Nieuws Chroom-6

Defensie erkent aansprakelijkheid chroom-6-ziekten; verzweeg gezondheidsrisico’s voor medewerkers

Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie gaat diep door het stof voor oud-medewerkers die ziek zijn geworden door het werken met chroom-6. Zij biedt excuses aan omdat Defensie decennialang heeft verzuimd aan personeel te vertellen dat zij zijn blootgesteld aan de schadelijke verfstof. Defensie erkent aansprakelijkheid voor diverse ziekteklachten en zal een schadevergoeding aan slachtoffers betalen.

Schilderwerkzaamheden aan de F16 Foto Sjoerd Hilckmann

‘Defensie heeft fouten gemaakt. Dat betreur ik. Daarvoor bied ik al die medewerkers mijn excuses aan’, zei de staatssecretaris maandag bij het in ontvangst nemen van een langverwacht rapport van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) over de schadelijke gevolgen van chroom-6.

De giftige stof zit onder meer in verf voor Amerikaanse vliegtuigen en voertuigen die tussen 1984 en 2006 voor onderhoud naar vijf NAVO-werkplaatsen in Nederland zijn gebracht. Zo’n 2 tot 3 duizend mensen hebben daar met de schadelijke stof gewerkt. Defensie wist van de risico’s, maar informeerde werknemers en bedrijfsartsen niet.

De vraag is hoeveel Defensie moet gaan betalen aan inmiddels zieke medewerkers. Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden, erkennen deskundigen. Dat komt vooral doordat het lastig is om vast te stellen of iemand ziek is geworden door chroom-6 of door iets anders. Een ziekte als longkanker kán veroorzaakt zijn door het werken met chroom-6, concludeert het RIVM in haar rapport, maar bijvoorbeeld ook door dertig jaar roken.

Lees verder onder de graphic

Schadevergoeding

Defensie biedt nu een collectieve schaderegeling aan die recht probeert te doen aan dit ingewikkelde causale verband tussen de ontstane ziekte en werken met chroom-6. Betrokkenen krijgen recht op smartengeld van 5 tot 40 duizend euro. De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de functie van de oud-medewerker, de mate van blootstelling aan de giftige stof en de aandoening die zij uiteindelijk hebben ontwikkeld. Een onderhoudsmonteur zal door deze berekening vermoedelijk een hoger bedrag krijgen dan een kantoormedewerker.

Daarnaast kunnen betrokkenen – ook nabestaanden – een eenmalige uitkering van 3.850 euro krijgen voor werkelijke kosten die in verband met de ziekte zijn gemaakt, zoals ziektekosten die voor eigen rekening waren en reiskosten. De drempel voor deze schaderegeling is laag en is opgesteld in overleg met de militaire vakbonden.

Defensie sorteert toch alvast voor op de mogelijkheid dat de schadevergoeding voor veel medewerkers te weinig genoegdoening biedt door te benadrukken dat het medewerkers uiteraard vrij staat om via de rechter een extra ‘claim in te dienen’ bij Defensie, los van de collectieve schaderegeling dus.


Lees verder onder de tijdlijn

Tijdlijn chroom-6-schandaal

Defensie werkt al zeker dertig jaar met chroomhoudende verf en lak. De middelen worden gebruikt om de buitenkant van vliegtuigen en voertuigen beter te beschermen tegen roest, slijtage en chemische wapens. Maar het opbrengen van de verf of het bewerken ervan – door bijvoorbeeld lassen of schuren – brengt grote gezondheidsrisico’s met zich mee. Dat weet Defensie al heel lang.

In de jaren 80 wordt bekend dat de chroom-6-verf kankerverwekkend is. Ziekten openbaren zich 15 tot 25 jaar na blootstelling.

Defensie neemt pas in 1998 veiligheidsmaatregelen om personeel afdoende te beschermen. Ze gaan werken in spuitcabines met maskers op.

6 augustus 2014: Dertien oud-medewerkers klagen Defensie aan, omdat zij onbeschermd met chroom-6 hebben gewerkt en volgens henzelf daardoor kanker hebben gekregen.

21 augustus 2014: Defensie blijkt al vijftien jaar te weten dat medewerkers in de grensregio zijn blootgesteld aan grote concentraties van een zeer kankerverwekkende stof. Meetrapporten uit 1999 en 2002, in bezit van de Volkskrant, melden dat er op militaire onderhoudsbases met Amerikaanse gevechtsvliegtuigen en tanks tot acht keer meer chroom-6 aanwezig was dan de norm destijds.

22 augustus 2014: Kamerleden eisen uitleg van minister Hennis na het uitlekken van een rapport waaruit blijkt dat Defensie al vijftien jaar weet dat personeel aan gif is blootgesteld. Maar of de minister ervan wist, is onzeker. Er ontbreekt een deugdelijk administratiesysteem bij Defensie waardoor dit soort rapporten soms verloren gaan.

22 augustus 2014: Ruim 350 oud-medewerkers van Defensie hebben zich bij het ministerie gemeld met gezondheidsklachten. Een deel van hen lijdt aan kanker en auto-immuunziekten.

10 september 2014: Minister Hennis van Defensie belooft het onderzoek naar chroom-6 te verbreden, omdat blijkt dat niet alleen werknemers in de grensregio zijn blootgesteld aan de gevaarlijke stof, maar ook werknemers op andere militaire locaties.

30 oktober 2014: Het RIVM start een onafhankelijk onderzoek naar de problemen. De SP spreekt van een doofpotaffaire. Defensie maakt vijfhonderd chroom-6-documenten openbaar.

12 november 2014: De minister van Defensie kondigt een schadevergoeding aan voor medewerkers die ziek zijn geworden na het werken met de kankerverwekkende chroom-6-verf. Defensie erkent nog geen schuld en benadrukt dat ze de schadevergoeding krijgen nog voordat de onderzoeken ernaar zijn afgerond. Bijna negenhonderd (oud-)medewerkers hebben zich inmiddels gemeld bij Defensie, een kwart van hen heeft gezondheidsklachten.

2 maart 2015: Defensiemedewerkers die denken ziek te zijn geworden door het werken met het kankerverwekkende chroom-6 krijgen een bedrag tussen de 3 en 15 duizend euro. Het betekent niet dat Defensie aansprakelijkheid erkent. Als uit onderzoek door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) blijkt dat er een causaal verband bestaat tussen een bepaalde ziekte en werken met chroom-6, volgt waarschijnlijk een hogere schadevergoeding. Zo’n 1.600 medewerkers die met de stof hebben gewerkt, zijn inmiddels geregistreerd bij Defensie. Vierhonderd van hen zijn ziek.

17 november 2016: Zeker drieduizend medewerkers van defensieterreinen in Eygelshoven en Brunssum klagen de staat aan wegens jarenlange blootstelling aan de giftige stof chroom-6, terwijl Defensie daarvan af wist.

Juridisch steekspel

De juridische drempel wordt dan wel weer hoger. De bewijslast kan in sommige gevallen weer bij de slachtoffers komen te liggen. Zo moeten ze zelf betogen waarom ze een hoger bedrag willen. Of waarom een ziekte als slokdarmkanker volgens hen wel degelijk door chroom-6 komt (dat is volgens het RIVM nu niet het geval). Dit kan voor menigeen alsnog een langdurig juridisch steekspel worden dat zij liever voor gezien houden.

Advocaat Rob Bedeaux, die een aantal chroomslachtoffers bijstaat, ziet in de schaderegeling alvast ‘haken en ogen ten aanzien van de vraag welke gezondheidsklachten precies wel en welke niet tot aansprakelijkheid leiden’. Van de 782 mensen die eerder aanspraak maakten op de coulanceregeling voor chroomzieken, kregen er maar 359 een uitkering toegewezen.

Defensie heeft de reputatie niet mee als het gaat om ruimhartige schadevergoedingen. Nabestaanden van de omgekomen militairen in Mali, waarvoor Defensie volgens de Onderzoeksraad voor Veiligheid verantwoordelijk is, klagen over een koude opstelling van Defensie-juristen.

Enige nuance is op zijn plaats in dit ‘gifschandaal’. Van sigaretten roken is ook al sinds de jaren 80 en 90 bekend dat het kankerverwekkend is. Toch mochten bijvoorbeeld Volkskrant-journalisten tot eind jaren 90 op het werk roken, waardoor ook niet-rokende collega’s zijn blootgesteld aan de kankerverwekkende stof. Kun je dan, als je nu kanker krijgt, de hoofdredactie van de Volkskrant aanklagen? Is er een bewijsbaar causaal verband? Uiteraard zijn er verschillen tussen de twee zaken, maar toch is deze nuance op zijn plaats, omdat het in het verweer vaak wordt gebruikt dat je de kwestie moet zien ‘in de context van die tijd’.

‘Defensie heeft nog een lange weg te gaan’, erkende staatssecretaris Visser maandag over het veranderen van de bedrijfscultuur. De bewindsvrouw belooft beterschap voor de toekomst.

In politiek Den Haag zal de discussie de komende weken niet alleen gaan over de ruimhartigheid van de schadevergoeding, maar ook over de vraag hoe lang het nog duurt voor Defensie de veiligheid van personeel echt voorop gaat zetten.

‘Het is zeer kwalijk en ernstig dat de gezondheid van defensiepersoneel zo lang in gevaar was door giftig chroom-6’, zegt het Kamerlid Salima Belhaj van coalitiepartij D66 bijvoorbeeld: ‘Ik wil snel een debat met de staatssecretaris, omdat ik wil weten wat zij gaat doen om ervoor te zorgen dat dit nooit meer gebeurt.’ 

Wat vinden de slachtoffers?

‘Dit los je niet op met een beetje erkenning’

Fried Terwee (61)
Ziekte/ klachten: Ademhalingsproblemen en PTSS-klachten.
Was vanaf 1985 monteur voertuigen op POMS-site Brunssum (een van de klokkenluiders).
Ontvangt  3.850 euro.

'De hele zaak is een aanfluiting, ook dit moet ik weer verwerken. De excuses van de staatssecretaris aanvaard ik, toch had ik deze liever uit de mond van de minister gehoord. Wij als klokkenluiders hebben er echt alles aan gedaan, dan blijft dat bedrag vooral teleurstellend. Natuurlijk doe je het niet voor het geld, maar ik moet het doen met een eenmalige vergoeding van 3.850 euro. Dit staat in schril contrast met alle zorgkosten die ik heb gemaakt de afgelopen jaren. Ik heb last van mijn longen, PTSS-klachten en ben kortademig: alleen zijn deze klachten volgens het RIVM niet aantoonbaar het resultaat van chroom-6. Daarnaast liep mijn huwelijk bijna op de klippen door deze hele situatie: dit los je niet op met een beetje erkenning. Ik wil me helemaal niet meer boos maken, maar ik laat het hier niet bij zitten.'

Fried Terwee. Foto Pauline Niks

'Erkenning met veel haken en ogen' 

Henk Coort (60).
Ziekte / klachten: Slokdarm- maagkanker.
Werkte vanaf 1984  als tankmonteur bij de POMS-site Brunssum (een van de klokkenluiders).
Ontvangt 40.000 euro.

'Mooi dat we deze erkenning van Defensie en de staatssecretaris krijgen, maar er zitten veel haken en ogen aan. Zo is de financiële tegemoetkoming veel te laag. Alle mensen die veel zijn blootgesteld aan chroom-6 verdienen een hoge vergoeding. Defensie probeert zich er nu makkelijk van af te maken: deze uitkeringen zijn gewoon niet in verhouding. Het bewijst nog maar eens hoe dit ministerie met zijn personeel omspringt. Een grote familie? Uiteindelijk ben je als werknemer vooral een nummer. Dat blijkt wel uit deze kwestie. Het gaat mij persoonlijk niet om de hoogte van de vergoeding, zolang mijn vrouw maar niet op straat belandt als ik doodga. Ik kreeg in 2010 maag- en slokdarmkanker. Maagkanker wordt wel erkend, slokdarmkanker helaas niet. Niet aantoonbaar, zegt men dan. Maar dat betekent toch niet dat je het mag uitsluiten? Sommige slachtoffers vallen hierdoor buiten de boot. Er zijn mensen die misschien wel sterven doordat ze gewerkt hebben met dat spul. Dat is diep triest.' 

Henk Coort. Foto Pauline Niks

Lees terug: Afbrokkelende nagels, overal jeuk en kanker: moet Defensie straks bewijzen dat het níét door chroom-6 komt?

Oud-medewerkers van Defensie die jarenlang tijdens hun werk zijn blootgesteld aan de gevaarlijke stof chroom-6 moeten hun zaak tegen de staat uitvechten via de bestuursrechter. Dat oordeelde de rechtbank in Maastricht in februari. Lees het uitgebreide achtergrondverhaal en interviews met drie gedupeerden.

Interview: ‘Defensie hield zich steeds van de domme’

Het begon met haaruitval en eindigde met slokdarmkanker. Werken met chroom-6 in een wapendepot van Defensie maakte hem doodziek, zegt Henk Coort in dit interview.

Wat is chroom-6, en hoe gevaarlijk is het?

Chroom-6 is in feite een handig goedje: deze geproduceerde variant van natuurlijk chroom hecht zich gemakkelijk aan allerlei andere metalen en kan verwerkt worden in onder meer hout, verf en plastic. In vaste vorm kan het geen kwaad, maar als het als stof vrijkomt, kan zelfs een kleine hoeveelheid al kanker veroorzaken. Lees hier meer over dit omstreden materiaal.

Sheila Sitalsing: ‘Er zijn voor minder koppen gerold’

‘Ook nu zal het afwachten zijn of er aan iedereen recht zal en kan worden gedaan’, schrijft Sheila Sitalsing in haar column. ‘Uit de berichtgeving over het rapport valt te destilleren dat het ministerie van Defensie financiële overwegingen heeft laten prevaleren boven de veiligheid van haar eigen mensen. Er zijn voor minder koppen gerold.’

Kaartje: Locaties waar met Chroom-6 is gewerkt en waar onderzoek wordt gedaan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.