komen andere formaties tot bloei.

Het sinds vorig jaar in New Delhi regerende Verenigd Front is een coalitie van regionale partijen en van linkse partijen die, huns ondanks, hun machtsbasis in slechts een of twee deelstaten hebben.

Ook het omdopen van Bombay (nu Mumbai) en Madras (Chennai) is een symptoom van het groeiend regionaal zelfbewustzijn.

Volgens de politicoloog Partha Chatterjee, directeur van het Center for Studies in Social Sciences in Calcutta, is het onvermijdelijk dat de politieke macht verschuift naar de deelstaten of nog lagere niveaus, zoals de dorpsraden.

De regionale krachten in het Verenigd Front werken daar al aan. Taken op het gebied van infrastructuur en armoedebestrijding worden naar onder overgeheveld. Chatterjee: 'Er wordt ook gesproken over het beperken van de mogelijkheid om deelstaatregeringen te ontslaan.'

Partha Chatterjee hecht weinig waarde aan het aloude argument tegen regionalisering van de politiek: het gevaar van separatisme. 'Ik zie het juist als een versterking van de democratie. Opstanden als die van de sikhs in Punjab konden juist ontstaan doordat het centrum te veel macht had. De verlangens van de mensen konden alleen worden gekanaliseerd in een separatistische beweging. Als de lokale zeggenschap groter wordt, neemt de roep om afscheiding af.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden