Delen in het succes

Een jaar geleden huldigde Nederland zijn helden van de Olympische Zomerspelen van Sydney. Dat was voor de nationale topsport het succesvolste evenement aller tijden....

door Rolf Bos en John Volkers

HOOFDCOMMISSARISSEN van politie hanteren in deze onzekere tijden 'vierdubbele agenda's'. In dat drukke leven van de Utrechtse korpschef Peter Vogelzang is wekelijks één avond vrijgemaakt voor zijn kleinste bijbaan, de parttime-job van chef-de-mission van de olympische ploeg voor Athene 2004.

In de olympische sporten is langzaamaan ook een kleine noodtoestand aan het ontstaan. Twintig van de dertig topsportbonden moeten het zonder hoofdsponsor stellen en kunnen hun programma's niet langer financieren. Het prestatieniveau is na Sydney drastisch ingezakt.

Vogelzang zegt al die begrijpelijke zorgen te delen. Maar hij wijst vanuit zijn kennis van commercie en media - hij werkte bij het Nederlands Omroep Bedrijf en bij de profsectie van de KNVB - op een toekomst voor de olympische topsport die wel eens rooskleuriger kan zijn dan nu voor mogelijk wordt gehouden.

In de topsport staat en valt alles met de aandacht van media en commercie. Die is nu voor de olympische sporten mondjesmaat, met al zijn effecten op de interesse van de sponsors. Maar dat gaat veranderen, is de stelling van Vogelzang. Daartoe moet - en hij zegt de voortekenen reeds te bespeuren - het tv-voetbal van de publieke omroep verhuizen naar de commerciële stations.

De Utrechter, ooit een aardige middenvelder van hoofdklasser Elinkwijk, voorzag dat al bij de start van Sport 7, het KNVB-station. 'Ik kwam toen bij het opzetten van die zender bij NOCNSF langs en kreeg daar het verwijt dat Sport 7 ervoor zou zorgen dat andere sporten dan voetbal geen aandacht meer zouden krijgen.

'Mijn stelling was dat door de komst van Sport 7 de aandacht voor die andere sporten juist zou toenemen. Die bewering werd binnen een jaar bewaarheid. De NOS ging zelfs betalen voor het uitzenden van al die andere sporten.'

De Nederlandse monocultuur - al het geld, dus bijna alle media-aandacht gaat naar voetbal - zou doorbroken moeten worden door een sterk front van andere sporten die zich sterker organiseren en zich aantrekkelijker maken voor de televisiebonzen.

Vogelzang zegt een ontwikkeling 'ten gunste' van de andere sporten te ontdekken. 'Naar mijn gevoel zal het publieke bestel de komende jaren meer interesse krijgen in goed georganiseerde sporten op wereldniveau, met emotie en met spanning. Het vertoonde zal anders worden dan alleen maar voetbal.

'Het publieke bestel zal de rechten van het voetbal niet meer kunnen betalen. En de publieke omroep kan het zich in het kader van de eigen taakstelling veel minder permitteren om aan het uitzenden van beelden mee te werken die voor honderd procent op commerciële basis zijn gestoeld.'

Kortom: de weerbare onderdelen van de olympische topsport, aangestuurd door een eigen commercieel denkend team-de-missionachtige organisatie ('ik zal daar niet naar solliciteren') zullen het gat moeten vullen dat de komende jaren in de sportprogrammering van de NOS gaat vallen. Zoals momenteel bij de BBC gebeurt.

'Zo is het', is het stopwoord als bevestiging van Vogelzang. 'Als je tenminste vooruit wilt.'

Dat voetbal bij de NOS mogelijk gaat verdwijnen - 'het is zelfs de vraag waar de samenvattingen gaan komen' - vindt Vogelzang 'prima'. 'Het wegvallen van voetbal wordt altijd uitgelegd als een dreiging. Dat is voor mij zeer de vraag. Het zou ook een enorme kans kunnen betekenen, maar niet voor sommige mensen, misschien.'

Wanneer de NOS, zoals onlangs gebeurde, met zijn camera's niet verschijnt bij een grootschalig evenement als de Dam-tot-Dam-loop, waar door inspanningen van organisatie en ondersteunende bedrijven olympische en wereldkampioenen aan de start staan, dan is de verschraling van het tv- en topsportaanbod dichtbij. Erkent Vogelzang.

Voorwaarde om op tv te komen en je te wentelen in de aandacht van de commercie, zo stelt de chef-de-mission, is wel dat er op dat wereldniveau Nederlandse kanshebbers zijn. 'Twee of drie, zodat er iets van herkenbaarheid is. Zodat er succes valt te delen. Dat is een van de zaken die mij het meest van sport bijblijven, mensen willen delen in het succes. 'Van jan-met-de-pet tot de minister-president ervaar je dat zij het fantastisch vinden onderdeel te zijn van succes. Maar succes betekent niet alleen het halen van gouden plakken, maar ook bij een vereniging horen die netjes, behoorlijk presteert. Sport levert daar een fantastische maatschappelijke bijdrage in.'

Om weer aan zulke sterke verenigingen maar vooral aan kanshebbers op een medaille te komen, zal er fors geïnvesteerd moeten worden. Die boodschap wordt sinds Sydney breed uitgedragen door de nationale sportkoepel.

Voorzitter Hans Blankert van NOCNSF wil dat de overheid haar investeringen vóór 2008, het jaar van de Chinese Spelen, met 450 miljoen gulden verhoogt. Vogelzang is van mening dat voor die extra middelen - waar het topsport betreft - niet steeds de kant van de rijksoverheid opgekeken hoeft te worden. 'Het leeuwendeel van dat geld mag wat mij betreft in de ontwikkeling van de breedtesport gestoken worden. Dat is het voorportaal van de topsport.'

Als de overheid in topsport wil investeren, dan ziet hij de infrastructuur en de accommodaties als eerst aangewezen doelen. Voor de kostbare preparatie van de grote Nederlandse talenten wil hij dat het geld uit de nieuwe marktwerking komt. Zoals nu al de zestig miljoen voor Performance 2004 - het prestatie-programma voor de Spelen van Athene - uit de eigenhandig aangeboorde commerciële kanalen van Partners in Sport (PinS) komt.

Dat is evenwel nog veel te weinig. De rekensom van Vogelzang leert dat het bij een wereldklasse-programma om 'zestig à vijfenzeventig miljoen gulden op jaarbasis gaat'. 'We hebben berekeningen gemaakt in het team-de-mission, met Joop Alberda als onbegrensd denker en Marcel Sturkenboom als de controleur van de haalbaarheid, over wat nodig is om onze driehonderd sporters van wereldniveau op de grote momenten voor te bereiden.

'Zulke sporters hebben voor een optimale, persoonlijk toegesneden aanpak zo'n 150 begeleidingsteams nodig, die overigens goed moeten kunnen samenwerken. Zo komen wij aan een bedrag van tussen de zestig en vijfenzeventig miljoen per jaar. Nu hebben we zestig miljoen voor vier jaar.

'Er bestaat dus vooralsnog een flink gat tussen de mogelijkheden en de echte ambities. Wil je echter uit het potentieel dat we in Nederland hebben (nu zo'n driehonderd maar doorlopend tot vijfhonderd atleten van wereldniveau) het maximale halen, dan moet je in dit soort bedragen denken.

'We zullen dat moeten financieren uit de driehoek sporters, commercie en media. Er is een markt voor topsport van wereldniveau. Zit er emotie in? Zit er spanning in? Dan is het verkoopbaar. Denk eens aan wat er met Raymond van Barneveld en zijn darts gebeurde. Daar was tot dan geen sterveling in geïnteresseerd.'

Het zijn zorgen voor later, in de aanloop naar de Spelen van Peking. De eerste opdracht luidt een ploeg voor te bereiden en aan te voeren bij de Olympische Zomerspelen van 2004.

Dat eigenlijke werk van Vogelzang begint pas langzaam vorm te krijgen. 'Het op de voet volgen van de sport is nog moeilijk.' Hij wordt - als opvolger van de lange Loorbach valt hij minder op - ook nog niet vaak rond de kleedkamers bespeurd. 'Dat gaat pas lopen vlak voor 2004. Daar zijn afspraken over. Ik stel me net als Loorbach een sabbatsperiode van drie maanden voor.'

Nu houdt Vogelzang zich nog voornamelijk op in het team-de-mission en de bestuurscommissie topsport van NOCNSF. 'Daar wordt gesproken hoe we onze organisatie het best kunnen optuigen. Gelukkig staat al veel overeind. De blauwdruk van Sydney is goed te gebruiken.'

Zijn eerste contacten betreffen de bonden, later volgen de coaches en vervolgens de atleten. Het eerste verhaal gaat over normen en limieten, het dikke boek dat in december 2002 van de pers rolt.

Er is al nieuws uit die eerste brainstorms. Er komen straks extra late momenten om te kwalificeren, het aantal kwalificatiemomenten wordt ietwat ingedikt en de ongelukkige enkeling die centimeters of tienden van seconden tekort komt, krijgt kans op een generaal pardon. 'Noem het geen wild-cards. Het gaat om twee of drie mensen die de ploeg anders net niet halen. Het zal nooit om twintig sporters gaan.'

Op afstand besturen doet hij al elke dag, bij zijn politiekorps. Vogelzang zegt zich juist te verheugen op het uitvoerende werk dat hem straks wacht met die Boeing vol atleten en coaches. Het meeste wordt voorlopig gedaan door zijn linker- en rechterhand, Alberda en Sturkenboom. Wordt hij dan een ceremonieel sluitstuk? 'Dat zou ik mezelf niet toewensen.'

De doelstellingen in Griekenland zijn straks tweeërlei. Op één staat 'resultaat'. Daarop zal ook het team-Vogelzang afgerekend worden. Op 'twee' heeft hij uitstraling geplaatst. 'Zelfs als je veel medailles wint, maar de uitstraling is slecht, dan is de Nederlandse sport daar niet mee gediend.

'Wij moeten goed in beeld komen. Dat hoeft niet op een sjabloon-achtige manier, maar de houding, het commitment van alle betrokkenen, moet erop gericht zijn de Nederlandse sport op een behoorlijke manier te vertegenwoordigen.'

Vogelzang heeft zijn eigen visie op professionaliteit. 'De sport is niet uniek. Zelfs als wij bij de politie de zaak Sabine Janson niet hadden opgelost, dan hadden we het nog goed gedaan in de ogen van de mensen voor wie we dat doen. Omdat je hebt laten zien dat je met je vak bezig bent en je professionaliteit toont. Zoals al die mensen met belangstelling voor sport in Nederland - wat dat betreft hebben we vreselijk veel klanten -na Sydney buitengewoon tevreden konden zijn.'

DE SPElEN van Sydney waren ongeëvenaard goed voor de Nederlandse ploeg. Het noemen van het rijtje twaalf-negen-vier roept niet direct een reactie op. Bij de verduidelijking '25 medailles' is er enthousiasme, zoals bij iedereen die het sportfeest in Australië heeft meegemaakt.

In de euforie van Sydney werd geroepen dat een totaal van veertig medailles in Athene tot de mogelijkheden behoort. Vogelzang is behoudender: 'We starten met een normale doelstelling, het evenaren van die score van 25 medailles. Wat potentieel betreft moet dat kunnen. De volgende vraag is: haal je dat? Dat weet ik pas in het laatste jaar.

'Een nieuw doel is de medailles iets meer te spreiden over onze sporten. Zo'n plak geeft een enorme stimulans aan een tak van sport. Dat heb je aan zwemmen gezien en paardensport. Ik ben daarom zeer benieuwd naar andere disciplines, vrouwenhandbal, turnen.

'Een atletiekmedaille? In Sydney was je als Nederlander minder emotioneel betrokken bij wat zich afspeelde in het atletiekstadion. En dat is eigenlijk te gek voor het belangrijkste onderdeel van de Spelen. Een Nederlandse medaille bij atletiek zou fantastisch zijn.'

Vogelzang is enkele maanden geleden al in Athene geweest. 'Het was daar een oven, verschrikkelijk warm.' Hij deelt de zorg over de organisatie niet. 'Het komt hartstikke voor mekaar. Dat gevoel ontleen ik aan de mensen die er werken. Er is veel staf uit Sydney overgekomen. En de Grieken worden op hun gevoel voor prestige aangesproken.'

Het meest recente probleem is de veiligheid. 'Dat heeft na New York toch een geheel andere dimensie gekregen.' De chef-de-mission wordt weer politieagent. Bij de volgende bijeenkomst van de raad van hoofdcommissarissen zal hij voorstellen om de ervaringen van Euro 2000 aan de Griekse collega's aan te bieden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden