Nieuws Vervoer gevaarlijke stoffen

Defensie stuurt militairen onvoorbereid op pad met gevaarlijke stoffen

Defensie stuurt militairen die verantwoordelijk zijn voor het vervoer van gevaarlijke stoffen onvoldoende voorbereid naar missiegebieden. Ondanks een opdracht van de defensietop, ruim twee jaar geleden, is de veiligheid van het luchtvervoer daardoor nog steeds niet op orde.

Een Herculesvrachtvliegtuig van de luchtmacht wordt geladen. Beeld Hollandse Hoogte

De afgelopen jaren zijn veelvuldig overtredingen gemaakt bij vluchten uit missiegebied. Controleurs waarschuwden zelfs voor ‘een catastrofaal incident met grote materiële, personele en imagoschade voor de defensieorganisatie tot gevolg’. Ook de afgelopen periode waren er overtredingen, erkent defensie tegenover de Volkskrant.

De overtredingen zijn het gevolg van een gebrek aan voldoende ervaren personeel in het missiegebied. Dat komt door een capaciteitstekort bij de opleiding van de landmacht, waar militairen die betrokken zijn bij het vervoer van gevaarlijke stoffen worden geschoold.

De tekortkomingen brengen defensie opnieuw in verlegenheid. Na dodelijke ongelukken met een mortiergranaat in Mali en op de schietbaan in Ossendrecht beloofde de krijgsmacht de veiligheid van het eigen personeel beter te waarborgen. Het vervoer van gevaarlijke stoffen is daarbij een belangrijk aandachtspunt.

In 2016 voerde het Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen (KMCGS) in een aantal weken tijd controles uit bij vijf vluchten met munitie vanuit missiegebieden en oefenlocaties in Mali, Jordanië en Malta. Daarbij werden bijna vijftig strafbare overtredingen geconstateerd, blijkt uit stukken in bezit van deze krant. Voorbeelden zijn het door de lucht vervoeren van verboden gevaarlijke stoffen en niet goed gesloten verpakkingen.

Het leidde tot strafrechtelijk onderzoek, maar in plaats van vervolging besloot het Openbaar Ministerie (OM) defensie de kans te geven om ‘passende maatregelen’ te nemen en op die manier de problemen bij het vervoer van gevaarlijke stoffen door de lucht op te lossen. De belangrijkste aanbeveling was om genoeg personeel op te leiden en deze medewerkers voor uitzending ook ervaring te laten opdoen in Nederland.c

Tekort aan instructeurs

Uit een controle van de marechaussee eind 2018 bij de opleiders blijkt dat dit nog steeds niet gebeurt. Bij het Opleidings- en Trainingscentrum Logistiek is een tekort aan instructeurs. Intern is daar frustratie over. ‘Veiligheid is niet je straatje schoonvegen, maar boter bij de vis’, laat de commandant van de eenheid zich in het verslag van de controle tegenover de marechaussee ontvallen.

‘Defensie lijkt zich niet te realiseren dat de regelgeving er mede is voor de bescherming van het eigen personeel’, zegt Ben Ale, emeritus hoogleraar veiligheid en rampenbestrijding van de TU Delft. ‘Veel regels zijn er juist gekomen als reactie op een incident. Als je die regels negeert, vraag je om nieuwe ongelukken.’

Eind 2016 gaf toenmalig Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp opdracht aan de hoogste commandanten van landmacht, luchtmacht en marine om zich voortaan te houden aan de regels voor het vervoeren van gevaarlijke stoffen. Medewerkers die zich hiermee tijdens uitzendingen bezighouden, moeten minimaal zes maanden ervaring hebben, verordonneerde hij, als reactie op een brandbrief naar aanleiding van de stortvloed aan overtredingen in 2016.

‘Het komt bij lopende missies geregeld voor dat onervaren medewerkers zich bezighouden met complexe vervoersvraagstukken, wat leidt tot onacceptabele tekortkomingen’, aldus de hoogste legerchef destijds.

Een woordvoerder zegt dat de capaciteitsproblemen waar heel defensie mee te maken heeft ook gelden voor de instructeurs die medewerkers moeten opleiden. ‘Gezien de tekorten wordt momenteel ingestemd met minder dan zes maanden ervaring, zolang er in het missiegebied op andere functies voldoende expertise aanwezig is.’ Volgens het ministerie is onlangs besloten dat er ondersteuning komt voor de instructeurs, om de druk op hen wat te verlichten. Dit kost nog zeker een jaar.

Scanapparaat

Staatssecretaris Barbara Visser zei in een Kamerdebat dat het ministerie van Defensie bezig was om de problemen op te lossen met de vluchten uit missiegebied. Voor transportvluchten vanaf vliegbasis Eindhoven is de veiligheid beter gewaarborgd, onder meer door de aanwezigheid van een modern scanapparaat.

Al in 2012 is een verbeterplan gemaakt vanwege ‘vliegonveilige situaties’ door ‘onzorgvuldigheid’ bij het vervoer van gevaarlijke stoffen afkomstig uit missiegebieden. Toen al was een belangrijke aanbeveling om de opleidingscapaciteit te vergroten voor personeel dat moet werken met de gevaarlijke stoffen.

Advocaat Michael Ruperti, die nabestaanden bijstond na de ongelukken in Mali en Ossendrecht, wil dat het OM alsnog vervolging instelt. ‘Het is wachten op het volgende fatale incident’, zegt hij. Functionarissen op hogere niveaus moeten volgens hem verantwoordelijk worden gehouden. ‘Dus niet weer de laagste rangen die vaak tegen beter weten in hun taken zo goed mogelijk proberen uit te voeren.’

De Partij van de Arbeid (PvdA) wil dat staatssecretaris Visser ‘topprioriteit’ geeft aan het oplossen van de problemen. ‘Veiligheid is niet iets om mee te marchanderen’, zegt Kamerlid John Kerstens. ‘Nergens, en al helemaal niet bij defensie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.