Delen, vermenigvuldigen

Ed Houben verwekte als spermadonor 90 kinderen - de laatste jaren meestal op de 'natuurlijke manier'. Vuk Janic filmde hem (maandag op tv); wij spraken hem alvast.

Ed Houben krijgt een paar keer per maand bezoek. Als de deurbel gaat, doet hij glimlachend open. Hij gaat voor, de gang door, naar de huiskamer. Daar laat Houben het bezoek plaatsnemen op de bank met de meeste kussens. Op de salontafel staat een doos met verschillende soorten theezakjes. Kies daar maar vast iets lekkers uit, zegt hij dan vanuit de keuken. Hij zet water op.


In de gang van het driekamerappartement is een post-it op een deur geplakt, met daarop de tekst 'toilet', in drie talen. Op een verjaardagskalender aan de wc-muur staan in kleine letters de namen van zijn kinderen en hun geboortedata. Het zijn er 90. Er zijn drie vrouwen zwanger.


In de logeerkamer staat een tweepersoonsbed met aan weerskanten nachtkastjes. Daarin liggen handdoekjes, netjes opgestapeld. Hier slaapt het bezoek. 'Wensouders', zoals hij ze noemt. Soms een man en een vrouw, soms twee vrouwen, soms een vrouw alleen. Meestal zijn ze Duits, soms Engels, Italiaans, Nederlands of Spaans. Ze kennen Ed via internet, waar hij zich aanbiedt als zaaddonor. Houben vraagt geen geld - hij heeft al een baan, als gids voor toeristen.


Hij wil geen anonieme donor zijn. Eens per jaar organiseert hij daarom een familiedag in een café in zijn woonplaats Maastricht. Daar zijn ze allemaal welkom, de kinderen en hun ouders. Het eerste jaar was dat ongemakkelijk, want hoe moesten ze hem noemen? Biologische vader klonk zo raar en afstandelijk. Het tweede jaar werd er, zonder dat hij daarom vroeg, door sommige kinderen ineens Papa Ed gezegd. Soms was hij verbaasd dat ze hem herkenden. Dan bleek dat er een foto van hem op de kinderkamer hing. 'Een aangename verrassing. Ik zeg altijd: ík heb geen kinderen, anderen hebben kinderen dankzij een kleine bijdrage van mij.'


Op een kastje in de huiskamer staat een digitaal fotolijstje. Het scherm is zwart, het staat uit. Zo min mogelijk zet Houben het aan. Zelfbescherming. Of hij ze mist? 'Ik durf het zelf niet zo te noemen. Ik heb beloofd zelf geen contact te zoeken, dus ik wil het mezelf niet te moeilijk maken.'


Als Houben het lijstje aanzet, schuift elke paar seconden een ander kind voorbij. Op alfabetische volgorde, dat is makkelijker te onthouden. 'Kieran, Lars, Maaike, Mara op haar eerste schooldag in Duitsland, Maya, Mario, Mark, Melanie, Merel, Micha, en, eh, die weet ik even niet meer. Als ze heel klein zijn, is het soms moeilijk.'


Vanaf zijn tiende woont Houben (43) in dit appartement in een rustige buitenwijk van Maastricht. Tot zes jaar geleden was de logeerkamer de kamer van zijn moeder. Zijn oudere broer overleed jong aan multiple sclerose, een gebeurtenis die tot de scheiding van zijn ouders leidde. Twee jaar daarna, toen Houben 13 was, overleed zijn vader. Verdronken - of het een ongeluk was of zelfmoord, werd nooit duidelijk. 'Het kan zijn verdriet zijn geweest.'


Hij sloot zich af, van de negatieve dingen, maar ook van de positieve. 'Ik durfde geen initiatief te nemen, met vrouwen bijvoorbeeld. Ik vond het moeilijk mezelf op waarde te schatten. Na mijn studie geschiedenis heb ik de hele vrouwenkwestie op een zijspoor gezet. Ik dacht: misschien kom ik de ware ooit nog tegen, misschien niet.'


Ed werd 29. De leeftijd waarop vrouwen misschien voorzichtig over kinderen na beginnen te denken, dus was het 'alleen maar eerlijk' als hij dat ook zou doen. Tien jaar eerder had hij al nagedacht over donorschap, toen een familielid te lijden had onder vruchtbaarheidsproblemen. Het kwam er nooit van - ze werd toch zwanger. Later dacht Houben : 'Straks zit ik achter de geraniums en zal ik nooit weten hoe het was geweest als ik het wél had gedaan. Iemand noemde het laatst levensinvulling. Heb je de wereld een beetje positiever achtergelaten dan je hem gevonden hebt? Daar ging het mij om. Het verspreiden van mijn dna is nooit een motivatie geweest.'


Bij Nederlandse klinieken gold een limiet van 25 geslaagde bevruchtingen per spermadonor. Na vijf jaar twee keer per maand doneren kreeg Houben te horen dat het 'voldoende' was. In 2004 werd het anoniem doneren bij wet verboden. Wie de donor was, moest later door het kind te achterhalen zijn. Die regel schrikte veel donoren af en leidde tot grote tekorten en lange wachtlijsten bij Nederlandse klinieken. Bij sommige klinieken konden lesbische koppels en single vrouwen niet langer terecht.


Houben vond het bekend donorschap juist 'prachtig', zegt hij. Dankzij het internet ging er in 2002 een wereld voor hem open. Op websites leerde hij wensouders kennen die zwanger wilden worden en op zoek waren naar een betrouwbare donor die het contact met zijn nakomelingen niet zou mijden. Op zijn eigen website staan foto's van Ed, als baby, als kleuter, als tiener en als volwassen man. Ook staan er wervende teksten, in drie talen, en de resultaten (negatief) van soa-tests die hij regelmatig ondergaat.


Tien jaar geleden lukte op die manier de eerste poging. Inmiddels staat de teller op 89 kinderen tussen de 0 en 9 jaar. Dat is het officiële aantal - de anonieme donaties bij klinieken zijn niet meegerekend, en er zijn ook vrouwen die na een poging niets meer lieten horen. Het aantal 'mogelijke' kinderen loopt in de tientallen. Voor zover bekend is er in Europa één man die meer kinderen verwekte dan Houben. (In de Verenigde Staten mogen donoren bij veel klinieken onbeperkt en betaald anoniem doneren.)


De honderd is in zicht, maar dat is geen streefgetal, zegt Ed. Evenmin is het een morele grens. 'Een getal is een lullig iets. Om mijn punt te bewijzen, zou ik misschien moeten stoppen bij 99, maar dan stop ik óók om een getal. Ik ben nog niemand tegengekomen die mij kon uitleggen waarom leven 93 minder waard is dan leven 3.'


Ed overwoog te stoppen toen hij in de buurt van de 25 kwam - het maximumaantal bij spermabanken, vanwege het anders te hoge risico op inteelt. Tot een vruchtbaarheidsdeskundige hem vertelde dat het met dat risico erg meeviel. Zeker omdat de kinderen van Houben hem bij naam kennen. Bovendien wonen die kinderen niet alleen in Nederland, maar ook in Duitsland, Italië, Engeland, Israël, Frankrijk, Luxemburg en Australië. Hij helpt liever buitenlandse ouders. 'Die zijn opener en positiever. Het is iets Nederlands om overal het negatieve in te zoeken.'


Als Houben contact heeft gelegd met nieuwe wensouders, wordt er eerst uitgebreid gemaild. Daarna volgen uitvoerige telefoongesprekken. Hij wil ook een foto zien. 'Ik zal meteen toegeven: ik ben geen George Clooney en ik heb overgewicht. Maar ik wil niet met een vrouw in zee die er een heel ongezonde levensstijl op na houdt. Obesitas geeft een verhoogd risico op complicaties en miskramen. Uiterlijk is voor mij verder geen criterium, maar ik wil een kind een eerlijke kans gunnen.'


Houben vertelt de wensmoeder dat ze haar cyclus moet bijhouden, zodat ze kan vaststellen wanneer ze vruchtbaar is. Ze doet ook een soa-test. De vrouw stelt Houben op de hoogte van het begin van de menstruatie, zodat hij ongeveer weet wanneer de eisprong plaats zou kunnen vinden. Die dag, en de dagen eromheen, markeert hij in zijn agenda. Rond de eisprong begint de vrouw met het doen van ovulatietesten. Als de test positief is, vertrekt de wensmoeder zo snel mogelijk naar Maastricht. Vaak met partner - man of vrouw.


Meestal vindt dan, gelijk, de eerste poging tot bevruchting plaats. In de eerste jaren altijd met een potje en pipetje, maar nu in de meeste van de gevallen 'op de natuurlijke manier'. Zo was er een Italiaans koppel, vertelt Ed, met een geschiedenis van tien jaar vruchtbaarheidsklinieken. 'Ivf, een operatie aan de testikels, noem het maar op. Al hun spaargeld eraan uitgegeven. Ze waren er klaar mee tot ze bij toeval een artikel over mij tegenkwamen in een Engelse krant. Op een gegeven moment stelde hij de vraag of het ook op de normale manier kon. Ik snap dat dat moeilijk te begrijpen is, maar ze hadden tien jaar tussen de witte jassen gezeten. Dat had niks opgeleverd. Het pipetje was voor dit koppel een voortzetting van wat ze al geprobeerd hadden. Ze wilden dat niet meer.'


Houben weet het inmiddels zeker: de natuurlijke manier is effectiever. Met het potje zijn meestal tussen de zeven en tien pogingen nodig, op de natuurlijke wijze lukt het vaak binnen de eerste drie pogingen, al heeft het ook een keer achttien maanden geduurd. 'Mij maakt het niet uit. Voor mij geldt: ik wil mensen helpen met hun kinderwens, en ik heb nooit iemand geweigerd omdat ze wilden insemineren. Maar in het algemeen geldt: als het natuurlijk is gegaan, is het contact na afloop vele malen beter, warmer, spontaner. Het is een eer, een heel groot teken van vertrouwen. Voor mij voelt het heel speciaal dat een vrouw zo'n intiem moment met mij wil delen. Ik voel me daardoor ontzettend geaccepteerd als mens.'


Soms maakt Houben de logeerkamer gezellig, met kaarsjes en muziek. 'Het is een heel individueel gebeuren. De een wenst een romantische setting, de ander helemaal niet. Het is geen Hollywoodsituatie, dat begrijp ik, maar het is zo eerlijk en normaal als in deze gevallen mogelijk is. Dit komt het dichtst in de buurt bij de situatie die mensen van tevoren in hun hoofd hadden.'


De wensouders die voor 'de natuurlijke methode' kiezen, willen vooral normaal zijn, zegt Ed. 'Ze hebben zich dit moment, misschien wel het belangrijkste moment van hun leven, niet op een klinische manier voorgesteld. De eerste jaren was ik naïef. Spuitje, potje, that's it - dat straalde ik uit. Ik was vreselijk verbaasd toen het me voor het eerst werd gevraagd. Ik wilde het lang niet toelaten, maar de natuurlijke methode is zoals het hóórt, ook voor mij.'


Hoewel het ook weleens niet lukt, omdat 'die klik' er niet is. 'Het lijkt voor andere mannen misschien de ideale situatie, maar zo'n eisprongtest vraagt nooit of ik een lange werkdag heb gehad. Bij de vrouw is het meestal geen probleem. Vaak is te merken dat het met haar libido rond de eisprong wel goed zit.'


Toen hij nog met zijn moeder in huis woonde, vertrok hij gemiddeld drie avonden per week. Werken, eten, en dan drie uur in de trein naar, bijvoorbeeld, Schagen. Ter plekke produceerde hij een potje sperma. De volgende ochtend weer en dan nam hij de eerste trein terug om op tijd op zijn werk te zijn. Tegen zijn moeder zei hij dat hij actief was voor een folkloristische schutterij. Dat was zwaar, maar geen reden ermee te stoppen. 'Ik zei tegen mezelf: dit is één treinreis. Tegenover het ontstaan van een nieuw leven stelt het niets voor.'


Daarna sprak Houben in Maastricht af. Eerst in hotelkamers, en na het verhuizen van zijn moeder bij hem thuis. Toen hij het zijn moeder dan eindelijk vertelde, vond ze het geweldig. 'Ze had niet verwacht dat ik ooit nog kinderen zou krijgen. Ze was hartstikke blij toen bleek dat het wel zo was.' Moeder Houben komt inmiddels ook op de jaarlijkse familiedag, waar ze als oma hartelijk wordt ontvangen.


Niet iedere internetdonor is zoals Houben, zegt hij. Meestal zijn ze uit op geld of seks, vaak zelfs op betaalde seks. 'Ik heb nooit geld aangenomen, alleen reiskostenvergoeding. Ik heb geen verborgen agenda. Ik wil gewoon een relatie, net als iedereen.'


Twee vriendinnen heeft hij nu gehad. De eerste was een Duitse wensmoeder. Als zij zwanger zou worden, zouden ze het kind samen opvoeden, als een echt gezin. Hij stopte niet met doneren aan anderen, zijn vriendin werd niet zwanger. Het ging uit. Ze had problemen met het doneren, bleek achteraf, iets dat Houben naar eigen zeggen niet had kunnen voorzien.


Een maand later ontmoette hij, weer via internet, een Spaanse vrouw, ook wensmoeder. Ze communiceerden via Google Translate en er werd een afspraak gemaakt. Vanwege de grote afstand bleef ze een aantal dagen, rond haar eisprong. Houben liet haar de stad zien. Na twee maanden - ze was nog niet zwanger - kwam ze opnieuw naar Maastricht. 'Toen kwam er van haar kant een 'te amo', en ik had zoiets van: ik eigenlijk ook wel van jou.'


Sinds een jaar hebben ze nu een relatie, hoewel zij geen Engels spreekt en hij geen Spaans. Op een foto aan de muur omhelzen ze elkaar. 'Ze is helaas nog steeds niet in verwachting. Het is heel dramatisch als twee mensen elkaar pas treffen wanneer het op het kantje is. Ik zou graag met haar een kindje opvoeden, maar ze is 43, net als ik. Het is de vraag of het ooit gaat lukken. Als zij ivf zou willen, zou ik dat doen. Ze hoeft het maar te zeggen.'


Over het doneren aan andere vrouwen hebben ze lang en uitgebreid gesproken, met behulp van een portable vertaalcomputer. 'Zij zei dat dat geen probleem was. Tot mijn verrassing vindt ze het wél vervelend als ik mijn bezoek de stad laat zien, of een film met ze kijk. Dat is voor haar iets wat binnen de relatie moet blijven. Dat ik met andere vrouwen slaap, is voor haar niet erg omdat ze weet dat ik dat niet uit partnerliefde doe. Als ze het een probleem zou vinden dat ik donor ben, stop ik nu. Haar wens is wet, of het nou 99 kinderen zijn of 103.'


Tijd voor zichzelf heeft Houben al jaren nauwelijks. Hij kan zich een periode in 2008 herinneren. Acht vrouwen raakten in dezelfde maand zwanger. Elke poging lukte. 'Een gevolg was dat ik de maanden daarna veel minder bezoek kreeg. Ik zat hier op de bank en dacht: wat is er nou anders? Ik kon mijn eigen tijd indelen. Aan de ene kant was dat plezierig. Aan de andere kant dacht ik: ik had ook nóg meer mensen kunnen helpen.'


Toch is het einde in zicht. Houben denkt: nog een jaar, hooguit. Daarna vindt hij zichzelf te oud. De eerste stap is gezet. Sinds een jaar zoekt hij niet meer actief op internet naar wensmoeders. 'Het was geen gezonde situatie. Ik zat na mijn werk iedere avond achter de computer, op internetforums. Daar ben ik mee gestopt. Geleidelijk - ik wilde het niet plotseling doen. Ik heb een heleboel van mijn bookmarks weggegooid. Mijn website is nog steeds in de lucht, maar het aantal contacten is veel minder, ik word ongeveer eens per maand benaderd. Het is iets moois wat ik doe, dat vind ik nog steeds, maar het is niet de bedoeling dat ik daar zelf schade van ondervind.'


Het was best zwaar om te minderen, en dat is het nog steeds. 'Ik weet waar ik die sites moet vinden, dus soms denk ik: ik zoek ze weer op. Dan houd ik me in. Als je denkt dat het een soort verslaving is: nee. Dat is niet zo. Maar de waardering die ik elke keer krijg, heeft me een stuk zekerder gemaakt.'


De namen van de kinderen zijn op verzoek van Ed Houben gefingeerd.

'HOE ZIT HET MET DE LASTEN?'

Dr. Gert Olthuis, zorgethicus aan de Universiteit van Tilburg:


'Kinderen met een donorvader van een spermabank hebben vaak de behoefte om te weten wie hun verwekker is. Ze kunnen op hun zestiende kiezen of ze willen weten wie hun donor is, maar ze behouden ook het recht om het niet te weten. Veel kinderen van Ed krijgen de naam van hun verwekker als het ware cadeau.'


'Sommige kinderen noemen hem 'papa Ed', maar wat is dat vaderschap precies? In een normaal gezin heeft de vader een bepaalde positie, rol en verantwoordelijkheden. Als een van de kinderen uit huis geplaatst wordt, neemt hij ze dan op in zijn huishouden? Hij heeft met zijn familiedag en dagjes uit wel de lusten van het vaderschap, maar hoe zit het met de lasten? De verwachtingen lijken mij volstrekt onhelder.'


'Daarnaast kan blijken dat Houben een erfelijke aandoening heeft die mogelijk is doorgegeven aan zijn kinderen. En met zoveel kinderen is de kans op inteelt aanwezig, zelfs als de ouders hun kind vertellen dat het van een donor afkomstig is.'


'EEN GOED BEELD VAN MIJ'

Maandag wordt door de NCRV De man met 100 kinderen uitgezonden, een volgens de NCRV 'intiem gefilmd portret' van zaaddonor Ed Houben. Regisseur Vuk Janic volgde Houben gedurende lange tijd en laat ook wensouders aan het woord. Houben ging 'jaren geleden' welbewust met de maker in zee, zegt hij. 'Ik wilde alleen op televisie als er op een degelijke manier aandacht aan zou worden besteed. Het is een ingewikkeld verhaal. Ik vind het een mooie film geworden, die een goed beeld geeft van mij als mens.'


De man met 100 kinderen (regie Vuk Janic): maandag om 23.05 uur op Ned 2. De film draait ook op het Nederlands Filmfestival in Utrecht. Ed Houben is vanavond te gast in Debat op 2 (Ned 2, 21.30 uur).


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden