Defensie plant stille miljardeninvestering voor nieuwe onderzeeërs

Zonder er veel ruchtbaarheid aan te geven, koerst het ministerie van Defensie aan op een miljardeninvestering in vier nieuwe onderzeeërs. De boten gaan tenminste 2,5 miljard euro kosten, maar experts houden nu al met vier miljard rekening. Defensie-experts zijn bezorgd over de gang van zaken rond het nieuwe project en vrezen dat de Kamer voor voldongen feiten wordt geplaatst.

Beeld anp

Ter vergelijking: bij het vorige prestigeproject van Defensie, het gevechtstoestel JSF, draaide het om 4,5 miljard. Maar zo luidruchtig als er jarenlang over de JSF is gedebatteerd, zo stil is het tot dusver rond de onderzeeërs gebleven. Het politieke en publieke debat is nauwelijks gevoerd.

Op 16 maart houdt de Tweede Kamer een hoorzitting over de aanschaf, maar defensie-expert Margriet Drent van Clingendael vreest dat Kamerleden maar weinig invloed kunnen uitoefenen. 'Het wordt moeilijk voor het parlement een zelfstandige afweging te maken, gezien de dominante rol van de marine in de informatievoorziening.'

Gouden Driehoek

Achter de schermen gebeurt des te meer. Een lobby van marine, bedrijven en kennisinstituten, de zogeheten 'Gouden Driehoek', is al jaren bezig de geesten rijp te maken voor de aanschaf. Bij de verregaande voorbereiding van de order speelt de Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV), de lobbyclub van de betrokken bedrijven, een voorname rol. Die voltooide vorig jaar een inventarisatie van wat 'het Nederlandse marinebouwcluster' op dit vlak vermag. Die werd gemaakt op verzoek van Defensie.

Formeel wordt het besluit pas in 2018 genomen, maar in de laatste rijksbegroting staat in de kleine lettertjes voor de periode 2023-2028 al voor ruim 2,5 miljard aan extra onderzeebootuitgaven ingeboekt. Defensie wil de onderzeeërs vooral om er handelsroutes op zee mee te beschermen en inlichtingenwerk mee te kunnen doen - de NAVO doet geregeld een beroep op de Nederlandse boten, stelt Defensie.

Volgende maand stuurt minister Hennis een 'A-brief' naar de Tweede Kamer met de uitleg om hoeveel onderzeeërs het gaat en een indicatie van de kosten. Zo worden volgens critici voldongen feiten gecreëerd, of zoals een kenner van de Haagse besluitvorming het formuleert: 'Het is een proces waarbij het steeds moeilijker wordt terug te komen van de ingeslagen weg.' De regeringspartijen VVD en PvdA staan er al positief tegenover. De Nederlandse scheepsbouwer Damen geldt als de favoriet om samen met het Zweedse Saab de miljardenorder binnen te halen. De kansen van twee concurrenten, het Duitse Thyssen Krupp en het Franse DCNS, lijken klein.

Wordt dit het JSF-debacle van de marine?

Zeker 2,5 miljard euro wil Defensie steken in de aanschaf van vier nieuwe onderzeeërs. Het is een plan waar stilletjes aan wordt gewerkt, maar onomstreden is het niet. 'Met vliegtuigen en drones ben je veel mobieler en goedkoper uit.' Lees hier een reconstructie.

Cruciaal

Voor de marine is het voortbestaan van de onderzeedienst van cruciaal belang. Hoog wordt opgegeven van de niche, waarin de Nederlandse onderzeeërs zich bevinden: zij hebben een'expeditionaire capaciteit' (wereldwijd, langdurig en flexibel inzetbaar), waardoor Nederland voor de NAVO belangrijk is. De dieselelektrische onderzeeërs kunnen dichterbij de kust komen dan de nucleaire boten van de Fransen en de Britten en kunnen goed spioneren.

Maar de investering is niet onomstreden. In een vorig jaar verschenen advies zegt de Adviesraad voor Internationale Vraagstukken (AIV) dat investeringen in de krijgsmacht allereerst behoren te worden gedaan in 'acute tekortkomingen' en 'basale gevechtscapaciteit'. Pas bij een 'forse verhoging' van het budget komen volgens de AIV onderzeeboten in beeld.

Drent vindt dat er onder druk van de lobby al te snel van het nut van de boten wordt uitgegaan. 'Je zou eerst Europees moeten bekijken of Nederland wel het land is dat met onderzeeërs moet doorgaan.' Collega-expert Ko Colijn wijst vooral op de kosten. Hij houdt er rekening mee dat de onderzeeërs 'wel eens minimaal een miljard per stuk' gaan kosten. De directeur van Damen Shipyards zei in een interview met marineschepen.nl dat 2,5 miljard 'wat krap begroot' is. 'Ik denk dat je er drie boten voor kan kopen.' Krijgt de marine de gewenste vier boten door het parlement, dan zou dat in zijn rekensom neerkomen op ruim 3,2 miljard - ruim een kwart meer dan nu is begroot.

Beeld ANP
Beeld anp
De Hr. Ms. Bruinvis ligt voor een oefening voor de kust van Schotland. De Bruinvis, die in 1994 in dienst werd genomen, is een onderzeeboot uit de Walrusklasse. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.