nieuws F-16's

Defensie zweeg over burgerdoden bij F-16-aanvallen in Irak: veiligheid vliegers had prioriteit

Het kabinet heeft maandag alsnog opening van zaken gegeven over twee ­Nederlandse luchtaanvallen in Irak in 2015 waarbij tientallen burgerdoden zijn gevallen. De Tweede Kamer is destijds verkeerd ingelicht, zo maakte het ­kabinet tevens bekend. De ­Kamer eist snel uitleg van minister van Defensie Ank Bijleveld (CDA).

Beeld van na de explosie in Hawija. Beeld al-Amaq

Op 23 juni 2015 meldde Bijlevelds voorganger, Jeanine Hennis (VVD), dat er voor zover bekend geen Nederlandse betrokkenheid was bij burgerslachtoffers als gevolg van luchtaanvallen tegen IS. Maar nu blijkt dat Nederland al op 15 juni een voorlopig rapport kreeg van Centcom, het Amerikaanse hoofdkwartier van de anti-IS-coalitie. Daarin werd gemeld dat het geloofwaardig was dat er burgerslachtoffers waren gevallen bij een Nederlandse aanval op Hawija. ‘Een slechte zaak’, noemt Salima Belhaj (D66) dat.

Behalve bij de luchtaanval op een autobomfabriek van IS in Hawija in de nacht van 2 op 3 juni 2015 vielen waarschijnlijk ook vier burgerdoden bij een aanval op een mogelijk IS-hoofdkwartier in Mosul in september van dat jaar.

Inzake Hawija vielen volgens Bijleveld, die zich hierbij beroept op Centcom (dat op zijn beurt deels gebruikmaakte van open bronnen zoals een nieuwsbericht van Reuters), zeventig doden – IS-strijders en burgers. ‘De verhouding tussen omgekomen IS-strijders en burgerslachtoffers was achteraf niet vast te stellen.’

Het kabinet zegt nu – niet lang nadat NOS en NRC  Handelsblad hebben gepubliceerd over de Nederlandse betrokkenheid bij de luchtaanval op Hawija – wél de openheid te kunnen betrachten die eerder niet mogelijk was. Het voert daarvoor een aantal redenen aan, waaronder nationale veiligheid en de veiligheid van de Nederlandse vliegers. Ook moest de vertrouwelijkheid van Centcom-rapporten gerespecteerd worden. Ten slotte zou het prijsgeven van operationele informatie IS in de kaart kunnen spelen.

Dat de roep om meer transparantie vanuit de Tweede Kamer nu wel gehonoreerd wordt, komt volgens Bijleveld omdat Nederlandse F-16’s niet langer actief zijn in Irak en dat waarschijnlijk ook niet snel opnieuw zullen worden – tot verdriet overigens van de Amerikanen. Daarmee blijft onduidelijk waarom de informatie nu wel en eerder niet kon worden gegeven, want Nederlandse militairen blijven actief in delen van Irak tot 2021 en IS is nog niet verslagen.

‘Heel ernstig’

‘Dit is in alle opzichten heel ernstig’, reageert Isabelle Diks (GroenLinks). ‘In Irak zijn meer dan zeventig burgerslachtoffers te betreuren door optreden van de Nederlandse defensie. Nu blijkt dat oud-minister Hennis hierover bewust informatie heeft achtergehouden, terwijl de Tweede Kamer hier keer op keer om heeft gevraagd.’ Ook volgens André Bosman (VVD) roept Defensie ‘veel vragen’ op en de ChristenUnie wil weten of informatie bewust is achtergehouden. 

Zoals destijds al werd gemeld door de anti-IS-coalitie, waren in de bomfabriek meer explosieven aanwezig dan de coalitie had verwacht. Dit veroorzaakte na de luchtaanval ‘meer en grotere secundaire explosies’ waardoor ‘het schadegebied’ groter werd dan vooraf verwacht, schrijft minister Bijleveld nu aan de Tweede Kamer.

Het parlement is volgens de minister in juni 2017 vertrouwelijk geïnformeerd over de gevallen waarbij mogelijk sprake was van burgerslachtoffers. Het OM heeft onderzoek gedaan naar vier van de in totaal circa drieduizend missies tegen IS en besloot dat vervolgonderzoek niet nodig was. Bijleveld ‘betreurt ten zeerste’ dat er in twee gevallen ‘zeker dan wel zeer waarschijnlijk’ burgerslachtoffers zijn gevallen. ‘Het betrof hier echter een oorlogssituatie waarbij deze risico’s nooit volledig kunnen worden uitgesloten.’

Volgens Bijleveld handelde Nederland in alle gevallen conform het humanitair oorlogsrecht (zoals bevestigd werd door het OM). Nabestaanden hebben volgens haar geen recht op een schadevergoeding, maar ze onderzoekt wel of Nederland op vrijwillige basis iets kan bijdragen. ‘Op dit moment worden de mogelijkheden daartoe richting de gemeenschappen in kwestie onderzocht’.

Voor de inzet van Nederlandse F-16’s tegen IS was alom steun. Vanwaar dan de verbazing nu blijkt dat daardoor burgerdoden zijn gevallen? Dat schreef Arnout Brouwers eerder over het bombardement. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden