'Democratie in Egypte vergt dodelijk geweld'

Christenen krijgen in Egypte de schuld van de politieke crisis. Bisschop Arseny is blij dat het leger Morsi heeft afgezet. 'Dit is de wil van het volk.'

'Nederlanders', zegt bisschop Arseny, 'zijn soms een beetje naïeve mensen. Jullie denken: nu is er een Arabische Lente, nu is er democratie en dan komt het wel goed. Jullie kunnen niet altijd de kracht van religie en van het fundamentalisme begrijpen. Misschien omdat de kerk hier zo klein is geworden. Ja, dat zou kunnen.'


Wij begrijpen niet wat er in Egypte gebeurt?

'Niet echt. In het Midden-Oosten hebben we helemaal geen ervaring met democratie. Je kunt daar niet opeens zoiets creëren op de manier waarop het hier in het Westen is gevormd. Dat moet langzaam gebeuren en gaat met strijd en geweld gepaard, met doden en gewonden ook. De luxe die jullie hebben, die is er in Egypte gewoon niet.'


Arseny is de eerste koptische bisschop van Nederland. Hij draagt een zwart pontificaal en een zwarte emmaa, de traditionele mijter ('ja, dat is een mooi Nederlands woord ervoor'), geborduurd door de nonnen van het koptische vrouwenklooster in Caïro. Hij spreekt een kalm soort Nederlands. Het was zijn plan arts te worden, maar na zijn studie trok hij zich zeven jaar als monnik terug in een woestijnklooster, waarna hij naar Amsterdam werd gezonden.


Dat was in 1985. Bijna dertig jaar verder heeft hij zeven nieuwe kerken in Nederland gesticht voor zesduizend kopten. De eerste, en degene waar hij nu letterlijk zijn bisschopsstoel heeft, bewaakt door twee levensgrote leeuwen van houtsnijwerk, is de Koptisch Orthodoxe kerk van de Heilige Maagd Maria aan de rand van een industrieterrein in Amsterdam-Noord. Een gezichtsbepalend kerkgebouw van rode baksteen, dat eerder aan de gereformeerden toebehoorde. Het was helemaal leeg en had kale, doorlopende banken; nu is het aangekleed met een iconostase, zware gordijnen en de veelkleurige symbolen van de orthodoxe tak van het christendom, die al meer dan twee millennia standhoudt met eigen tradities, een eigen kerktaal en, zegt Arseny, 'een eigen melodie'.


Dat hij bisschop werd, lag voor de hand. Dat hij vervolgens niet meer in staat zou zijn nog naar Egypte te reizen, had hij nooit kunnen denken. Het is er te gevaarlijk. Het patriarchaat van de kopten in Caïro, hun hoofdkwartier, is al drie weken dicht. Bijna 10 procent van de Egyptenaren is kopt, negen miljoen mensen, zegt de bisschop (ook over dat aantal is strijd, de schattingen lopen uiteen van drie tot zeventien miljoen). Nu het leger heeft ingegrepen in het land en president Morsi heeft afgezet, krijgen de christenen de schuld, met een reeks aanvallen tot gevolg.


In de Sinaïwoestijn werd een jonge priester uit zijn auto gesleurd en omgebracht door Morsi-aanhangers. In de stad Luxor werden dertig huizen van christenen in brand gestoken. Een kopt werd onthoofd, een kerk in Dalga geplunderd, allemaal methoden van de islamisten, zegt de bisschop, om fawda te creëren - chaos - nu ze in moeilijkheden zijn. 'Alle Egyptenaren betalen de prijs van de situatie, maar de kopten betalen extra. En dat is vaker zo geweest.'


Dag en nacht zoekt hij nu als een bezetene op internet naar nieuws over Egypte, 'Nederland is mijn land en Amsterdam is mijn stad', zegt hij, 'maar ik ben ook met hart en ziel aan Egypte gebonden.' Elke splinter informatie kan belangrijk zijn.


Wordt u daar niet gek van?

'Ja, soms wel ja. Ik heb geen rust. We zijn allemaal angstig vanwege de situatie.'


Tegen de gelovigen die hem aanklampen met de vraag of ze naar Egypte kunnen op vakantie, moet hij zeggen: doe maar niet. 'Het is niet leuk om twee weken opgesloten te zitten in een huis, want daar komt het wel op neer.' Van de Nederlandse kopten gaat bijna niemand meer terug. Er komen ook steeds meer vluchtelingen naar Nederland. Na de mis - elke zondag is de kerk vol - gaan ze naar beneden en discussiëren ze urenlang over één ding: de situatie.


Er wordt nog steeds om de macht gevochten in Egypte. Het leger heeft de eerste democratisch gekozen president naar huis gestuurd en zijn aanhang, de Moslimbroederschap, laat het er niet bij zitten. De geur van traangas en het paniekerige geluid van ambulances zijn gewoon geworden in delen van Caïro. De kopten krijgen de schuld van de Moslimbroederschap omdat zij het leger steunen. 'Wij geloven', zegt Arseny, 'dat er op korte termijn een onafhankelijke regering komt. Daarna trekt het leger zich terug. Niemand was gelukkig met president Morsi. We hebben hem een jaar de kans gegeven, maar alles is slechter geworden: de economie, de veiligheid, de gezondheidszorg, het onderwijs. De Arabische Lente was perfect, iedereen was blij en enthousiast in 2011, eindelijk kwam het volk aan de macht. Maar de politieke dictator werd vervangen door een islamitische dictator en daartussen is geen verschil. Met als gevolg een situatie die ernstiger is dan hij was. Het leger moest wel ingrijpen.'


Een militaire coup.

'Absoluut niet! Dat is een erg westerse manier van denken. Wij in het Oosten hebben een andere logica. Hoe leg ik dat uit...' (hij bekijkt het blikje cola in zijn hand) '...als jij een blikje cola koopt voor 2 euro, je maakt het open en het is vies en ongezond, moet je het dan per se opdrinken? Natuurlijk niet. Dan gooi je het in de vuilnisbak. Anders word je ziek. Zo moet je het zien. Wij hebben de man Morsi democratisch gekozen. We gaven hem een jaar lang een kans. Hij heeft slechte dingen gedaan en grote fouten gemaakt - dan hebben we geen geduld om nog eens vier jaar te wachten voordat we hem kunnen wegstemmen. Dit is niet de wil van de militairen, maar de wil van het volk.'


Als het goed is zal het Nederlandse leger nooit premier Rutte afzetten, wat hij ook doet. Dat is ondemocratisch.

'En onnodig, want jullie hebben een parlement. Wij niet. Het klinkt raar, maar in de Egyptische verhoudingen is een coup juist heel democratisch. Dit kwam uit de bevolking. Er waren 33 miljoen mensen op straat om tegen Morsi te demonstreren, dat kun je niet negeren. Dat is democratie, maar op onze manier.'


Arseny groeide op in een nieuwbouwwijk in Caïro, Nasr City. De wijk werd gebouwd als toonbeeld van het nieuwe Egypte van generaal Nasser na de revolutie van 1952, die van het koninkrijk een republiek maakte - in wezen ook een militaire coup. In die straten en in die tijd liggen zijn beste en meest hoopgevende herinneringen aan het land. 'Toen ik een kleine jongen was, in de jaren vijftig, speelde ik op straat met moslimkinderen. We zaten op dezelfde school, we hadden moslimburen, op christelijke feestdagen aten ze met ons mee en andersom. Dat was zo prachtig. Heel prachtig. Daar verlang ik elke dag nog naar.'


Is dat wat u op de been houdt?

'Ik weet niet of ik het nog meemaak, maar het geeft hoop. De situatie zal misschien nog jaren zo blijven, er zullen doden en gewonden vallen. Maar ik weet dat Egypte beter kan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden