Analyse Deltaplan OV

Deltaplan 2030: voor 56 miljard euro sluit het OV straks naadloos op elkaar aan

Nederland moet tientallen miljarden euro’s investeren in het (openbaar) vervoersnetwerk, anders komt het land in 2030 tot stilstand. Dat is woensdag de boodschap van 25 organisaties uit de vervoerswereld. Maar waar moet dat geld vandaan komen?

Ook bij station Zwolle Stadshagen, dat eind dit jaar opengaat, kun je goed met de fiets of auto komen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Zo ziet het ideale vervoer eruit...

Bij je laatste hap yoghurt zie je door het raam dat je Volvo zich heeft voorgereden. Je geeft je partner een kus, stapt in en rijdt de regionale weg op. Vanaf dan scheurt je auto op de automatische piloot zelf richting een station aan de rand van Zwolle. Jij hebt intussen de tijd om een bak koffie te bestellen, die bij aankomst dampend voor je klaarstaat. Je Volvo? Die parkeert zichzelf. Jij stapt in de trein naar Rotterdam, van waar je op je deelfiets naar je afspraak snelt. Dat alles regel je in één app. Dat je van bedrijf naar bedrijf hopt, merk je niet.

Een hersenspinsel van Jules Verne? Welnee, zegt voorzitter Steven van Eijck van autobranchevereniging Rai: dit is hoe de doorsnee ochtend van een doorsnee werknemer er al in 2030 uit kan zien. ‘De toekomst is heel dichtbij. Veel dichterbij dan menigeen denkt.’

Of de bovenstaande zorgeloze reiservaring over tien jaar een feit is, hangt af van het beleid dat de regering de komende jaren uitstippelt - en de bedragen die zij bereid is uit te trekken. In een zaal boven Den Haag Centraal namen 25 bedrijven en organisaties uit de vervoerswereld woensdag een schot voor de boeg. Natuurlijke tegenstanders als Rai, de NS, Transport en Logistiek Nederland en de Fietsersbond presenteerden gebroederlijk het Deltaplan 2030, hun antwoord op de grote zorgen over − en de kansen voor − het vervoersnetwerk in 2030.

Stilzitten is geen optie, drukt deze ‘Mobiliteitsalliantie’ politiek Den Haag op het hart. In de komende tien jaar neemt het aantal reizigers met misschien wel 20 procent toe. Treinen gaan uitpuilen, wegen slibben dicht en als auto’s wél kunnen doorrijden, dan veroorzaken zij in de drukte vaker (dodelijke) verkeersongelukken. 

Om dat te voorkomen, ziet de Mobiliteitsalliantie een netwerk voor zich waarin de reiziger met veel meer gemak dan nu van het ene naar het andere vervoersmiddel overstapt. Daarvoor wil zij hubs bouwen, plekken in het centrum, aan de randen van de stad of bij knooppunten op het platteland waarop bus, trein, fiets en (deel)auto samenkomen. Rond zo’n hubplein schieten winkels, vergaderruimtes en ophaalpunten voor pakketjes uit de grond. Je routeplanner vertelt je of je beter de auto of toch de trein kunt pakken, afhankelijk van het verkeer.

Natuurlijk kost dat een lieve duit: zo'n 3 miljard euro per jaar bovenop de huidige uitgaven aan infrastructuur, schat de alliantie. Trek je de agenda door tot 2040, zoals de vervoersorganisaties doen, dan kom je op een totaal van 56 miljard euro. Maar, stellen zij: de maatschappelijke baten zijn een veelvoud daarvan. Tel uit je winst.

... en dit is de politieke realiteit

Cora van Nieuwenhuizen lijkt er wat van te schrikken. 56 miljard euro, bovenop wat we nu al uitgeven? ‘We komen al geld tekort voor het onderhouden van wat we nu hebben’, zegt de VVD-minister van Infrastructuur en Waterstaat als zij het Deltaplan 2030 op het podium in ontvangst neemt. Een reactie die meteen tot zorgen leidt bij NS-topman Roger van Boxtel. ‘Onderhouden is niet genoeg. Het is geen onzin hè, wat hierin staat.

Geld is het grootste obstakel in het uitvoeren van de ronkende mobiliteitsplannen. Allemaal leuk en aardig, die maatschappelijke baten, maar intussen is de schatkist wel tientallen miljarden kwijt. Zelfs als het lukt om onder meer vastgoedontwikkelaars rond hubs mee te laten betalen, kosten de plannen een hoop geld. Van Eijck erkent dat de alliantie zich vooral met de uitgavenkant heeft beziggehouden. ‘Aan de politiek hoe we dit gaan betalen.’

Een probleem van politieke aard is de wens van de organisaties om eindelijk te betalen voor het gebruik van de auto in plaats van voor het bezit. Rekeningrijden heet dat in één woord, maar die term komt in het Deltaplan niet voor. Te besmet. Liever heeft de alliantie het over ‘een transitie naar variabele kosten’. Zij denkt aan een vlakke heffing - je betaalt overal en altijd hetzelfde – waarvan de hoogte afhankelijk is van het milieukenmerk van je auto. 

Station Lansingerland-Zoetermeer is een hub waar auto, fiets en openbaar vervoer samenkomen. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Coalitiepartijen VVD en CDA verzetten zich al sinds de vorige eeuw tegen rekeningrijden. Het zou niet eerlijk zijn voor de hardwerkende Nederlander, die dan zou betalen om in de file te staan. Van Nieuwenhuizen was er woensdag dan ook als de kippen bij om te melden dat het huidige kabinet zeker geen kilometerbeprijzing gaat invoeren.

Toch neemt de vlakke heffing hun bezwaren deels weg. Anders dan bij een spitsheffing betaal je niet extra om in de file te staan, terwijl files vanwege de heffing ook minder snel voorkomen. Daar komt bij dat het huidige systeem wel moet veranderen om de schatkist te blijven spekken. Elektrische rijders betalen namelijk geen accijns over hun brandstof. De inkomsten door accijnzen op diesel en benzine lopen daardoor langzaam terug. 

De alliantie mikt op 2024 voor de invoering van het rekeningrijden, ruim na Rutte III. Dat geeft de partijen de tijd om te bewegen. ‘We moeten blijven nadenken’, zegt Tweede Kamerlid Remco Dijkstra (VVD). ‘Je wil ook niet dat iemand met een een Opel Kadett door het elektrisch rijden meer accijns gaat betalen.’ Ook het standpunt van het CDA is niet in steen gebeiteld, laat Kamerlid Maurits von Martels doorschemeren. ‘Doen we niets, dan kost het ons een hoop geld.’

Met de ‘metro’ van Utrecht naar Zwolle

Hoe verder met het openbaar vervoer? Wat staatssecretaris Stientje van Veldhoven betreft, rijden er in 2040 elke tien minuten ‘metro-achtige’ lijnen tussen negen grote steden

Scepsis over rekeningrijden verdwijnt

Een ruime meerderheid van de Nederlanders wil de huidige wegenbelasting inruilen voor een vorm van rekeningrijden. Zelfs veelrijders (meer dan dertigduizend kilometer per jaar) en rechtse kiezers zijn overtuigd voorstander, blijkt uit een onderzoek dat I&O Research heeft uitgevoerd in opdracht van de Volkskrant.

In Zweden is vooral de politiek blij met rekeningrijden

In Den Haag wordt graag naar Zweden gewezen: daar doen ze al aan rekeningrijden. Maar wie gaat kijken, ziet twee kleinschalige projecten die niet meer behelzen dan wat camera’s boven een ringweg. Wat kan Nederland hiervan leren? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden