Defensie: pang-pang roepen of NAVO-norm halen?

Er valt veel te kiezen op 15 maart. Vandaag deel 4 van een serie: wat zijn de defensieplannen van de partijen?

Nederlandse special forces op patrouille in Afghanistan, bij Tarin Kowt in 2009. Beeld Ton Koene

De Amerikaanse president Donald Trump laat er sinds zijn aantreden geen gras over groeien: NAVO-landen zoals Nederland moeten zich nog dit jaar committeren aan het fors verhogen van hun defensie-uitgaven. Anders volgen repercussies. Wat die inhouden, is vaag: 'Vragen over de toekomst laten we in de toekomst', zei vicepresident Mike Pence half februari.

Het geduld van het Amerikaanse volk is op om het merendeel van de kosten te dragen voor een veilig Europa, zoveel is wel zeker. Grofweg zijn er twee mogelijkheden voor Nederlandse politieke partijen. Eén: doorgaan op dezelfde weg met een krijgsmacht die weliswaar een steentje bijdraagt in de strijd in Irak, Mali en Litouwen, maar die ook kampt met een groot gebrek aan materieel en onderhoudspersoneel. Mede daardoor zijn de Nederlandse militaire missies noodgedwongen al verkleind. Ook kampt de krijgsmacht met munitietekorten, waardoor militairen tijdens oefeningen soms 'pang pang' moeten roepen.

Beeld de Volkskrant

Twee: een sterkere, snellere en modernere krijgsmacht opbouwen met het vermogen om langdurig mee te doen aan militaire missies. Als Nederland dit wil, dan moet het de norm halen die de NAVO zichzelf heeft opgelegd, namelijk minimaal 2 procent van het bruto binnenlands product investeren in defensie. Voor Nederland betekent dit 16 miljard euro per jaar. Daar gaapt nog een groot gat met de realiteit. Als het huidige kabinetsbeleid wordt voortgezet, blijft de teller op het Binnenhof namelijk steken op 8 miljard.

Goed nieuws voor de militairen is wel dat bijna alle politieke partijen in hun verkiezingsprogramma's het belang van een veilig Nederland onderstrepen. Het besef dat Nederland te maken heeft met een aantal serieuze bedreigingen - variërend van mogelijke terreuraanslagen door IS tot aan cyberaanvallen vanuit Rusland - is doorgedrongen in de hoofden van de meeste lijsttrekkers.

Het milieu: alles bij het oude of op de schop?
Wat zijn de groene voorstellen van de partijen? Lees hier deel één van de serie.

De zorg: alles uit de pot of ieder voor zich?
Wat willen partijen met de zorg? Lees hier deel twee van de serie.

Buitenlandbeleid: terug achter de dijken of niet?
Wat willen partijen met het buitenlandbeleid? Lees hier deel drie van de serie.

Maar hoeveel de politici precies willen besteden aan het veilig houden van Nederland, daar zullen de Amerikanen nog van opkijken. Kampioen investeren is VNL met bijna 5 miljard, waardoor het budget van de krijgsmacht uitkomt op 13 miljard per jaar. Maar zelfs dat bedrag voldoet bij lange na niet aan de NAVO-norm van 2 procent. VNL is wel de enige partij die uitstijgt boven het Europese gemiddelde van 1,45 procent.

De enige andere partijen die ook maar een klein beetje in de buurt komen van het Europese gemiddelde, zijn de christelijke: SGP, CDA en ChristenUnie. De SGP noemt hun 3 miljard extra 'slechts een klein begin'.

Kanttekening bij de topinvesteerders VNL en SGP is dat hun 'voorstellen voor besteding van het extra geld niet bepaald aansluiten bij de internationale realiteit, inclusief de prioriteiten van de NAVO', vindt Defensie-expert Dick Zandee van Clingendael.

Zo wil VNL het geld onder meer besteden aan het herinvoeren van de dienstplicht. Daar zitten ze bij Defensie niet op te wachten. 'Het kost heel veel geld en je krijgt niet de professionele krijgsmacht waar behoefte aan is', zei Defensieminister Hennis nog eind februari.

VNL wil ook een vliegdekschip kopen, terwijl de nieuwe JSF-gevechtsvliegtuigen die net zijn besteld niet geschikt zijn om daarop te landen, zegt Zandee. 'Niemand neemt dat voorstel serieus.' De SGP en VVD willen eveneens investeren in de marine, terwijl de NAVO juist meer behoefte heeft aan het versterken van de landstrijdkrachten.

Opvallend is dat de VVD 'maar' 1 miljard extra uittrekt voor defensie, terwijl de eigen VVD-Defensieminister publiekelijk heeft gezegd dat minstens 2,3 miljard nodig is om de krijgsmacht te onderhouden en moderniseren. In het VVD-verkiezingsprogramma staat dat de 'defensie-uitgaven moeten toegroeien naar de NAVO-norm' en dat een krijgsmacht nodig is 'die altijd paraat staat om onze vrijheid te verdedigen', maar in de praktijk leveren de liberalen daar dus onvoldoende middelen voor. Dat geldt nog meer voor D66 en PvdA.

Helemaal aan het linkerspectrum is het nog meer beknibbelen. Partijen als Denk, SP en GroenLinks vinden het niet erg om door te gaan op de oude weg of het mes nog dieper in defensie te zetten. Zo willen Denk en de SP afzien van de aankoop van 37 JSF-gevechtsvliegtuigen en willen zij het leger vooral inzetten voor vredestaken en wederopbouw. Nederland zou meer moeten investeren in ontwikkelingssamenwerking en vaker de 'dialoog' met potentiële vijanden moeten aangaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden