Defensie: Nederlandse militair mogelijk naar IS

Een actief dienende Nederlandse militair is waarschijnlijk onlangs naar Syrië vertrokken om zich daar aan te sluiten bij terreurbeweging IS. Defensie heeft aanwijzingen daarvoor. Het gaat om een 26-jarige sergeant van de Koninklijke Luchtmacht.

Redactie
Iraakse militairen tijdens een militaire operatie. Beeld anp
Iraakse militairen tijdens een militaire operatie.Beeld anp

Dat meldt het ministerie van Defensie in Den Haag donderdagochtend. Defensie heeft de militair geschorst en zijn toegang tot informatie, systemen en locaties ingetrokken. Het Openbaar Ministerie is een onderzoek begonnen. In het belang van het onderzoek kan Defensie niet verder op details in gaan, zo zegt Defensie in een verklaring.

Defensie zelf bekijkt eventuele schade of risico's die samenhangen met de functie van de militair en neemt waar nodig maatregelen. Het is de eerste keer dat een actief dienende Nederlandse militair uitreist. Ook heeft Defensie nog nooit een militair hoeven ontslaan wegens banden met gewelddadige islamistische stromingen, zo bleek onlangs uit een jaarverslag van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst.

'Het spreekt voor zich dat uitreizen en zich aansluiten bij IS onaanvaardbaar, en bovendien strafbaar is', stelt minister Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie). 'Elk geval van radicalisering is er één te veel. Het is wrang als blijkt dat iemand zich aansluit bij het kwaad, terwijl collega's hun leven wagen voor de vrijheid van een ander.'

Niet de eerste met militaire opleiding uit Nederland

De sergeant van de luchtmacht die zich waarschijnlijk bij IS heeft aangesloten, is niet de eerste jihadist die zijn militaire opleiding in Nederland heeft gekregen. Vorige week werd voormalig landmachtmilitair Salih Yilmaz op de terrorismelijst gezet. Yilmaz (27) was al uit het leger toen hij naar het strijdgebied ging. Daar heeft hij jihadstrijders getraind. Hij verscheen in Nederlandse tv-programma's om zijn verhaal te doen.

De 'overgelopen' sergeant hangt een levenslange gevangenisstraf of dertig jaar boven zijn hoofd, zeggen de advocaten Michael Ruperti en Sébas Diekstra. Ze zijn beiden gespecialiseerd in militaire zaken. Omdat de militair in actieve dienst is, valt hij onder het militaire recht, concluderen ze. Ruperti: 'Als hij zich bij IS aansluit, doet hij dat bij de vijand. Dat is desertie naar de vijand. Als hij in tijd van oorlog opzettelijk de vijand helpt, komt dat neer op militair verraad. Daarop staan de eerder genoemde maximale straffen. Het kan dat hij cruciale informatie doorspeelt aan IS.'

De fractievoorzitters van de grootste partijen in de Tweede Kamer zijn donderdag via de zogeheten commissie Stiekem geïnformeerd. In het verleden zijn er al wel ex-militairen naar Syrië vertrokken om zich daar in de burgeroorlog te mengen.

Ook gaan er nog steeds andere Nederlanders naar Syrië en naar het eveneens onrustige buurland Irak, gemiddeld zo'n vijf per maand. Tot 1 augustus ging het om zo'n 210 mensen. Het aantal terugkeerders is ongeveer 35. Zeer waarschijnlijk sneuvelden 38 Nederlanders bij de strijd in Syrië en Irak. In totaal zitten nu ongeveer 130 Nederlandse jihadisten in de twee landen.

Vakbond voor Burger en Militair

'Het is zeer onwenselijk en niet te begrijpen dat een Nederlandse militair zich aangetrokken voelt tot het gedachtegoed van IS', zo zei voorzitter Jean Debie van de Vakbond voor Burger en Militair defensiepersoneel (VBM). 'Het is ook buitengewoon dat deze 26-jarige sergeant de stap heeft genomen om zich aan te sluiten bij een organisatie waarmee de westerse wereld in oorlog is.'

Volgens Debie kunnen er bij een grote organisatie als Defensie altijd mensen zijn die hier gevoelig voor zijn. 'Maar in dit geval gaat het om een leidinggevende die veel opleidingen en trainingen heeft gevolgd en bijvoorbeeld toch bekend is met de Conventie van Genève (over bescherming van burgers en krijgsgevangenen in oorlogstijd) die door IS volledig geschonden wordt.'

Premier Rutte

Premier Mark Rutte noemt het overlopen van de Nederlandse militair naar terreurbeweging IS in Syrië 'verschrikkelijk ernstig'. 'Dit is ongelooflijk wrang. In de regio zijn Nederlandse militairen op dit moment in gevecht voor onze vrijheid en deze militair is overgelopen naar de andere kant. Dat is verschrikkelijk ernstig en buitengewoon wrang, zeker ook voor zijn collega's.'

Rutte wil nog niet vooruitlopen op consequenties. 'Defensie is bezig dit tot op de bodem uit te zoeken. Daar ga ik niet op vooruitlopen, maar het feit zelf is natuurlijk ernstig.' Of de screening bij Defensie moet veranderen, wilde hij niet zeggen. 'We kunnen niet op basis van één geval, hoe ernstig ook, dit soort vergaande conclusies trekken. We gaan het uitzoeken en als het aangepast moet worden, hoort u dat', zo zei Rutte donderdag.

Fractievoorzitters geschrokken

Kamerleden reageren geschrokken op het nieuws. Defensiewoordvoerder Angelien Eijsink (PvdA) noemt het zorgelijk, in het bijzonder voor collega-militairen, dat een Nederlandse sergeant zich waarschijnlijk heeft aangesloten bij IS. 'Defensie moet nu alles op alles zetten om boven tafel te krijgen hoe dit heeft kunnen gebeuren en welke informatie mogelijk in handen van IS is gekomen.' PVV-leider Geert Wilders: 'Defensie blijkt dus helaas misbruikt te worden als een opleidingsinstituut voor terroristen. Hoe heeft dit kunnen gebeuren?'

PvdA-leider Diederik Samson noemt het waarschijnlijke overlopen heel zorgelijk en kon er met zijn hoofd niet bij. 'Ondanks screening en opleiding zou je verwachten dat de kans op radicalisering bij militairen minimaal moet zijn. De kans is ook klein maar niet nul. Hoe kan dit, wat was dit voor jongen en waarom deed hij dit. Ik hoop dat we daar snel achter kunnen komen en van kunnen leren.'

VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra is enorm geschrokken van het bericht. Op de vraag of dergelijke radicalisering te voorkomen is, zei hij: 'Mensen doen wel vaker gekke dingen. Dat kun je op individueel niveau nooit helemaal voorkomen. Dus je moet er iets tegen doen, zoveel mogelijk, maar voorkomen is denk ik een illusie.'

D66-Kamerlid Wassila Hachchi verwacht dat minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie passend en adequaat reageert op signalen van radicalisering bij militairen. Ook SP'er Jasper van Dijk wil weten wat Defensie heeft gedaan om dit te voorkomen en of het ministerie 'nog meer mensen in het vizier heeft met vergelijkbare plannen'.

Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie zei in een eerste reactie dat het uitreizen van mensen naar conflictgebieden zoals Syrië en Irak altijd onwenselijk is. 'Natuurlijk is dat zorgwekkend, maar dat geldt ook voor alle andere uitreizen', aldus Van der Steur, die niets kwijt wilde over de mogelijke vervolging van de verdachte. Hij wees op het lopende onderzoek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden