Democratie is ook voor bange lezers

Mag een democratie de vrijheid van meningsuiting beperken om zichzelf te beschermen? Of moet Mein Kampf eindelijk vrij te koop zijn, zoals Erik Jurgens onlangs op Forum betoogde?...

In een democratie zijn alle 'rechten gewaarborgd, op een na. Dat is het recht om de democratische orde omver te werpen.' Leen Neleman raakt de kern van de kwestie: moet Mein Kampf verboden blijven of niet? De discussie is opnieuw aangezwengeld door Erik Jurgens en blijkt zestig jaar na de oorlog nog steeds de gemoederen behoorlijk te verhitten.

Volgens Neleman moet de democratie zich op dit ene punt, de bescherming van haar recht van bestaan, wel dictatoriaal opstellen. Dat het geschrift van Hitler vrijelijk op internet en in het buitenland verkrijgbaar is, vormt voor hem geen argument. 'Mein Kampf is niet zomaar een boek. Door de geschiedenis is het helemaal niet denkbeeldig dat men het een soort geheiligde status gaat aanmeten.' Oei. Michael Jacobs legt de vinger op de zwakke plek in Nelemans redenering: 'Ik stel dat een democratie die werkelijk poogt om zich van bovenaf tegen zulk een doemscenario afdoende te beschermen zijn democratische, betrouwbare en integere karakter zal verliezen.' En 'Ausradieren van hogerhand behoort niet tot de democratische en legale mogelijkheden.'

Daniel Waterman is de tegengestelde mening toegedaan. Als het gelezen wordt, komt de lezer er ten minste achter 'hoe dom de ideeënwereld' van Hitler was. 'Kunnen we er niet om lachen? Lijkt mij veel schadelijker voor het fascisme dan weer een geïntellectualiseerde discussie.'

Ook Jethro Betcke pleit voor openheid. Volgens hem is democratie gebaseerd op het principe dat de meerderheid van de bevolking in staat is om goede keuzes te maken. Daarvoor is het wel nodig dat de mensen zich alle feiten en meningen eigen kunnen maken. Een voortdurend verbod op Mein Kampf is volgens hem een eerste stap op weg naar een 'verlichte technocratische dictatuur', omdat de bevolking een fundamenteel recht wordt ontzegd.

Betcke zoekt de oplossing in beter onderwijs, 'niet door drie maal daags de mantra ”racisme is slecht” op te zeggen, maar door meer aandacht te besteden aan het bijbrengen van vaardigheden als logica, discussietechnieken, en het herkennen van drogredeneringen en debatingtrucs.'

Jan-Paul van Barneveld wijst erop dat het verbod op heruitgave niet wordt ingegeven door de wens om te bepalen wat mensen mogen lezen en denken, maar om gevoeligheden te ontzien. Hij vindt het een taak van de overheid 'om rekening te houden met de belangen van zwakkeren in onze samenleving, zoals oorlogsslachtoffers en verzetsveteranen.'

Wladimir van Kiel brengt daartegen in dat 'de vrijheid van meningsuiting niet afhankelijk kan worden gesteld van allerlei al of niet vermeende gevoeligheden van willekeurige groepen'. Van Barneveld laat niet los: 'Waarom moet het belang van iemand om altijd zijn of haar mening te mogen uiten zwaarder wegen dan het belang om door die mening niet beschadigd te worden?' Van Kiel antwoordt met een heus aforisme: 'Iedereen mag zich beledigd voelen, maar niemand heeft het recht om niet beledigd te worden.'

Birol Akkus vraagt zich af of het vrijgeven van het gewraakte boek 'een inzicht toevoegt dat nu nog niet verkrijgbaar is'. Maar die vraag vindt hij niet eens zo belangrijk. 'Van mij mag Mein Kampf vrijgegeven worden. Nuttiger lijkt het mij echter om eens te kijken naar de geschriften van deze tijd.' Ziegel Ziegelaar springt daarop in: 'Je dient je inderdaad meer zorgen te maken over epistels van recenter datum. De polarisatie tussen moslim en niet moslim neemt alleen maar toe, ook in West-Europa.' De nieuwe zondebok is reeds gevonden, denkt Ziegelaar.

Ellen Schijve vindt de nadruk op Hitler een beetje vreemd. Hij had immers een heel volk van meelopers achter zich. Ze maakt een andere literatuurlijst, waarop Hannah Ahrendt (Eichmann in Jerusalem) en Harry Mulisch (De zaak 40/61) figureren. Deze boeken, over het proces van de oorlogsmisdadiger Eichmann, geven een veel beter antwoord op de vraag hoe de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog konden plaatsvinden dan het geschrift van Hitler.

Roos de Fraine heeft een les uit de Belgische praktijk: 'In mijn land zijn het juist de joodse overlevenden van de Holocaust die de ronde doen langs de middelbare scholen om Mein Kampf naast het 70-puntenprogramma van het Vlaams Blok te leggen.' Volgens haar zijn het juist deze joden die ervoor pleiten om het boek tot verplichte literatuur op de middelbare scholen te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden