Definitie van goed kopmanschap

De uitgesproken favoriet voor de wereldtitel wielrennen, de Belg Philippe Gilbert, wil niet in zijn eentje kopman zijn. Nederland heeft niet eens een kopman. De rolverdeling bij een WK nader verklaard.

1 Wat is de definitie van een kopman?

'Een kopman is een afmaker.' Lars Boom kijkt er uitdagend bij in een Deense ontbijtzaal. Dat de definitie zich niet zo eenvoudig laat vangen, weet hij ook wel. Maar in de pikorde der wielrenners staat de kopman boven, soms ver boven de anderen. Daartegen valt niets in te brengen.


De kopman is een winnaar. Een renner die behoort te sprinten of te klimmen om de prijzen, en anders wel de aanval zoekt om vooraan te finishen. Op basis van zijn talent, en in mindere mate zijn karakter, is hij tot dingen in staat die de meeste anderen niet kunnen. Hij twijfelt niet, stuurt aan en verspilt zo min mogelijk energie.


De Tour van Robert Gesink maakte duidelijk dat er een en anderte verbeteren valt aan diens kwaliteiten als kopman. Hij kon slecht omgaan met tegenspoed. Simpel gezegd: het zijn de prestaties van een renner die hem een status aparte bezorgen. Maarten Tjallingii stelt één harde eis aan een kopman, wil hij zich voor hem in het zweet werken: hij moet finales rijden en kunnen afmaken. Hoe hij in elkaar steekt, boeit hem niet.


2 Hoeveel kopmannen nemen deel aan een WK?

De lijst met afwezige kopmannen is even lang als de lijst van degenen die in Denemarken kans denken te maken op de wereldtitel. Tourwinnaar Cadel Evans streeft geen tweede regenboogtrui na. Andy Schleck is door een getrokken verstandskies niet fit genoeg. Ook Robert Gesink, Alberto Contador en Samuel Sanchez ontbreken. Ze zijn geblesseerd, niet geïnteresseerd, of niet geselecteerd.


Nederland opereert noodgedwongen zonder echte kopman, al is het de vraag of dat anders was geweest als Gesink zijn been niet had gebroken. Het parcours is niet gemaakt voor klimmers. Eerder voor renners met een versnelling, maar over een topsprinter beschikt Nederland volgens bondscoach Van Vliet ook niet.


Veel WK-renners beschouwen zichzelf als kopman, al is het maar om enige lijn aan te brengen in het samenraapsel van renners die in een landenploeg één dag in het jaar opeens teamgenoten zijn. Ook Eritrea zal zondag met een kopman starten. Maar de echte kopmannen zijn degenen die na 266 kilometer nog de fut hebben om elkaar de wereldtitel te betwisten. Dat zal bij de Eritrese nummer één vermoedelijk niet het geval zijn.


Sagan, Cavendish, de Noren Hushovd en Boasson Hagen, Freire, Bennati en de bijna uit sprinters opgetrokken Duitse ploeg: er wordt wat van ze verwacht op weg naar de finish in Rudersdal. Sommigen delen het kopmanschap, anderen voeren solo het commando van hun land en weer anderen weten zondagmiddag pas waaraan ze toe zijn.


Allemaal staan ze voorlopig in de schaduw van de man wiens erelijst van dit jaar alleen al ontzag inboezemt. De Belgische kranten zijn met een maximale bezetting naar Kopenhagen gekomen om Philippe Gilbert kampioen te zien worden.


De Waal is de kopman der kopmannen. Het maakt hem een gemakkelijk mikpunt voor de andere landen die op een massasprint aansturen, zoals de Britten en Duitsers. Toch zal niemand er vreemd van opkijken als Gilbert ook op die manier de beste blijkt. De finishlijn is op een 59 meter hoge asfaltbult getrokken: een veredeld viaduct, volgens Tjallingii.


Gilbert wint immers op alle terreinen. Hij is in alle opzichten de favoriet om Tom Boonen als laatste Belgische wereldkampioen op te volgen en hij weet het. Maar als hij had mogen kiezen, had hij het kopmanschap met Boonen gedeeld. Gilbert twijfelde hardop of hij al klaar was voor de eenmansleiding van zijn land. Het kan moeilijk anders, zeker nu Boonen is geblesseerd. Gilbert veinst dan ook zwakte, zeggen zijn rivalen, omdat hij de WK altijd verliest als hij niet wint. Op dit kampioenschap telt alleen de eerste plaats, voerde Boonen de druk onlangs op.


3 Hoe wordt een renner kopman?

De één is er voor in de wieg gelegd, de ander kruist het pas later zijn pad als blijkt dat hij boven de anderen uit steekt. Maar te leren valt het kopmanschap zeker, zeggen degenen die bezig zijn het te worden. En ook notoire knechten zijn soms een paar dagen in hun leven de baas, zoals Koos Moerenhout in de Eneco Tour van vorig jaar.


Wout Poels verkent nog elke dag zijn grenzen als kopman en zette in de Ronde van Spanje weer een paar stappen voorwaarts. Het gold dit jaar ook voor zijn WK-ploeggenoten Bauke Mollema en Steven Kruijswijk. Ze kregen successen en decepties te verwerken, wat hen als kopman sterker zal maken.


Poels zegt beetje bij beetje te wennen aan een rol die in het begin nog vreemd voelde. De Limburger is niet iemand die snel de hoofdrol voor zich opeist, maar beschikt nu eenmaal over een sterk stel klimmersbenen. Dus is hij bij Vacansoleil in veel koersen de man om wie het draait.


In het veldrijden was Lars Boom de baas over zichzelf. Dat veranderde toen hij naar de weg overstapte. Ook daar laat hij zich gelden als kopman, zoals onlangs in de door hem gewonnen Ronde van Groot-Brittannië. Maar als spil in een wegploeg moet hij meer rekening houden met anderen. 'En ik heb geleerd af en toe mijn mond te houden.'


Boom lacht er vilein bij. Een tweet van hem, waarin hij de kwaliteit van de Nederlandse tijdritpakken ter discussie stelde, leidde dit WK tot een relletje. Maar wellicht is ook dat het gedrag van een kopman.Soms moet er met de vuist op tafel worden geslagen als iets hem niet zint - ook als hij zich met andermans zaken bemoeit.


Een kopman kan aangewezen zijn of zijn waarde hebben bewezen. Oscar Freire beleeft een van de treurigste seizoenen uit zijn lange loopbaan. Toch mag hij de Spaanse ploeg aanvoeren bij het WK, omdat hij vrijwel hij nooit op de afspraak ontbreekt. Hij laat nu zelfs zijn toekomst van het resultaat afhangen. Alleen een vierde wereldtitel is genoeg om nog een jaartje door te gaan.


4 Moet een kopman worden geaccepteerd door de knechten?

Knechten hebben doorgaans weinig te vertellen in het wielrennen. Zolang er wordt betaald, duwen ze op de pedalen. Maar als groep is hun invloed groot, vooral als het er in de belangrijke wedstrijden op aan komt. Evans won de Tour ook dankzij de BMC-ploeg, Contador kon niet op de hulp van Saxo Bank vertrouwen en reed een desastreuze ronde.


Een kopman bedenkt zich wel twee keer eer hij zijn bondgenoten tegen zich in het harnas jaagt. Poels is er beducht voor te bazig over te komen. Daarom bedankte hij ze elke dag uitvoerig als ze hem in de Vuelta weer eens uit de brand hadden geholpen: 'Ik wil goed voor ze zijn. Ze iets teruggeven.'


De beste kopman wekt sympathie op bij zijn steuntroepen, vindt ook Niki Terpstra. Voor Kevin De Weert dook hij bijvoorbeeld tijdens de Tour de France met plezier de vuurlinie in. Vaak buiten het zicht van de camera's vocht de Belg voor de seconden om als tiende in de ronde te kunnen eindigen. Dat lukte niet, maar het was wel de reden waarom helper Terpstra iets extra's voor hem deed. 'Hij gaf het goede voorbeeld. En hij heeft ons na de Tour nog allemaal mee uit eten genomen ook.'


Is het niet in woord, dan is er nog wel het gebaar waarmee de kopman zijn lijfwachten te vriend houdt. Van het prijzengeld dat Boom aan zijn overwinningen in de Ronde van Groot-Brittannië overhield, zag hij zelf niets terug. Dat kwam bij zijn ploeggenoten terecht.


Een regenboogtrui levert Gilbert alleen in België al 62 duizend euro op, maar het zijn de acht landgenoten die het bedrag mogen verdelen. Er bovenop zullen ze een aparte bijdrage van Gilbert verlangen, die zelf weer wordt gehonoreerd door een beter contract en meer sponsorgeld. Een kopman met een wereldtitel kan tot vijf keer meer gaan verdienen dan een zonder, wordt er beweerd.


Geld is in het wielrennen een niet te onderschatten factor, die vooral achter de schermen veel bepaalt. Als alle neuzen dezelfde kant opstaan, scheelt dat enorm.


Mario Cipollini profiteerde in 2002 optimaal van de eenheid bij Italië en won de sprint in het Belgische Zolder. De Nederlandse bondscoach Leo van Vliet herstelde bij zijn komst twee jaar geleden direct de premiepot in ere, waarvan hij in de jaren zeventig als teamgenoot van Jan Raas en Gerrie Knetemann danig profiteerde. Een wereldkampioen leverde het niet op, maar Van Vliet wil in elk geval volledige motivatie bij zijn renners zien.


5 Wie bepaalt wie de kopman is?

Wie of wat, is een betere vraag. Grof gezegd: het parcours, de bondscoach en de renners zelf. Zij kunnen ervoor kiezen thuis te blijven, waardoor het kopmanschap doorschuift. Daarom is niet Andy, maar broer Fränk de Luxemburgse troef.


De meeste landen hebben hun strategie vooraf bepaald. De Nederlanders kruipen vanavond nog een keer rond de tafel om de afspraken duidelijk te maken. Maar de kans is klein dat ze veel wijzer worden dan ze al zijn.


De negen solisten zullen zolang mogelijk hun gang mogen gaan. Iedereen is oud en wijs genoeg om voor zichzelf bidons te halen en de juiste positie te kiezen, vindt Terpstra. 'We moeten zorgen dat de juiste man meezit in de wedstrijd, dat is alles', zegt Tjallingii.


Rijden Lars Boom en nationaal kampioen Pim Ligthart na zestien ronden nog mee vooraan, dan ligt het voor de hand die twee vanwege hun eindschot te lanceren.


Het koersverloop zal veel vraagtekens vanzelf uitwissen. Volgens uittreden kampioen Thor Hushovd is het onzinnig om je af te vragen wie van de Noren als laatste wordt uitgespeeld. 'Wie het sterkste is, mag zich kopman noemen en zijn kans wagen.'


6 Kun je als land een WK winnen zonder echte kopman?

Een verrassende wereldkampioen is de laatste jaren zelden opgestaan. Alessandro Ballan kreeg in 2008 in eigen land de zegen van Italiaans kopman Paolo Bettini die dat jaar afscheid nam. Maar Ballan had met de Ronde van Vlaanderen al een grote klassieker op zijn naam staan.


Dat gold in 2003 niet voor Igor Astarloa. Toch verraste de Spanjaard met zijn geslaagde vluchtpoging het peloton, inclusief sterkere landgenoten als Freire en Valverde. Later raakte hij in opspraak vanwege doping en verdween hij van het toneel.


Het WK winnen zonder aangewezen kopman is volgens Tjallingii mogelijk. In de Tour moet voor iedereen duidelijk zijn wat het doel is, zodat ook de helpers zich er drie weken op kunnen instellen. Maar bij een eendaagse wedstrijd als het WK ligt dat anders.


Tjallingii: 'Post en Raas reden vroeger ook achter elkaar aan. De kans dat je een WK wint, is misschien iets groter als je allemaal voor één man rijdt, maar dan moet je die afmaker wel in huis hebben.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden