REPORTAGEZORGBOERDERIJEN

Dementerende weer naar zorgboerderij, zodat mantelzorger ‘het motorke even kan opladen’

Rini Goossens geeft aanwijzingen aan twee cliënten die weer op de zorgboerderij aan de slag mogen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een paar weken houden de mantelzorgers het wel vol, maar dan merk je dat dementerende cliënten de zorgboerderij echt nodig hebben. Ze zijn hun ritme kwijt, worden onhandelbaar of erger, en de mantelzorger die moet ook even zijn 'motorke’ kunnen opladen.

Zorgboerin Riny Goossens bezorgde afgelopen week oranje doosjes gebak bij haar dementerende cliënten thuis, om het vijfjarig bestaan van haar zorgboerderij ’t Brugske toch nog een beetje feestelijke glans mee te geven. Bij die bezoekjes drong pas echt goed tot haar door hoe nijpend de thuissituatie voor de ouderen en hun mantelzorgers is geworden, nu de dagbesteding al zeven weken op zijn gat ligt.

‘Aan de telefoon kun je dat toch minder goed aanvoelen’, vertelt Goossens. ‘Dan zeggen mantelzorgers: ach het gaat wel, we zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Maar als je echt in gesprek gaat, merk je dat bij sommigen de emmer echt aan het overlopen is.’ Ze heeft het dan bijvoorbeeld over partners van thuiswonende dementerende ouderen, die sinds half maart 24 uur per dag een zorgtaak hebben. De thuishulp komt niet meer, de rest van de familie doet een stapje terug en de hulpbehoevende kan ook niet meer naar de dagbesteding.

Opnamestop

Het gaat om situaties die in andere tijden aanleiding zouden zijn geweest voor een spoedopname, zegt Goossens, ‘maar in deze regio hebben de verpleeghuizen een opnamestop, dus daar kun je nu ook niet terecht’.

Ze heeft daarom besloten op kleine schaal toch weer zorg te gaan verlenen op haar boerderij in Borkel en Schaft, op ‘’t schonste plekje van Brabant’, een paar honderd meter van de Belgische grens. In plaats van tien komen er vanaf deze week maximaal twee cliënten tegelijkertijd om de kippen en de konijnen te verzorgen of mee te helpen in het groen. Vooralsnog is de zorg alleen voor de mensen bij wie de thuissituatie echt onhoudbaar is, zegt Goossens. ‘Zodat de mantelzorger in elk geval even tijd krijgt om het eigen motorke weer op te laden.’

‘t Brugske is niet de enige: door het hele land gaan dagbestedingslocaties en zorgboerderijen voor ouderen, gehandicapten en mensen met psychiatrische problemen weer mondjesmaat open de laatste weken. Er was overigens nooit landelijk verordonneerd dat die moesten sluiten. De meeste organisaties gingen uit eigen beweging dicht, omdat zij niet zagen hoe zij nog verantwoord in groepen met kwetsbare mensen zouden kunnen werken.

Huiselijk geweld

Maar na bijna twee maanden thuis begint het achter veel voordeuren te piepen en te kraken. ‘Een paar weken houden mantelzorgers nog wel vol’, zegt directeur Paulien van Pelt van stichting Zorgboeren Zuid-Holland, een overkoepelende organisatie van veertig zorgboerderijen. ‘Maar nu het langer gaat duren, horen wij dat thuis onveilige situaties ontstaan. Mensen zijn hun dagstructuur kwijt en krijgen meer gedragsproblemen. Dat kan in het ergste geval uitmonden in huiselijk geweld.’

Het gaat nu mis bij cliënten die het normaalgesproken met de juiste begeleiding nét redden om op zichzelf te blijven wonen, zegt Van Pelt. ‘Bij een van onze zorgboerderijen was er bijvoorbeeld iemand met psychiatrische problemen waarvan de zorgboer dacht dat hij het nog wel twee weken zou volhouden thuis, maar die uiteindelijk in een crisis raakte en moest worden opgenomen in de ggz. Voor dat soort spoedsituaties gaan de bij de stichting aangesloten zorgboerderijen nu weer aan de slag, zegt Van Pelt, ‘omdat het middel anders erger is dan de kwaal’.

Geïsoleerd

Dagbesteding Stukje bij Beetje in Hoogeveen, waar voornamelijk cliënten met psychische klachten komen om bijvoorbeeld creatief bezig te zijn, is om die reden sinds vorige week ook weer open. ‘We merkten tijdens telefoongesprekken dat veel van onze mensen echt geïsoleerd dreigen te raken’, zegt zorgcoördinator Gea Smits. ‘Sommigen zijn heel angstig en durven bijvoorbeeld geen boodschappen te doen. Anderen raken het gevoel voor tijd kwijt, blijven lang in bed liggen ’s ochtends en zijn dan ’s nachts lang wakker. We zien ook wel mensen die zijn teruggevallen in een verslaving, zoals aan gamen of aan alcohol.’

Half april bracht het RIVM een richtlijn uit voor dagbesteding, waarin enerzijds wordt gesteld dat ‘waar mogelijk’ de zorg moet worden voortgezet, vooral als er sprake is van een onveilige thuissituatie of mantelzorgers overbelast dreigen te raken. Anderzijds blijft wel steeds de anderhalve meter geboden.

Uitleggen

‘We werken daarom nu in groepjes van drie cliënten per begeleider’, vertelt Smits. ‘We hebben de ruimtes goed opgedeeld en zorgen dat deelnemers ver genoeg uit elkaar zitten. Gezamenlijk lunchen in de kantine kan nu even niet.’ Het is tamelijk moeilijk te handhaven met deze doelgroep, beaamt Smits – ‘we beginnen iedere ochtend weer met het uitleggen van de regels’ – maar alles beter dan nog langer gesloten blijven.

Aan de andere kant van het land worstelt de Brabantse zorgboerin Riny Goossens ook nog met de RIVM-voorschriften. Alzheimerpatiënten uitleggen dat ze op anderhalve meter afstand moeten blijven, wordt lastig. ‘Vorige week gaf ik één-op-één begeleiding aan een dementerende mevrouw, nou ja, die loopt eigenlijk de hele tijd als een hondje achter me aan.’ Voortdurend handen wassen dus maar. Ze heeft genoeg ontsmettingsmiddel klaar staan, en mondkapjes ‘voor het geval dat’. ‘Maar in deze tak van zorg moet je het vaak wel hebben van je gezichtsuitdrukking, dus ik denk eigenlijk niet dat ik daarmee ga lopen.’

Niet alleen de dagbesteding van veel ouderen is stopgezet, ook de thuiszorg komt vaak niet meer

Waar sommige patiënten lijden onder het afzeggen van zorg, zijn er ook mensen met psychische klachten die juist lijken op te bloeien in coronatijd

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden